Σύμφωνα με την επικαιροποιημένη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η Ελλάδα πραγματοποιεί θετικά βήματα σε Δικαιοσύνη, ΜΜΕ και κοινωνία των πολιτών - Ποιες συστάσεις παραμένουν
Σημαντική και συστηματική πρόοδο σε κρίσιμους τομείς του κράτους δικαίου καταγράφει για την Ελλάδα η ετήσια Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου για το 2026.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η φετινή έκθεση αναγνωρίζει ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί ουσιαστικές θεσμικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα, οι οποίες ήδη παράγουν μετρήσιμα αποτελέσματα σε μια σειρά από τομείς, από τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και την αντιμετώπιση της διαφθοράς έως την ελευθερία του Τύπου, την ασφάλεια των δημοσιογράφων και τη διαφάνεια στη λειτουργία των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης. Από το 2020 έως σήμερα, η χώρα καταγράφει σταθερή και συστηματική πρόοδο σε όλα τα πεδία λειτουργίας των θεσμών, έχοντας μειώσει τον συνολικό αριθμό των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από επτά σε τέσσερις.
Περαιτέρω πρόοδος καταγράφεται στην προστασία των δημοσιογράφων και στον θεσμοθετημένο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, αλλά περιορισμένη πρόοδος στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στη βελτίωση του πλαισίου για το lobbying.
Με βάση την αξιολόγηση των εξελίξεων της περιόδου αναφοράς, τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και τη σύσταση του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης, η Επιτροπή απευθύνει τέσσερις συστάσεις προς την Ελλάδα.
Ειδικότερα:
* «Κάποια περαιτέρω πρόοδος» σημειώνεται στην ενίσχυση των νομοθετικών και μη νομοθετικών εγγυήσεων για την ασφάλεια και την προστασία των δημοσιογράφων, ιδίως έναντι των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs). Η Επιτροπή επισημαίνει ότι έχουν ληφθεί πρόσθετα μέτρα και ότι η σχετική νομοθεσία βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας, καλώντας την Ελλάδα να ολοκληρώσει τις σχετικές μεταρρυθμίσεις σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
* «Κάποια περαιτέρω πρόοδος» καταγράφεται στην ανάπτυξη θεσμοθετημένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και στην απλούστευση των διαδικασιών εγγραφής τους. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο διάλογος δεν έχει ακόμη αποκτήσει τακτικό και σταθερό χαρακτήρα και ότι το πλαίσιο εγγραφής παραμένει κατακερματισμένο, συστήνοντας την εντατικοποίηση των προσπαθειών προς αυτή την κατεύθυνση.
* «Περιορισμένη πρόοδος» καταγράφεται στη δημιουργία ενός ισχυρού ιστορικού διώξεων και τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι έχει θεσπιστεί το νομικό πλαίσιο για το ψηφιακό μητρώο υποθέσεων διαφθοράς, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2027, ωστόσο επισημαίνει ότι ο αριθμός των διώξεων και των τελεσίδικων αποφάσεων παραμένει χαμηλός και καλεί την Ελλάδα να συνεχίσει τις προσπάθειές της.
* «Περιορισμένη πρόοδος» διαπιστώνεται επίσης στη βελτίωση του πλαισίου για το lobbying, καθώς δεν έχει υιοθετηθεί νομοθεσία που να διευρύνει τον ορισμό του λομπίστα. Η Επιτροπή συνιστά στην Ελλάδα να αναθεωρήσει τον σχετικό ορισμό και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή του πλαισίου.
Σύμφωνα με δελτίο Τύπου του υπουργού Επικρατείας, αρμόδιου για τον συντονισμό των κυβερνητικών πολιτικών, Άκη Σκέρτσου, «η Ελλάδα καταγράφει και φέτος ιδιαίτερα θετική συνολική εικόνα στην αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, η Επιτροπή απευθύνει μόλις τέσσερις συστάσεις προς τη χώρα μας και διαπιστώνει πρόοδο σε όλες ανεξαιρέτως τις συστάσεις που είχαν διατυπωθεί το προηγούμενο έτος.
Πρόκειται για μία επίδοση που συγκαταλέγεται μεταξύ των καλύτερων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενδεικτικά, 13 κράτη μέλη, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, καταγράφουν πρόοδο σε όλες τις συστάσεις τους, ενώ τα υπόλοιπα (Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γερμανία, Δανία, Ιταλία, Μάλτα, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σουηδία και Τσεχία) έχουν τουλάχιστον μία σύσταση χωρίς πρόοδο.
Παράλληλα, η Ελλάδα λαμβάνει τέσσερις συστάσεις, ίσες σε αριθμό με χώρες όπως η Αυστρία, η Γερμανία, η Κροατία, η Πορτογαλία και η Φινλανδία.
Υπενθυμίζεται ότι «για την καλύτερη ανταπόκριση στις απαιτήσεις της άσκησης, έχει συσταθεί διυπουργική TaskForce υπό τον υπουργό Επικρατείας, Α. Σκέρτσο, με τη συμμετοχή όλων των συναρμόδιων Υπουργείων, η οποία παρακολουθεί καθ' όλη τη διάρκεια του έτους την πρόοδο και τις προκλήσεις που ανακύπτουν σε κάθε τομέα που εξετάζει η Έκθεση και διασφαλίζει τη διασύνδεση των σχετικών πρωτοβουλιών με το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Κυβέρνησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τομέα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, όπου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ευρύτατη πρόοδο. Στο επίκεντρο της αξιολόγησης βρίσκονται τρεις εμβληματικές νομοθετικές κυβερνητικές πρωτοβουλίες:
1. Μητρώα Έντυπου και Ηλεκτρονικού Τύπου: Ενίσχυση της διαφάνειας στην ιδιοκτησία των μέσων και κατοχύρωση των εργασιακών δικαιωμάτων.
2. Εκσυγχρονισμός της Δημόσιας Τηλεόρασης (ΕΡΤ): Νέο πλαίσιο λειτουργίας, αναβάθμιση του δημόσιου χαρακτήρα της και αποκατάσταση μισθολογικών αδικιών μετά από 13 χρόνια αδράνειας.
3. Αδειοδότηση Περιφερειακών Καναλιών: Τερματισμός ενός πολυετούς καθεστώτος προσωρινότητας με ευρεία κοινοβουλευτική συναίνεση.
Παράλληλα, η έκθεση αναγνωρίζει την ενίσχυση του εποπτικού ρόλου, της στελέχωσης και της χρηματοδότησης του ΕΣΡ, τη θεσμοθέτηση οργάνου αυτορρύθμισης για τα ΜΜΕ, καθώς και τη μεγαλύτερη διαφάνεια στην κρατική διαφήμιση.
Στον τομέα της ασφάλειας των λειτουργών της ενημέρωσης, καταγράφεται η υπογραφή συλλογικών συμβάσεων εργασίας, η ίδρυση του Διεθνούς Κέντρου για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων στη Θεσσαλονίκη, καθώς και η προετοιμασία σχετικού Εθνικού Σχεδίου Δράσης.
Επιπλέον, για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει θέσει σε δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο για την ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας.
Επισημαίνεται, επιπλέον, «η αναφορά στην έναρξη της διαδικασίας για συνταγματική αναθεώρηση που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ευθύνη των υπουργών, τη δικαστική ανεξαρτησία, την προστασία των δημοσιογράφων και την καλή νομοθέτηση.
Στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας η Ελλάδα έχει ήδη υλοποιήσει 28 από τα συνολικά 39 επενδυτικά και μεταρρυθμιστικά ορόσημα για τη βελτίωση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα, και ολοκληρώνει εντός του καλοκαιριού και τα υπόλοιπα 11 (π.χ. νέο δικαστικό μέγαρο Πειραιά, ψηφιακός δικαστικός φάκελος κοκ).
Επιπλέον, από το 2019 έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος στην διεύρυνση υφιστάμενων και την κατοχύρωση νέων ατομικών, κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων σε 368 διακριτά πεδία πολιτικής (π.χ. ψήφος αποδήμων, επιστολική ψήφος κοκ)».
«Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει την Έκθεση της Επιτροπής ως έναν ακόμα μηχανισμό αξιολόγησης, αλλά, πρωτίστως, ως μια ευκαιρία για τον εντοπισμό αδυναμιών, την ενίσχυση των θεσμών και την περαιτέρω θωράκιση του Κράτους Δικαίου, στο πλαίσιο και της ευρύτερης προσπάθειας για την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας. Στόχος της χώρας είναι η οικοδόμηση ακόμα πιο ανθεκτικών, διαφανών και αποτελεσματικών θεσμών, ικανών να ανταποκρίνονται στις διαρκώς εξελισσόμενες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η δημοκρατία και το Κράτος Δικαίου», υπογραμμίζεται στο δελτίο Τύπου του υπουργού Επικρατείας.
«Η φετινή έκθεση επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα συνεχίζει να κάνει σταθερά βήματα προς τα εμπρός. Ιδιαίτερα στον τομέα των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης αναγνωρίζεται για ακόμα μια χρονιά η πρόοδος που έχει επιτευχθεί», σχολίασε ο υφυπουργός στον πρωθυπουργό και κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης και επισήμανε:
«Ειδικά ως προς τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs), η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει θέσει σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νόμου για την ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη, αποδεικνύοντας έμπρακτα ότι οι ευρωπαϊκές κατευθύνσεις μετατρέπονται σε συγκεκριμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες, με στόχο την ουσιαστική προστασία της ελευθερίας της έκφρασης, της δημοσιογραφίας και της συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο. Ασφαλώς, καμία έκθεση δεν σημαίνει ότι η προσπάθεια ολοκληρώθηκε. Η κυβέρνησή μας αντιμετωπίζει αυτές τις παρατηρήσεις όχι αμυντικά, αλλά ως οδηγό για τις επόμενες μεταρρυθμίσεις», κατέληξε ο Παύλος Μαρινάκης.