Οι γεωπολιτικές εντάσεις, η απουσία Μερτς, η παρέμβαση Κάρνεϊ και οι προειδοποιήσεις Ζελένσκι κυριάρχησαν στο Γιερεβάν
Η Αρμενία φιλοξένησε τη Δευτέρα την όγδοη σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας, ενός διευρυμένου φόρουμ χωρίς αποκλεισμούς που δημιουργήθηκε τις πρώτες ημέρες του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Ευρωπαϊκή Πολιτική Κοινότητα είναι γνωστή για το γεγονός ότι δεν παράγει επίσημα γραπτά συμπεράσματα ή δεσμευτικές συμφωνίες. Αντίθετα, οι ηγέτες αξιοποιούν τη σύνοδο για κατ’ ιδίαν επαφές και κοινές εμφανίσεις, οι οποίες στη συνέχεια προβάλλονται εκτενώς στους λογαριασμούς τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ομολογουμένως, στο Γιερεβάν υπήρξαν πολλά τέτοια στιγμιότυπα, ωστόσο πραγματοποιήθηκαν και ουσιαστικές συζητήσεις που ανέδειξαν την αναταραχή και την ανησυχία που διαπερνούν την ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ακολουθούν τα έξι βασικά συμπεράσματα της συνόδου στην Αρμενία.
Ηχηρή η απουσία Μερτς
Μερικές φορές, οι σύνοδοι κορυφής καθορίζονται εξίσου από εκείνους που απουσιάζουν όσο και από εκείνους που παρίστανται.
Όπως συνέβη και τώρα, η σημαντικότερη απουσία ήταν εκείνη του πλέον πολυσυζητημένου ηγέτη: του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος βρίσκεται στο επίκεντρο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης μετά τη δήλωσή του ότι το Ιράν «ταπείνωσε» τις Ηνωμένες Πολιτείες στον πόλεμο.
Εξοργισμένος από το αιχμηρό σχόλιο του Μερτς, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την απόσυρση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία και απείλησε να αυξήσει τους δασμούς στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα από 15%, όπως προβλέπει η εμπορική συμφωνία, σε 25%.
Η αύξηση αυτή θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τη γερμανική οικονομία, η οποία βασίζεται στις εξαγωγές αυτοκινήτων.
Ο Μερτς έκτοτε επιχειρεί να περιορίσει τις αντιδράσεις, αρνούμενος οποιαδήποτε σύνδεση ανάμεσα στις δηλώσεις του για τον πόλεμο και τις διαδοχικές ανακοινώσεις του Τραμπ.
«Δεν εγκαταλείπω την προσπάθεια για τη διατλαντική σχέση», δήλωσε ο Μερτς στο δημόσιο δίκτυο ARD. «Ούτε εγκαταλείπω τη συνεργασία με τον Ντόναλντ Τραμπ».
Στο Γιερεβάν, οι ηγέτες απέφυγαν προσεκτικά δηλώσεις που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν περαιτέρω την ένταση.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι «έλαβαν το μήνυμα» σχετικά με την «απογοήτευση» του Λευκού Οίκου, ενώ η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας τόνισε ότι η Ευρώπη είναι έτοιμη να αυξήσει τη στρατιωτική της συνεισφορά στην κοινή άμυνα.
«Ο χρόνος αυτής της ανακοίνωσης προκαλεί έκπληξη», παραδέχθηκε η Κάλας. «Δεν μπορώ να γνωρίζω τι σκέφτεται ο πρόεδρος Τραμπ, άρα ο ίδιος πρέπει να το εξηγήσει».
Όλα γύρω από τον Μαρκ Κάρνεϊ
Αν ο Μερτς άφησε κενό στη σύνοδο, ο Καναδός ομόλογός του φρόντισε να το καλύψει.
Η παρουσία του πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ σηματοδότησε την πρώτη φορά που μη Ευρωπαίος ηγέτης συμμετείχε σε σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας.
Οι υπόλοιποι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την παρουσία του, επιδιώκοντας προσωπικές επαφές με τον πρώην τραπεζίτη.
Απολαμβάνοντας την προσοχή, ο Κάρνεϊ επιχείρησε να παρουσιαστεί ως το ακριβώς αντίθετο του Τραμπ.
Υπερασπίστηκε μια παγκόσμια τάξη βασισμένη σε κανόνες, θεμελιωμένη στην «ελευθερία, το κράτος δικαίου, τη δημοκρατία και τον πλουραλισμό» και μίλησε για ένα «κοινό μέλλον» μεταξύ Καναδά και Ευρώπης.
«Πρέπει να αντιμετωπίσουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι. Γνωρίζουμε ότι η νοσταλγία δεν αποτελεί στρατηγική. Όμως δεν πιστεύουμε ότι είμαστε καταδικασμένοι να υποταχθούμε σε έναν κόσμο πιο συναλλακτικό, πιο εσωστρεφή και πιο βίαιο», δήλωσε ο Κάρνεϊ.
Η τοποθέτησή του θύμισε την ομιλία που είχε εκφωνήσει νωρίτερα φέτος στο Νταβός, όπου είχε προτείνει τη δημιουργία συμμαχίας μεσαίων δυνάμεων ως αντίβαρο στις ΗΠΑ και την Κίνα.
«Είναι βαθιά προσωπική μου πεποίθηση ότι η διεθνής τάξη θα ξαναχτιστεί, αλλά θα ξαναχτιστεί μέσα από την Ευρώπη. Και γι’ αυτό εκτιμώ ιδιαίτερα τον συμβολισμό αυτής της πρόσκλησης», πρόσθεσε.
Η συμβουλή Ζελένσκι
Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ήταν ο βασικός λόγος δημιουργίας της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας και βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο των συζητήσεων.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι πραγματοποίησε σειρά διμερών επαφών με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, τον πρωθυπουργό της Φινλανδίας Πέτερι Όρπο, τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας Γιούνας Γκαρ Στέρε και τον πρωθυπουργό της Τσεχίας Αντρέι Μπάμπις, μεταξύ άλλων.
Παράλληλα, είχε συνομιλίες και με τον πρωθυπουργό της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο, με τον οποίο είχε πρόσφατα εμπλακεί σε σφοδρή διαμάχη για τον πετρελαιαγωγό Ντρούζμπα.
Ο Ζελένσκι ζήτησε ενίσχυση της στρατιωτικής υποστήριξης προς τον ουκρανικό στρατό και άνοιγμα των πρώτων κεφαλαίων διαπραγμάτευσης για την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ, διαδικασία που εξακολουθεί να μπλοκάρει η Ουγγαρία.
Παράλληλα, κάλεσε τους ηγέτες να αντιταχθούν σε οποιαδήποτε χαλάρωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, όπως έπραξαν οι ΗΠΑ.
Κατά τη διάρκεια της ολομέλειας, ο Ζελένσκι αναφέρθηκε και στο ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα των άμεσων συνομιλιών με το Κρεμλίνο, θέμα που έχει προκαλέσει βαθύ διχασμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
«Πρέπει να βρούμε ένα λειτουργικό διπλωματικό σχήμα και η Ευρώπη πρέπει να βρίσκεται στο τραπέζι σε οποιεσδήποτε συνομιλίες με τη Ρωσία», δήλωσε.
«Βρισκόμαστε σε επαφή με τις ΗΠΑ και κατανοούμε τις θέσεις και τις απόψεις τους, αλλά θα ήταν καλό να διαμορφωθεί μία κοινή ευρωπαϊκή φωνή για τις συνομιλίες με τη Ρωσία».
Η απάντηση της Μέτσολα στον Αλίγιεφ
Στο μεγαλύτερο μέρος της συνόδου επικράτησαν χαμόγελα, χειραψίες και θερμές συνομιλίες. Ωστόσο, σε μία στιγμή της πρωινής συνεδρίασης, η ένταση έγινε αισθητή στην αίθουσα.
Στην παρέμβασή του μέσω τηλεδιάσκεψης, ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ εξαπέλυσε επίθεση κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κατηγορώντας το ότι διαδίδει «συκοφαντίες και ψέματα» για τη χώρα του.
Ο Αλίγιεφ κατήγγειλε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επειδή έχει υιοθετήσει 14 επικριτικά ψηφίσματα κατά του Αζερμπαϊτζάν, χαρακτηρίζοντας αυτή τη στάση «είδος εμμονής».
Λίγο πριν ο οικοδεσπότης ολοκληρώσει τη συζήτηση και οι ηγέτες αποχωρήσουν για γεύμα, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα ζήτησε τον λόγο για να απαντήσει.
«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι ένα άμεσα εκλεγμένο δημοκρατικό σώμα, του οποίου τα ψηφίσματα εγκρίνονται με πλειοψηφία», δήλωσε.
«Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι δυσάρεστο για ορισμένους, αλλά εμείς δεν πρόκειται ποτέ να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε».
Παρά την ένταση, οι ηγέτες χαιρέτισαν το γεγονός ότι ο Αλίγιεφ δέχθηκε να απευθυνθεί, έστω και μέσω τηλεδιάσκεψης, σε σύνοδο που πραγματοποιήθηκε στην Αρμενία, δεδομένου του βίαιου παρελθόντος των δύο χωρών.
Οι δύο πλευρές εφαρμόζουν επί του παρόντος τη συμφωνία ειρήνης που υπέγραψαν τον Αύγουστο του 2025.
Το κόστος της εξάρτησης
Ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στο Γιερεβάν ήταν οι επώδυνες και δαπανηρές εξαρτήσεις της Ευρώπης, οι οποίες ήρθαν στο προσκήνιο μετά τη διακοπή των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου το 2022.
Το θέμα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη αίσθηση επείγοντος – και κατά πολλούς πανικού – μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και τις αναταράξεις στις αγορές ενέργειας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι η εξάρτηση από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων καθιστά ολόκληρη την ΕΕ «ευάλωτη» σε εξωτερικά σοκ.
«Η ενέργεια ήταν πάντα ένα εμπόδιο για την ενιαία αγορά», ανέφερε. «Αλλά τώρα, με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, έχει πραγματικά μετατραπεί σε σημείο ασφυξίας για εμάς».
Δίπλα της, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε για την οικονομική εξάρτηση από την Κίνα και κάλεσε την ΕΕ να επιταχύνει τη στρατηγική «μείωσης κινδύνου», η οποία έχει επιβραδυνθεί λόγω πολιτικών διαφωνιών, μέσω μεγαλύτερης «αλληλεγγύης» και επενδύσεων.
Ο Μακρόν ήταν ένας από τους λίγους ηγέτες που αναφέρθηκαν ανοιχτά στις ΗΠΑ.
«Βιώνουμε το κόστος των υπερβολικών εξαρτήσεών μας όταν μιλάμε για την αμερικανική ομπρέλα στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας», δήλωσε.
«Ας είμαστε ειλικρινείς: αυτό είναι ο ελέφαντας μέσα στο δωμάτιο».
Ωστόσο, οι ηγέτες προσπάθησαν να απομακρύνουν την εντύπωση ότι η αντιμετώπιση των ακριβών εξαρτήσεων σημαίνει απομόνωση από τον υπόλοιπο κόσμο.
«Η ευρωπαϊκή ανεξαρτησία δεν σημαίνει εσωστρέφεια. Κάθε άλλο. Σημαίνει άνοιγμα προς εταίρους με κοινές αξίες», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.
Σπόροι επανεκκίνησης στις σχέσεις ΕΕ – Βρετανίας
Η σύνοδος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας αποτέλεσε επίσης το σκηνικό για ένα νέο βήμα στην πολιτική επαναπροσέγγιση ΕΕ – Ηνωμένου Βασιλείου μετά τις ταραχώδεις συνέπειες του Brexit.
Η φον ντερ Λάιεν και ο Στάρμερ συναντήθηκαν στο περιθώριο της συνόδου για να συζητήσουν το σχέδιο του Λονδίνου να συμμετάσχει στο δάνειο στήριξης ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ουκρανία, το οποίο υιοθέτησαν οι Βρυξέλλες τον περασμένο μήνα.
Το χρηματοδοτικό σχήμα, που στηρίζεται σε κοινό χρέος και αναμένεται να κοστίζει 3 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε τόκους, αφήνει ανοιχτή την πόρτα και για χώρες εκτός ΕΕ ώστε να επωφεληθούν από στρατιωτικές προμήθειες.
Υπάρχει όμως μία βασική προϋπόθεση: όποιος συμμετέχει, πρέπει και να συνεισφέρει οικονομικά.
«Το Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να δεσμευθεί για δίκαιη και αναλογική οικονομική συνεισφορά στο κόστος δανεισμού και αυτή πρέπει να είναι ανάλογη με την αξία των συμβολαίων που θα δοθούν σε εταιρείες εγκατεστημένες στο Ηνωμένο Βασίλειο», δήλωσε εκπρόσωπος της Κομισιόν.
Λονδίνο και Βρυξέλλες θα ξεκινήσουν τώρα διαπραγματεύσεις για να καθορίσουν τη βρετανική συνεισφορά.
Και οι δύο πλευρές ελπίζουν ότι η επιτυχία αυτών των συνομιλιών θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέα προσπάθεια συμμετοχής του Ηνωμένου Βασιλείου στο SAFE, το ευρωπαϊκό αμυντικό πρόγραμμα ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Το Λονδίνο είχε επιχειρήσει στο παρελθόν να ενταχθεί στην πρωτοβουλία, αλλά διαφώνησε με την πρόταση που είχε καταθέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η επαναπροσέγγιση αποκτά πλέον δυναμική ενόψει της επερχόμενης συνόδου κορυφής ΕΕ – Ηνωμένου Βασιλείου.