Σε ορισμένες δομές εντάσσονται πλέον σταθερά ρομπότ που συνομιλούν με ηλικιωμένους και τους θυμίζουν τα φάρμακά τους. Λύνουν το πρόβλημα προσωπικού στην περίθαλψη;
Η Έμμα κάθεται σε έναν κύκλο μαζί με ηλικιωμένους σε ένα γηροκομείο. Τους ρωτά τι σχέδια έχουν για σήμερα. «Το απόγευμα ίσως βγω λίγο έξω, να πάρω λίγο καθαρό αέρα», απαντά μια ένοικος. «Ο καθαρός αέρας κάνει πάντα καλό», απαντά η Έμμα, γέρνοντας το κεφάλι της.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Έμμα είναι ένα ρομπότ που έχει αναλάβει τον ρόλο της κοινωνικής αλληλεπίδρασης στην φροντίδα. «Τα κοινωνικά ρομπότ προσφέρουν κοινωνική εργασία», εξηγεί στο Euronews ο Κλοντ Τουσέν. Είναι managing partner στην navel robotics, την εταιρεία πίσω από την Έμμα. Το ρομπότ «συζητά με τους τροφίμους των γηροκομείων, που λόγω έλλειψης ειδικευμένου προσωπικού και δυσμενών δεικτών στελέχωσης έχουν λίγες ευκαιρίες για ανθρώπινη επαφή. Έτσι η Navel ενεργοποιεί τους τροφίμους σε γνωστικό, κοινωνικό και συναισθηματικό επίπεδο», προσθέτει ο Τουσέν.
Η Έμμα μπορεί να μιλήσει για τα πάντα, από τον καιρό και τα τελευταία ποδοσφαιρικά αποτελέσματα μέχρι τη λογοτεχνία και πολύ ειδικά θέματα. Μπορεί επίσης να λέει αστεία, να σκαρφίζεται κουίζ και λογοπαίγνια. «Τις ενσυναισθητικές της ικανότητες τις αξιοποιεί όταν οι άνθρωποι δεν αισθάνονται καλά και χρειάζονται θετική ενθάρρυνση», εξηγεί ο Τουσέν.
Σε ένα γηροκομείο στη Σουαβία η Έμμα χρησιμοποιείται ήδη· οι ένοικοι μάλιστα της έχουν πλέξει ένα σκουφάκι. Το Haus im Wiesengrund στο Άλμπερσχαουζεν είναι ένα από τα δύο κέντρα φροντίδας ηλικιωμένων της Evangelische Heimstiftung όπου έχει εγκατασταθεί το ρομπότ φροντίδας. Και σε ένα κέντρο φροντίδας ηλικιωμένων στο Βερολίνο, ο ρομπότ της Navel βρίσκεται σε χρήση εδώ και πάνω από έναν χρόνο, εκεί με το όνομα «Βίλι».
Κοινωνικά ρομπότ: κυρίως θετική ανταπόκριση
«Η θετική ανταπόκριση δείχνει ότι με αυτό το καινοτόμο βήμα κινούμαστε προς τη σωστή κατεύθυνση», δήλωσε η Νόρα Φράιταγκ, επιστημονική διευθύντρια της Sozialstiftung Köpenick, μετά την πρώτη συνάντηση με τους ενοίκους του κέντρου φροντίδας ηλικιωμένων στο Βερολίνο. «Ο Βίλι έχει πάντα χρόνο και είναι πάντα ευγενικός, και έτσι αποτελεί μια εξαιρετική υποστήριξη στον όροφο», λέει η Φράιταγκ.
Τη χρήση του ρομπότ συνοδεύει επιστημονική μελέτη της Berliner Hochschule für Technik. «Τα κοινωνικά ρομπότ είναι αυτή τη στιγμή το πρόσωπο της τεχνολογικής καινοτομίας στην φροντίδα», σημειώνει ο Τουσέν από την κατασκευάστρια εταιρεία. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πρώτες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ήδη υψηλή αποδοχή από τους τροφίμους.
Και τα ρομπότ στην Evangelische Heimstiftung αξιολογήθηκαν στο πλαίσιο μελέτης. Το συμπέρασμα του ιδρύματος: «Η κοινωνική ρομποτική μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των ατόμων που χρειάζονται φροντίδα, εφόσον εξελιχθεί συστηματικά τα επόμενα χρόνια», αναφέρεται σε δελτίο Τύπου.
Και στις τρεις δομές ο μικρός ρομπότ έχει γίνει ήδη δημοφιλής στους περισσότερους ενοίκους. «Περίπου το 20% δεν θέλει να αλληλεπιδρά με τη Navel, ενώ το ανώτερο 20% είναι πραγματικοί θαυμαστές», λέει ο Τουσέν στο Euronews. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Navel ανεβάζει τη διάθεση στα γηροκομεία και ενισχύει την ευημερία των τροφίμων.
Σύμφωνα με ανακοίνωση της Evangelische Heimstiftung, οι εργαζόμενοι βλέπουν σημαντικό δυναμικό στο κοινωνικό ρομπότ για να βελτιώσει την ποιότητα ζωής των ενοίκων και ταυτόχρονα να ελαφρύνει το προσωπικό. Ωστόσο, χρειάζονται βελτιώσεις στην κινητικότητα, στον χρόνο απόκρισης καθώς και στην αναγνώριση λόγου και προσώπων.
Κοινωνικά ρομπότ ακόμη στην αρχή
Ο Τουσέν επισημαίνει όμως ότι η ανάπτυξη βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Ιδίως η αλληλεπίδραση μέσα σε ομάδες ανθρώπων παραμένει δύσκολη για το ρομπότ, ενώ όταν οι λεκτικές ικανότητες των τροφίμων είναι περιορισμένες απαιτείται συνοδός.
Πριν από περίπου έναν μήνα η εταιρεία πούλησε το 100ό της ρομπότ. Ότι το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) μπαίνει σταδιακά στην φροντίδα και στην καθημερινή ζωή φαίνεται και από την υποψηφιότητα στα World Press Photo Awards 2026: στη φωτογραφία της Πάουλα Χόρνικελ φαίνεται το ρομπότ της Navel. Η εικόνα αναδείχθηκε ως η καλύτερη φωτογραφία για την περιοχή Ευρώπη.
Παρά ταύτα, ο Τουσέν θεωρεί ότι η υποβοηθητική και η κοινωνική ρομποτική θα αποτελούν μέσα στην επόμενη δεκαετία «κεντρικό πυλώνα στην φροντίδα». Επειδή τα κοινωνικά ρομπότ κάνουν εκτεταμένη χρήση ΤΝ, αντιπροσωπεύουν, όπως λέει, την έξυπνη ψηφιοποίηση. Συχνά οι τεχνολογικές καινοτομίες περιορίζονται κυρίως στη διοίκηση, «ενώ η κοινωνική ρομποτική υποστηρίζει τον πυρήνα της ίδιας της κοινωνικής φροντίδας», τονίζει ο Τουσέν.
Τα επόμενα χρόνια η εταιρεία αναμένει άλματα στον τομέα της κοινωνικής ρομποτικής. Στον τομέα της σωματικής υποστήριξης οι προκλήσεις για τα ρομπότ είναι ακόμη μεγαλύτερες. «Όσο πιο κοντά έρχονται τα ρομπότ στον άνθρωπο και όσο περισσότερο αλληλεπιδρούν μαζί του, τόσο περισσότερες κοινωνικές δεξιότητες χρειάζονται».
Στο μέλλον θα μπορούσαν να μεταφέρουν φάρμακα, να τηρούν χρονοδιαγράμματα και, στην καλύτερη περίπτωση, να προσφέρουν και λίγη ψυχαγωγία. Οι απαιτήσεις από τα ρομπότ στην φροντίδα είναι υψηλές.
«Η φροντίδα είναι σωματικά και ψυχικά εξαντλητική εργασία· οι επαγγελματίες φροντίδας αξίζουν υποστήριξη και οι άνθρωποι που εξαρτώνται από φροντίδα μια καλή και οικονομικά προσιτή παροχή», υπογραμμίζει ο Τουσέν. Η ρομποτική διαθέτει ικανότητες που σε ορισμένους τομείς ξεπερνούν εκείνες των ανθρώπων και σε άλλους υπολείπονται. «Έτσι, στο μέλλον η ομάδα που θα αποτελείται από επαγγελματίες φροντίδας και ρομποτική θα είναι ισχυρότερη και πιο αποδοτική από ό,τι οι μεν ή οι δε μόνοι τους», εκτιμά ο Τουσέν.
Σήμερα ο κλάδος της φροντίδας βρίσκεται υπό πίεση: ανεπαρκές προσωπικό, υπερκόπωση των ήδη λίγων ειδικευμένων εργαζομένων, αυξανόμενο κόστος για τις δομές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της AOK, τα επόμενα δέκα έως δώδεκα χρόνια περίπου 500.000 επαγγελματίες νοσηλευτές θα βγουν στη σύνταξη. Μπορούν καινοτόμα συστήματα, όπως τα ρομπότ, να μετριάσουν τις συνέπειες;
Ο αριθμός των ανθρώπων που χρειάζονται φροντίδα αυξάνεται ραγδαία
Η δημογραφική πίεση αυξάνεται συνεχώς. Ο αριθμός των ανθρώπων που χρειάζονται φροντίδα αυξήθηκε μέσα σε τρία χρόνια κατά 15%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Γερμανίας (Destatis). Το 2023 ο αριθμός αυτός έφτασε τα 5,7 εκατομμύρια άτομα, ενώ οι δαπάνες για υπηρεσίες φροντίδας υπερδιπλασιάστηκαν μέσα σε μία δεκαετία.
Το 2023 διατέθηκαν 82,4 δισ. ευρώ για την κατ’ οίκον και την ενδο-ιδρυματική φροντίδα – παρότι το 86% των ανθρώπων που χρειάζονται φροντίδα εξυπηρετείται στο σπίτι. Η ίδια η Destatis εκτιμά ότι ο αριθμός των ανθρώπων που χρειάζονται φροντίδα θα αυξηθεί περισσότερο από όσο θα δικαιολογούσε μόνο η γήρανση του πληθυσμού.
Παρά την αύξηση του αριθμού των εκπαιδευόμενων στην φροντίδα (πηγή στα Γερμανικά) το 2025, ο αριθμός των ανθρώπων που χρειάζονται φροντίδα θα αυξάνεται γρηγορότερα από τον αριθμό των διαθέσιμων επαγγελματιών φροντίδας, σύμφωνα με προβλέψεις.
Πολλοί ζητούν λοιπόν ένα σύστημα υγείας με ευρύτερη βάση, περισσότερες επενδύσεις και επιδοτήσεις για τον κλάδο, ενώ η κυβέρνηση επεξεργάζεται μεταρρύθμιση. Την ίδια ώρα, όλο και περισσότεροι ειδικοί θεωρούν την ψηφιοποίηση του τομέα της υγείας αναπόφευκτη. Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να προσφέρει λύσεις.
Ειδικοί στην τεχνολογία βλέπουν στη ρομποτική στην φροντίδα μια πιθανή λύση. Υποστηρίζουν ότι τα ρομπότ δεν θα αντικαταστήσουν το προσωπικό φροντίδας, αλλά μπορούν να αναλάβουν επαναλαμβανόμενες εργασίες και να το αποσυμφορήσουν.
Οι πάροχοι λύσεων ρομποτικής υποστηρίζουν επίσης ότι τα τεχνικά συστήματα υποβοήθησης μπορούν μακροπρόθεσμα να μειώσουν το κόστος. Σύμφωνα με τον Τουσέν, το ρομπότ Emma ή Willi της εταιρείας Navel Robotics κοστίζει 31.000 ευρώ. Μετά από μισό χρόνο, το σύστημα – για παράδειγμα οι ενημερώσεις της τεχνολογίας, η τεχνική υποστήριξη και τα τέλη cloud – κοστίζει 100 ευρώ τον μήνα.
Προς το παρόν, τα ρομπότ θεωρούνται ακόμη εικόνα του μέλλοντος. Η χρήση τους εντάσσεται σε ερευνητικά προγράμματα και αντιμετωπίζεται ως ένα μόνο δομικό στοιχείο μιας ευρύτερης ψηφιακής μετάβασης. Σε πολλούς τομείς, η ψηφιοποίηση της φροντίδας δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Ψηφιοποίηση στην φροντίδα
Ακόμη και σήμερα υπάρχουν δομές όπου οι τιμές αίματος και άλλα ζωτικά σημεία καταγράφονται με το χέρι στους ιατρικούς φακέλους και συγκεντρώνονται σε έναν φάκελο. Όλο και συχνότερα όμως οι επαγγελματίες φροντίδας καταχωρίζουν τα δεδομένα ηλεκτρονικά. Χωρίς δυσανάγνωστα, κακογραμμένα στοιχεία· με ένα κλικ ο νέος δείκτης είναι διαθέσιμος στο προφίλ του ασθενούς.
Το μέλλον της φροντίδας προβλέπεται ψηφιακό: αφενός μειώνει τον χρόνο που απαιτείται, αφετέρου καθιστά δεδομένα όπως η φαρμακευτική αγωγή πιο εύκολα προσβάσιμα σε διαφορετικούς γιατρούς. Υπάρχουν πλέον και αισθητήρες για ανθρώπους που χρειάζονται φροντίδα και εξυπηρετούνται κατ’ οίκον. Αν, για παράδειγμα, πέσουν ή δεν κινηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να ενεργοποιηθεί συναγερμός.
Από το 2024 το Kompetenzzentrum Digitalisierung und Pflege εργάζεται για μια πανεθνική στρατηγική για τη Γερμανία. Το κέντρο υπάγεται στον ομοσπονδιακό σύνδεσμο των ταμείων υγείας (GKV-Spitzenverband). Στόχος είναι να καταστούν τα δεδομένα πιο εύκολα διαθέσιμα, να επιταχυνθούν οι ροές πληροφοριών και να ενσωματωθούν περισσότερο οι ψηφιακές εφαρμογές στην καθημερινή φροντίδα.
Έως το 2027 τα ιδρύματα φροντίδας θα πρέπει να μπορούν να χρησιμοποιούν σε τακτική βάση την ασφαλή πλατφόρμα επικοινωνίας «Kommunikation im Medizinwesen» (KIM). Παράλληλα προβλέπεται η ανάπτυξη υπηρεσιών τηλε-φροντίδας και η περαιτέρω ψηφιακή διασύνδεση μέσω της Telematikinfrastruktur.
Ιδιαίτερες προσδοκίες έχουν πολιτική και κλάδος από την τεχνητή νοημοσύνη. Σύμφωνα με τα σχέδια της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, η τεκμηρίωση με υποστήριξη ΤΝ θα πρέπει έως το 2028 να έχει γίνει ο κανόνας· πάνω από το 70% των δομών υγείας και φροντίδας θα πρέπει να χρησιμοποιούν ενεργά τέτοια συστήματα.
Η ελπίδα είναι λιγότερος χρόνος για γραφειοκρατία, καλύτερη ποιότητα δεδομένων και περισσότερος χώρος για την ίδια την φροντίδα. Επιπλέον, εφαρμογές ΤΝ χρησιμοποιούνται ήδη σήμερα σε διάφορους τομείς του συστήματος υγείας – για παράδειγμα στη ραδιολογική διάγνωση, στην ανάλυση εργαστηριακών ευρημάτων ή στην φροντίδα για την παρακολούθηση πτώσεων και ζωτικών λειτουργιών.
Το πόσο μεγάλο μπορεί να είναι το δυναμικό φαίνεται από τις πρώτες μελέτες (πηγή στα Γερμανικά). Ένα σύστημα υποβοήθησης με ΤΝ στο γερμανικό πρόγραμμα μαστογραφικού ελέγχου αύξησε, για παράδειγμα, το ποσοστό ανίχνευσης καρκίνου του μαστού κατά 17,6%, χωρίς να αυξήσει τον αριθμό των περιττών επανακλήσεων. Η μελέτη συμπεριέλαβε αποτελέσματα από περισσότερες από 463.000 γυναίκες.
Παρά ταύτα, η ευρεία χρήση ψηφιακών τεχνολογιών παραμένει μέχρι σήμερα η εξαίρεση. Πολλές εφαρμογές βρίσκονται ακόμη σε πιλοτικό στάδιο και ανάμεσα στην τεχνική δυνατότητα και την ευρεία εφαρμογή παρεμβάλλονται συχνά οργανωτικά, νομικά και οικονομικά εμπόδια. Είτε πρόκειται για ρομπότ, τηλε-φροντίδα ή τεχνητή νοημοσύνη, τα επόμενα χρόνια θα δείξουν πόσο γρήγορα η ψηφιοποίηση θα φτάσει στην καθημερινή πρακτική της φροντίδας.