Οι ακραίες ηλιακές καταιγίδες εκθέτουν επιβάτες και πληρώματα αεροσκαφών σε επικίνδυνη ακτινοβολία και προκαλούν βλάβες στα ηλεκτρονικά, όπως εκείνες που πέρυσι καθήλωσαν 6.000 Airbus, προειδοποιούν ερευνητές
Τα ακραία φαινόμενα διαστημικού καιρού μπορεί να εκθέτουν τους επιβάτες των αεροπορικών εταιρειών σε υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας και να προκαλούν σοβαρές διαταραχές στις πτήσεις, σύμφωνα με νέα μελέτη του Πανεπιστημίου του Σάρεϊ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στο Surrey Space Centre (SSC), διαπιστώνει ότι η ακτινοβολία αυτή μπορεί να επηρεάζει και τα συστήματα επί του σκάφους, καθώς και τα πληρώματα.
Σύμφωνα με τη μελέτη, τα επίπεδα ακτινοβολίας μπορούν να αυξάνονται σημαντικά στα συνήθη ύψη πτήσης, μεταξύ οκτώ και 14 χιλιομέτρων, προκαλώντας παράλληλα βλάβες στα ηλεκτρονικά των αεροσκαφών που ενδέχεται να αυξήσουν τους κινδύνους για την ασφάλεια των πτήσεων.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Space Weather and Space Climate.
Συχνότερα επεισόδια υψηλής ακτινοβολίας
Παρότι η ατμόσφαιρα λειτουργεί ως ασπίδα απέναντι σε μέρος της ακτινοβολίας, οι επιβάτες εκτίθενται σε πολύ υψηλότερα επίπεδα κατά τη διάρκεια των πτήσεων σε σχέση με το έδαφος. Η έκθεση αυτή επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια ηλιακών καταιγίδων ή φαινομένων όπως οι ηλιακές εκλάμψεις.
Τα φαινόμενα ηλιακών καταιγίδων έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, προκαλώντας αντίστοιχη άνοδο της ακτινοβολίας.
Τον Νοέμβριο του 2025, μια ισχυρή ηλιακή καταιγίδα οδήγησε σε προσωρινή αύξηση της ακτινοβολίας σε σχεδόν δέκα φορές τα φυσιολογικά επίπεδα για πτήσεις σε μεγάλο ύψος, σύμφωνα με υπολογισμούς του SSC.
Τα συστήματα των αεροσκαφών γίνονται επίσης ολοένα και πιο ευάλωτα σε αυτά τα φαινόμενα, καθώς σωματίδια υψηλής ενέργειας από το διάστημα μπορούν να παρεμβάλλονται στα ηλεκτρονικά συστήματα επί του σκάφους.
Οι αλληλεπιδράσεις αυτές προκαλούν μεμονωμένες αστοχίες (Single Event Upsets, SEUs), μικρά σφάλματα που μπορούν να συσσωρεύονται και τελικά να επηρεάζουν κρίσιμα συστήματα.
Πέρσι, η Airbus καθήλωσε προσωρινά 6.000 αεροσκάφη A320, αφού εντοπίστηκε σε υπολογιστή ελέγχου πτήσης ένα κενό ασφαλείας που προκλήθηκε από έντονη ηλιακή ακτινοβολία.
Το πρόβλημα αποκαλύφθηκε όταν πτήση της JetBlue από την Κανκούν προς το Νιούαρκ υποχρεώθηκε σε έκτακτη προσγείωση στη Φλόριντα, τον Οκτώβριο του 2025.
Πέρα από την έκθεση στην ακτινοβολία, τέτοιες αναταράξεις μπορούν να προκαλέσουν και σοβαρά επιχειρησιακά προβλήματα, αυξάνοντας τον φόρτο εργασίας των πιλότων. Σε ακραίες περιπτώσεις, οι SEUs μπορεί να εκτοξευθούν από λίγες ανά ώρα σε χιλιάδες.
Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι εντοπίζονται στις πολικές πτήσεις, όπως η διαδρομή Λονδίνο Χίθροου προς το διεθνές αεροδρόμιο Βανκούβερ, όπου κατά τη διάρκεια ισχυρών γεωμαγνητικών καταιγίδων τα φαινόμενα μπορούν να γίνουν αισθητά πολύ νοτιότερα, ακόμη και πάνω από το Ηνωμένο Βασίλειο.
«Ο πρόσφατος καθηλωμός των Airbus A320 λόγω κοσμικής ακτινοβολίας δείχνει ότι ο διαστημικός καιρός δεν είναι θεωρητικός κίνδυνος, αλλά ήδη επηρεάζει την αεροπορία. Καθώς τα συστήματα των αεροσκαφών γίνονται πιο προηγμένα και βασίζονται ολοένα περισσότερο στα ηλεκτρονικά, η κατανόηση και η προετοιμασία για αυτά τα φαινόμενα θα είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της ασφάλειας των πτήσεων», δήλωσε ο δρ Fan Lei, ανώτερος ερευνητής στο Surrey Space Centre και κύριος συγγραφέας της μελέτης.
Κρίσιμο κενό στα τρέχοντα πρότυπα αεροπορικής ασφάλειας
Η μελέτη αναδεικνύει ένα κρίσιμο κενό στα υφιστάμενα πλαίσια αεροπορικής ασφάλειας. Τα περισσότερα εστιάζουν κυρίως στη συνήθη έκθεση στην ακτινοβολία και δεν λαμβάνουν επαρκώς υπόψη ακραία φαινόμενα διαστημικού καιρού.
Η καλύτερη ενσωμάτωση δεδομένων διαστημικού καιρού στον σχεδιασμό των πτήσεων, μαζί με πιο σαφείς οδηγίες, θεωρείται απαραίτητη ώστε τα αεροπορικά ταξίδια να παραμείνουν όσο γίνεται πιο ασφαλή και αξιόπιστα.
«Την παρούσα στιγμή δεν υπάρχει ένας συνεκτικός τρόπος για τον αεροπορικό κλάδο να αξιολογεί και να αντιμετωπίζει τους κινδύνους από ακραία φαινόμενα διαστημικού καιρού. Εισαγάγαμε μια πιο σαφή, ειδικά προσαρμοσμένη στην αεροπορία κλίμακα ακτινοβολίας, ώστε να στηρίξουμε πιο ενημερωμένες αποφάσεις και να βοηθήσουμε τους φορείς εκμετάλλευσης να δράσουν γρήγορα για την προστασία επιβατών, πληρωμάτων και κρίσιμων συστημάτων επί του σκάφους», δήλωσε ο καθηγητής Keith Ryden, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Space Environment and Protection στο Surrey Space Centre και συν-συγγραφέας της μελέτης.
Η νέα κλίμακα αναμένεται να προσφέρει πιο σαφή όρια για το πότε πρέπει να λαμβάνονται μέτρα, όπως εντατικοποίηση της παρακολούθησης, καθηλωμός αεροσκαφών ή αλλαγή πορείας, σε ιδιαίτερα έντονα ή διαταρακτικά φαινόμενα διαστημικού καιρού.
«Μια κλίμακα ατμοσφαιρικής ακτινοβολίας ήταν απαραίτητη εδώ και πολύ καιρό, καθώς οι σημερινές προειδοποιήσεις, που βασίζονται σε φαινόμενα πρωτονίων χαμηλής ενέργειας, δίνουν τουλάχιστον δέκα ψευδείς συναγερμούς για κάθε πραγματικό», δήλωσε ο καθηγητής Clive Dyer, επισκέπτης καθηγητής στο Surrey Space Centre και συν-συγγραφέας της μελέτης.
«Η νέα κλίμακα στηρίζεται σε μετρήσεις πρωτονίων υψηλής ενέργειας στο διάστημα και σε καταγραφείς νετρονίων στο επίπεδο του εδάφους, όπως αυτοί που έχουν εγκατασταθεί στο Σάρεϊ, το Λέρβικ και το Κάμπορν, και προσαρμόζει τη δόση που δέχεται ο άνθρωπος και τα ποσοστά αστοχιών στα αεροηλεκτρονικά βάσει της μελέτης για το συμβάν του Φεβρουαρίου 1956. Σε συνδυασμό με τα μοντέλα ακτινοβολίας (MAIRE) και τους αισθητήρες (SAIRA) στα αεροσκάφη μας, αυτό αναμένεται να προσφέρει τη βάση για μια ανάλογη αντίδραση», πρόσθεσε ο Dyer.