Στις 4 Φεβρουαρίου η Επιτροπή ολοκλήρωσε τη διαβούλευση για τη Βελτίωση της Νομοθεσίας: η πλειονότητα των 286 συμμετεχόντων ζήτησε να παραμείνουν ισχυρές οι εκτιμήσεις επιπτώσεων και τα εργαλεία διαβούλευσης.
Στις 4 Φεβρουαρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκλήρωσε τη διαβούλευσή της με τους Ευρωπαίους πολίτες σχετικά με το πλαίσιο Καλύτερης Νομοθέτησης, ζητώντας προτάσεις για το πώς μπορεί να βελτιωθεί.
Μεταξύ των 286 απαντήσεων, η μεγάλη πλειονότητα των συμμετεχόντων, που εκπροσωπούν διαφορετικούς τομείς (βιομηχανία, εκπροσώπους καταναλωτών και δημόσιου τομέα, καθώς και αυτοπροσδιοριζόμενους υπερασπιστές της διαφάνειας), ζήτησε να μη αποδυναμωθούν οι υφιστάμενοι μηχανισμοί διαβούλευσης και οι εκτιμήσεις επιπτώσεων.
Πρόκειται για ένα σημαντικό μήνυμα από τους Ευρωπαίους πολίτες, καθώς ένας από τους πολιτικούς στόχους της αναθεώρησης του πλαισίου Καλύτερης Νομοθέτησης είναι να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις θα μπορούν να λαμβάνονται ταχύτερα.
Οι προτάσεις των συμμετεχόντων για τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων διέφεραν: ορισμένοι κατέθεσαν συγκεκριμένες λύσεις για να εξασφαλιστεί ενεργός και στοχευμένη συμμετοχή των ενδιαφερομένων, ενώ άλλοι αξιοποίησαν τη διαβούλευση ως ευκαιρία για να ασκήσουν κριτική στην Επιτροπή για την προσέγγιση omnibus που ακολουθεί.
Πόσες εξαιρέσεις έχουν ζητηθεί από το 2021;
Στην απάντηση της μητρικής μας οργάνωσης, Consumer Choice Center Europe (CCCE), προτείναμε στην Επιτροπή να προχωρήσει σε τολμηρές κινήσεις ώστε η δυνατότητα αίτησης εξαίρεσης από το πλαίσιο Καλύτερης Νομοθέτησης να μην γίνεται αντικείμενο κατάχρησης στο μέλλον, δημοσιοποιώντας τον αριθμό των εξαιρέσεων που έχουν ζητηθεί από τα βήματα Καλύτερης Νομοθέτησης από το 2021, καθώς τίποτα δεν κινητοποιεί περισσότερο τους Ευρωπαίους από τα τεκμηριωμένα στοιχεία.
Σήμερα, οι κατευθυντήριες γραμμές για την Καλύτερη Νομοθέτηση προβλέπουν ένα ειδικό γραμματοκιβώτιο ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μέσω του οποίου μπορεί να ζητηθεί εξαίρεση από τις κατευθυντήριες γραμμές λόγω «πολιτικής επιταγής για ταχεία πρόοδο», εκτάκτων αναγκών, «ανάγκης τήρησης συγκεκριμένων προθεσμιών» ή λόγων που συνδέονται με την ασφάλεια.
Πέρα από τα ζητήματα ασφάλειας και εμπιστευτικότητας, η επίκληση πολιτικών επιταγών ή επικείμενων προθεσμιών ως δικαιολογία για τη μη τήρηση των αρχών και κατευθυντήριων γραμμών της Καλύτερης Νομοθέτησης έχει καλλιεργήσει μια κουλτούρα αναζήτησης «παραθύρων», καθώς σχεδόν κάθε πρωτοβουλία μπορεί να παρουσιαστεί ως πολιτική ανωτέρα βία.
«Ίσοι όροι» στη μεθοδολογία των δημόσιων διαβουλεύσεων;
Ένα ακόμη ζήτημα που έχει δεχθεί κριτική στο παρελθόν είναι η προβληματική πρακτική διαμόρφωσης των ερωτημάτων των δημόσιων διαβουλεύσεων με τρόπο ως επί το πλείστον μονόπλευρο, δίνοντας στους συμμετέχοντες άνισες ευκαιρίες να εξηγήσουν πώς προσεγγίζουν τη νέα νομοθεσία.
Ενδεικτικά, μια δημόσια διαβούλευση για τον Digital Fairness Act παρείχε πολλές ερωτήσεις και δυνατότητες απάντησης σε όσους συμφωνούσαν ότι χρειάζονται νέοι κανόνες, ενώ όσοι διαφωνούσαν διέθεταν ελάχιστες επιλογές για να τεκμηριώσουν τη θέση τους.
Για να αλλάξει αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να εφαρμόζει αυστηρότερα πρότυπα στον μεθοδολογικό σχεδιασμό των δημόσιων διαβουλεύσεων, διασφαλίζοντας ότι όλες οι πλευρές έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν αναλυτικές απαντήσεις που αποτυπώνουν τις θέσεις τους.
Οι επικριτές θα υποστήριζαν ότι οι δημόσιες διαβουλεύσεις βασίζονται ήδη σε προηγούμενους ελέγχους καταλληλότητας (fitness checks) και διαβουλεύσεις (συνεπώς, οι απόψεις των επικριτών δεν είναι τόσο σημαντικές στα τελικά στάδια). Ωστόσο, αυτοί οι έλεγχοι καταλληλότητας και οι συναφείς διαβουλεύσεις είναι επίσης συχνά δομημένοι με τρόπο που ενίοτε απλώς προσομοιώνει τον διάλογο, αντί να λειτουργεί ως άσκηση συγκέντρωσης διαφορετικών ιδεών και δίκαιης αποτύπωσής τους στη συνέχεια.
Στατιστική ανατροφοδότηση χωρίς αναμονή δύο μηνών
Προτείναμε επίσης οι στατιστικές περιλήψεις στην πύλη "Have Your Say" να επεκταθούν ώστε να περιλαμβάνουν όχι μόνο βασικά στατιστικά, όπως η χώρα προέλευσης των συμμετεχόντων και ο τύπος του οργανισμού, αλλά και γενικές πληροφορίες για το αν οι συμμετέχοντες τάσσονται υπέρ, κατά ή ουδέτερα απέναντι στις προτάσεις της Επιτροπής.
Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, πρόκειται για ένα σχετικά απλό εργαλείο, το οποίο στη συνέχεια μπορεί να φιλτράρεται ανά οργανισμό και προτάσεις. Έτσι, τόσο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής όσο και τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να γνωρίζουν το γενικό κλίμα χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν δύο μήνες για τις περιλήψεις της Επιτροπής, οι οποίες ενδέχεται επίσης να διατυπωθούν με υποκειμενικό τρόπο.
Συντομότερες περιλήψεις με σαφή, ευανάγνωστη ανάλυση των συχνότερων επιχειρημάτων
Το Τμήμα 5.3.1 των Κατευθυντήριων Γραμμών για την Καλύτερη Νομοθέτηση («Σύνοψη των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης») ορίζει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη πρέπει να ενημερώνονται για το πώς και σε ποιο βαθμό ελήφθη υπόψη η συμβολή τους, καθώς και για ποιον λόγο ορισμένες προτάσεις δεν εξετάστηκαν.
Κατά τη γνώμη μας, έχει έρθει η ώρα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διασφαλίσει ότι κάθε συμμετέχων τόσο στις δημόσιες διαβουλεύσεις όσο και στις προσκλήσεις υποβολής στοιχείων (Calls for Evidence) λαμβάνει τη σχετική σύνοψη με email, συνδεδεμένη με τον λογαριασμό του στην πύλη της Επιτροπής.
Είναι αλήθεια ότι είναι αδύνατον για την Επιτροπή να σχολιάσει κάθε πρόταση, καθώς ορισμένες είναι σε μεγάλο βαθμό εκτός θέματος· ωστόσο, τουλάχιστον μια γενική σύνοψη, με ανάλυση των πιο συχνών επιχειρημάτων και σαφείς απαντήσεις εκ μέρους της Επιτροπής, θα πρέπει να αποστέλλεται αυτόματα. Ιδανικά, η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να εργαστεί ώστε αυτές οι περιλήψεις να είναι πιο ευανάγνωστες και πιο σύντομες.
Περισσότερη διαφάνεια σε όλες τις δραστηριότητες διαβούλευσης
Τέλος, για να διασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια, η Επιτροπή θα πρέπει όχι μόνο να δημοσιεύει πραγματολογικές περιλήψεις των διαβουλεύσεων που πραγματοποιούνται στην πύλη «Have Your Say», αλλά και να δημοσιεύει πραγματολογικές περιλήψεις κάθε δραστηριότητας διαβούλευσης που υπερβαίνει αυτό το πλαίσιο (πρακτικά συναντήσεων με ενδιαφερόμενους φορείς, περιλήψεις στοχευμένων διαβουλεύσεων κ.ά.).
Επί του παρόντος, οι κατευθυντήριες γραμμές για την Καλύτερη Νομοθέτηση προβλέπουν ότι μια πραγματολογική σύνοψη πρέπει να δημοσιεύεται εντός οκτώ εβδομάδων από τη δημόσια διαβούλευση και σημειώνουν επιπλέον ότι «αποτελεί επίσης καλή πρακτική να δημοσιεύεται στον ιστότοπο της διαβούλευσης μια σύντομη πραγματολογική σύνοψη των βασικών ζητημάτων που αναδείχθηκαν σε καθεμία από τις στοχευμένες δραστηριότητες διαβούλευσης που προβλέπονται στη στρατηγική διαβούλευσης (π.χ. μια άτυπη έκθεση, πρακτικά συνάντησης με ενδιαφερόμενους φορείς και/ή κατάλογος ή πίνακας συνεισφορών)».
Κατά την άποψή μας, αυτό θα πρέπει να καταστεί βασική, δεσμευτική αρχή και όχι «καλή πρακτική», διαφορετικά οι αποφάσεις μπορεί να λαμβάνονται κεκλεισμένων των θυρών, με ελάχιστη ή καθόλου πρόσβαση για το ευρύ κοινό, τροφοδοτώντας ακόμη περισσότερο τη δυσπιστία απέναντι στην ΕΕ και τα θεσμικά της όργανα.
Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε αρχικά στο EU Tech Loop και αναδημοσιεύεται στο Euronews στο πλαίσιο συμφωνίας.