Κορυφαίος ιστορικός του 20ού αιώνα και ήρωας της Αντίστασης, ο Μαρκ Μπλοκ μπήκε στο Πάνθεον μαζί με τη σύζυγό του Σιμόν. Είναι ο πρώτος πανεπιστημιακός ιστορικός που τιμάται σε αυτό το δημοκρατικό μνημείο.
Περισσότερο από ογδόντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Μαρκ Μπλοκ τιμάται με την είσοδό του στο Πάνθεον της Γαλλίας. Η τελετή τιμά την πνευματική του κληρονομιά, καθώς και τον ρόλο του στη μάχη κατά των ναζί.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Είναι ο πρώτος ιστορικός που εισέρχεται στο Πάνθεον, μια τιμή που προορίζεται για τις πιο ξεχωριστές προσωπικότητες από τον χώρο της πολιτικής, του πολιτισμού και των επιστημών. «Μια εξαιρετική αναγνώριση», όπως λέει η Σουζέτ Μπλοκ, εγγονή του ιστορικού και πρώην δημοσιογράφος του Agence France-Presse.
Σε δελτίο Τύπου που ανακοινώνει το πρόγραμμα της τελετής, το Ελιζέ χαρακτηρίζει τον Μαρκ Μπλοκ «άνθρωπο του Διαφωτισμού στον στρατό της σκιάς», σε αναφορά στη γαλλική Αντίσταση. «Είναι μια πνευματική και δημοκρατική κληρονομιά που φέρνει στο Πάνθεον».
Κατά τη διάρκεια της τελετής, ένα συμβολικό φέρετρο (η σορός του Μαρκ Μπλοκ βρίσκεται στο κοιμητήριο ενός χωριού στην κεντρική Γαλλία), μαζί με εκείνο της συζύγου του, θα μεταφερθεί στην παλιά εκκλησία του Καρτιέ Λατέν, στην πρωτεύουσα.
Τα φέρετρα θα περιέχουν τα μετάλλια και φωτογραφίες του Μπλοκ, καθώς και επιστολές της συζύγου του προς τα παιδιά τους, διευκρίνισε η Σουζέτ Μπλοκ.
Μαχητής, ιστορικός και αντιστασιακός
Ο Μαρκ Μπλοκ γεννήθηκε στις 6 Ιουλίου 1886 στη Λιόν, όπου ο πατέρας του ήταν καθηγητής ιστορίας, σε μια εβραϊκή οικογένεια από την Αλσατία που, μετά την προσάρτησή της το 1871 από τη Γερμανική Αυτοκρατορία, επέλεξε να παραμείνει γαλλική από πίστη στη Δημοκρατία.
Ως καθηγητής σε λύκειο, επιστρατεύεται με το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου. Τιμάται με τον Πολεμικό Σταυρό και παρασημοφορείται με τη Λεγεώνα της Τιμής – την ύψιστη δημοκρατική διάκριση – για τη δράση του στο μέτωπο.
Επιστρέφοντας στην πολιτική ζωή, γίνεται καθηγητής μεσαιωνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου, που είχε ξαναπεράσει στη γαλλική κυριαρχία. Συνιδρυτής του περιοδικού «Annales d’histoire économique et sociale», φέρνει επανάσταση στη μελέτη της ιστορίας ενσωματώνοντας την ανθρωπολογία, την οικονομία και τη κοινωνιολογία.
Σε ηλικία 53 ετών, όταν ξεσπά ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, επιστρατεύεται ξανά. Η συμμετοχή του στη Μάχη του Βορρά τού χαρίζει μνεία στην ημερήσια διαταγή του σώματος στρατού.
Βλέποντας την ήττα απέναντι στον γερμανικό στρατό και στη συνέχεια τη χρεοκοπία της Τρίτης Δημοκρατίας, γράφει το 1940 το έργο «Η Παράξενη Ήττα», που εκδόθηκε μεταθανάτια το 1946.
Στο βιβλίο αυτό, που σήμερα περιλαμβάνεται στα προγράμματα σπουδών όλων των φοιτητών Ιστορίας και έχει καταστεί κλασικό, περιγράφει την στρατιωτική και πολιτική κατάρρευση της Γαλλίας. Πραγματικό λογοτεχνικό μνημείο, το κείμενο αναλύει τη στρατιωτική και πολιτική αποτυχία ενός έθνους, αποκαλύπτοντας παράλληλα τις αξίες που θα καθορίσουν τη μετέπειτα δέσμευσή του.
Βασανισμένος κατόπιν εντολών του «Χασάπη της Λιόν»
Μετά την άνοδο του Φιλίπ Πεταίν στην εξουσία τον Ιούνιο του 1940, ο Μαρκ Μπλοκ υφίσταται την αντισημιτική πολιτική του γαλλικού κράτους με έδρα το Βισύ. Του αφαιρούνται τα δικαιώματά του, χάνει την έδρα του στη Σορβόννη λόγω της εβραϊκής του καταγωγής και εξαναγκάζεται σε συνταξιοδότηση.
Μετά την κατοχή ολόκληρης της Γαλλίας από τους ναζί, το 1943, εντάσσεται, σχεδόν εξηντάρης, στη γαλλική Αντίσταση, στην οποία θα γίνει ένας από τους επικεφαλής για την περιοχή της Λιόν.
Τον Μάρτιο του 1944, η αστυνομία του Βισύ τον συλλαμβάνει στη Λιόν, την παλιά «πρωτεύουσα των Γαλατών», στη γέφυρα Pont de la Boucle, τη σημερινή γέφυρα Ουίνστον Τσόρτσιλ. Ακολουθούν μέρες βασανιστηρίων στη φυλακή Μονλύκ, κατόπιν εντολών του επικεφαλής της Γκεστάπο Κλάους Μπάρμπι, γνωστού ως «Χασάπης της Λιόν» λόγω της σκληρότητάς του. Ο αντιστασιακός δεν αποκαλύπτει καμία χρήσιμη πληροφορία.
Στις 16 Ιουνίου 1944, δέκα ημέρες μετά την απόβαση των συμμαχικών δυνάμεων στη Νορμανδία, ο Μαρκ Μπλοκ εκτελείται από εκτελεστές της Γκεστάπο μαζί με άλλους είκοσι επτά αντιστασιακούς. Η σύζυγός του Σιμόν, της οποίας η υγεία έχει επιδεινωθεί, πεθαίνει στις 2 Ιουλίου 1944 σε νοσοκομείο της Λιόν.
Πολιτικό μήνυμα και κίνδυνος εργαλειοποίησης
Η είσοδος του Μαρκ Μπλοκ στο Πάνθεον αποτελεί πάγιο αίτημα των ιστορικών από την επανανακάλυψη, το 1990, της «Παράξενης Ήττας». Την πρόταση έκανε ο Εμανουέλ Μακρόν και η οικογένειά του τη δέχθηκε υπό τον όρο ότι η πανεπιστημιακή κοινότητα, οι εκπαιδευτικοί και η νεολαία θα συμμετέχουν ενεργά.
Έτσι οργανώνονται δύο αγρυπνίες μπροστά από την École normale supérieure, όπου φοίτησε ο Μαρκ Μπλοκ, και περίπου 700 νέοι αναμένεται να παραστούν, την Τρίτη, στην τελετή, μπροστά από το Πάνθεον. Ο Μαρκ Μπλοκ είναι ο πρώτος πανεπιστημιακός ιστορικός που εντάσσεται στο Πάνθεον.
Η τελετή αποκτά πολιτική βαρύτητα, λιγότερο από έναν χρόνο πριν από τις γαλλικές προεδρικές εκλογές που θα αναδείξουν τον διάδοχο του Εμανουέλ Μακρόν, την ώρα που ο Εθνικός Συναγερμός, το ακροδεξιό κόμμα της Μαρίν Λεπέν, δηλώνει ότι φιλοδοξεί να κατακτήσει σύντομα την εξουσία.
Η οικογένεια του Μαρκ Μπλοκ ζήτησε να αποκλειστεί η άκρα δεξιά, σε όλες της τις εκφάνσεις, από την τελετή, επικαλούμενη τις «πατριωτικές», αλλά «βαθιά αντιεθνικιστικές» απόψεις του ιστορικού.
Παρότι το δημοκρατικό πρωτόκολλο προβλέπει ότι όλοι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι καλούνται, η Μαρίν Λεπέν, που ηγείται του RN στην Εθνική Συνέλευση, δεν θα παραστεί, σύμφωνα με μέλος της ομάδας της.
Η ευρωβουλευτής Σάρα Κνάφο του ακροδεξιού κόμματος Reconquête! φέρεται, αντίθετα, να έχει αποφασίσει να αγνοήσει τις επιθυμίες των απογόνων του Μαρκ Μπλοκ και να παραστεί στην τελετή. Τον Απρίλιο του 2025, ο επικεφαλής του κόμματος της, Ερίκ Ζεμούρ, καταδικάστηκε σε πρόστιμο 10.000 ευρώ για αμφισβήτηση εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας, αφού είχε υποστηρίξει, το 2019, ότι ο στρατάρχης Πεταίν «έσωσε τους γάλλους Εβραίους» κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.