Οι τιμές των καυσίμων τζετ έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν και τώρα απειλούν ελλείψεις στην αγορά.
Μια επικείμενη έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη και την Ασία, που οφείλεται στον πόλεμο με το Ιράν και στο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, θα μπορούσε μέσα σε λίγες εβδομάδες να ανατρέψει τα παγκόσμια ταξίδια, αν το πετρέλαιο δεν αρχίσει να ρέει ξανά σύντομα, αυξάνοντας τις τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων και προκαλώντας ακυρώσεις πτήσεων λίγο πριν από την κορύφωση της θερινής περιόδου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σε συνέντευξή του την Πέμπτη, ο διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) Φατίχ Μπιρόλ δήλωσε στο AP ότι η Ευρώπη διαθέτει «ίσως έξι εβδομάδες» ακόμη αποθεμάτων καυσίμων αεροσκαφών και ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με «τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση».
Γενικά, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες διατηρούν αποθέματα καυσίμων αεροσκαφών που επαρκούν για αρκετούς μήνες κάθε φορά, σύμφωνα με έκθεση του IEA που δόθηκε αυτή την εβδομάδα στη δημοσιότητα.
Τα καύσιμα αεροσκαφών – ένα εκλεπτυσμένο προϊόν πετρελαίου με βάση την κηροζίνη – αποτελούν τη μεγαλύτερη δαπάνη των αεροπορικών εταιρειών, καθώς αντιστοιχούν περίπου στο 30% του συνολικού κόστους τους, σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση Αερομεταφορών (IATA). Και οι τιμές των καυσίμων αεροσκαφών έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου. Οι πραγματικές ελλείψεις μπορεί να είναι το επόμενο στάδιο.
Ο Γουίλι Γουόλς, γενικός διευθυντής της IATA, χαρακτήρισε την εκτίμηση του IEA για πιθανές ελλείψεις καυσίμων αεροσκαφών «ανησυχητική». Σε ανακοίνωση που εξέδωσε την Παρασκευή, ανέφερε: «Έχουμε επίσης υπολογίσει ότι μέχρι τα τέλη Μαΐου θα μπορούσαμε να αρχίσουμε να βλέπουμε ορισμένες ακυρώσεις πτήσεων στην Ευρώπη λόγω έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών. Αυτό συμβαίνει ήδη σε τμήματα της Ασίας.
«Παράλληλα με κάθε δυνατή προσπάθεια για εξασφάλιση εναλλακτικών γραμμών εφοδιασμού, είναι σημαντικό οι αρχές να διαθέτουν καλά επικοινωνημένα και άρτια συντονισμένα σχέδια σε περίπτωση που χρειαστεί δελτίο, συμπεριλαμβανομένης της χαλάρωσης των κανόνων για τα slots».
Ο Αμάαρ Καν, επικεφαλής τιμολόγησης καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη στην Argus Media, δήλωσε ότι με κάθε μέρα που περνά και το Στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, η Ευρώπη «πλησιάζει όλο και περισσότερο σε ελλείψεις εφοδιασμού». Πρόσθεσε: «Το στενό αντιστοιχεί περίπου στο 40% των εισαγωγών καυσίμων αεροσκαφών της Ευρώπης, αλλά από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος δεν έχει περάσει από εκεί ούτε σταγόνα καυσίμου».
Στελέχη αεροπορικών εταιρειών αντιδρούν μέχρι στιγμής με επιφύλαξη, αναγνωρίζοντας τα πιθανά προβλήματα καυσίμων αλλά προσπαθώντας να καθησυχάσουν τους πελάτες. Ωστόσο, ορισμένοι αερομεταφορείς έχουν ήδη μετακυλίσει το κόστος στους καταναλωτές, αυξάνοντας τις χρεώσεις για αποσκευές και άλλες πρόσθετες υπηρεσίες, ενσωματώνοντας τα κόστη στις τιμές των εισιτηρίων ή αυξάνοντας τις επιβαρύνσεις καυσίμων.
Μια σειρά από αεροπορικές εταιρείες έχουν μειώσει τα δρομολόγιά τους, μεταξύ των οποίων και η σκανδιναβική SAS, η οποία δήλωσε νωρίτερα μέσα στον μήνα ότι θα ακυρώσει τουλάχιστον χίλιες πτήσεις τον Απρίλιο λόγω της εκτίναξης των τιμών των καυσίμων.
Ειδικοί σημειώνουν επίσης ότι και άλλα στοιχεία του αεροπορικού ταξιδιού – όπως η ευελιξία στον προγραμματισμό και τα δρομολόγια – είναι πιθανό να επηρεαστούν.
Σύμφωνα με μια έκθεση (πηγή στα Αγγλικά) της Tourism Economics, μετά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ τον Μάρτιο, οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν αυξηθεί κατά 64%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη διαταραχή τιμών από το 2022 και επηρεάζοντας σημαντικά τον αεροπορικό κλάδο.
«Η επίπτωση στο κόστος των καυσίμων αεροσκαφών ήταν ακόμη μεγαλύτερη, καθώς το crack spread έφτασε σε ιστορικό ρεκόρ στα 80 δολάρια το βαρέλι, διπλασιάζοντας τις τιμές των καυσίμων μέσα σε λίγες εβδομάδες λόγω της περιορισμένης προσφοράς αργού από τον Κόλπο», έγραψε ο Στίβεν Ρούνεϊ, επικεφαλής οικονομολόγος στην Tourism Economics και συντάκτης της έκθεσης. «Οι αεροπορικοί ναύλοι αναμένεται να αυξηθούν κατά 5% έως 10%, με τις επιβαρύνσεις καυσίμων να εμφανίζονται ήδη, αν και η αδύναμη ζήτηση θα περιορίσει το πόσο από αυτό μπορεί να μετακυλιστεί στους καταναλωτές».
Ακολουθεί μια ματιά στο πώς λειτουργεί η τροφοδοσία με καύσιμα αεροσκαφών και πώς μπορεί να γίνουν αισθητές οι επιπτώσεις από τους καταναλωτές.
Πώς φτάνουν τα καύσιμα αεροσκαφών στο αεροπλάνο;
Τα καύσιμα αεροσκαφών παράγονται από αργό πετρέλαιο στα διυλιστήρια, τα οποία παράγουν επίσης βενζίνη και ντίζελ.
Οι αεροπορικές εταιρείες αγοράζουν συνήθως καύσιμα από διυλιστήρια ή εταιρείες καυσίμων, με τρόπο παρόμοιο με τους οδηγούς που προμηθεύονται βενζίνη από τα πρατήρια, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Τα καύσιμα μεταφέρονται με πλοία και μέσω αγωγών και αποθηκεύονται από τις εταιρείες στα αεροδρόμια.
Τις αγορές αναλαμβάνουν οι ίδιες οι αεροπορικές εταιρείες. Αν σε μια περιοχή αρχίσουν να εξαντλούνται τα αποθέματα, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν θα πραγματοποιούνται πτήσεις. Ορισμένες εταιρείες μπορεί να έχουν μεγαλύτερα αποθέματα από άλλες.
Ωστόσο, οι πτήσεις που θα συνεχίσουν να εκτελούνται είναι πιθανό να είναι ακριβές, αντανακλώντας το αυξημένο κόστος των καυσίμων.
Οι μεγαλύτερες αεροπορικές έχουν πλεονεκτήματα σε περιοχές με ελλείψεις, καθώς διαθέτουν τα οικονομικά μέσα για να αντεπεξέλθουν στις υψηλές τιμές, σημείωσε ο Ζακ Ρουσό, διευθύνων σύμβουλος της χρηματοοικονομικής εταιρείας Clearview Energy Partners.
Στην Ευρώπη, αρκετές χώρες στηρίζονται πλέον σε αποθέματα καυσίμων που επαρκούν για λιγότερες από 20 ημέρες, σύμφωνα με την έκθεση του IEA αυτής της εβδομάδας. Τα αποθέματα δεν είχαν πέσει κάτω από τις 29 ημέρες από το 2020, αναφέρει η έκθεση.
Αν το επίπεδο αυτό υποχωρήσει κάτω από τις 23 ημέρες, ενδέχεται να εμφανιστούν πραγματικές ελλείψεις σε ορισμένα αεροδρόμια, οδηγώντας σε ακυρώσεις πτήσεων και πτώση της ζήτησης, προειδοποίησε ο οργανισμός.
Ποιες περιοχές θα επηρεαστούν περισσότερο;
Οι χώρες της περιφέρειας Ασίας-Ειρηνικού εξαρτώνται περισσότερο από το πετρέλαιο και τα καύσιμα αεροσκαφών από τη Μέση Ανατολή, ακολουθεί η Ευρώπη, ανέφερε ο Ρουσό.
Το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων αεροσκαφών της Ευρώπης παράγεται από ευρωπαϊκά διυλιστήρια, αλλά περίπου το 20% έως 25% της προσφοράς λείπει λόγω του πολέμου, σύμφωνα με τον ίδιο.
Για να καλύψουν μέρος του κενού, οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει σημαντικά τις εξαγωγές καυσίμων αεροσκαφών προς την Ευρώπη, αποστέλλοντας περίπου 150.000 βαρέλια την ημέρα τον Απρίλιο, δηλαδή περίπου έξι φορές τον συνήθη όγκο, όπως είπε ο Ρουσό.
Η διαθεσιμότητα καυσίμων αεροσκαφών αποτελεί μικρότερο πρόβλημα στις ίδιες τις ΗΠΑ, έναν μεγάλο παραγωγό πετρελαίου, πρόσθεσε. «Λέω στα παιδιά μου… δεν είναι τόσο ότι θα ξεμείνουμε από προμήθειες», είπε ο Ρουσό. «Απλώς θα μας κοστίζουν περισσότερο εδώ, ενώ σε άλλες περιοχές του κόσμου μπορεί να φτάσουμε στο σημείο να μην υπάρχει καθόλου καύσιμο».
Πόσο υστερεί η παγκόσμια προσφορά καυσίμων αεροσκαφών;
Ο κόσμος χάνει από 10 έως 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα λόγω του κλεισίματος του Στενού του Ορμούζ, σύμφωνα με τον Πάβελ Μολτσάνοφ, ανώτερο επενδυτικό στρατηγικό σύμβουλο στην επενδυτική εταιρεία Raymond James & Associates.
«Υπάρχουν ακριβώς τα ίδια διυλιστήρια στα ίδια σημεία στην Ασία και την Ευρώπη, αλλά αν δεν υπάρχει αρκετό πετρέλαιο ώστε αυτά τα διυλιστήρια να λειτουργούν, αυτό θα οδηγήσει σε πραγματική διαταραχή της προσφοράς», είπε.
Παρότι ο IEA έχει διοχετεύσει 400 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα επείγοντα αποθέματα των κρατών-μελών του, αυτό δεν θα βοηθήσει βραχυπρόθεσμα, πρόσθεσε.
«Μπορεί να χρειαστεί έως το τέλος του έτους για να φτάσουν όλα αυτά τα βαρέλια στην αγορά», εκτίμησε.
Πώς θα επηρεαστούν τα ταξίδια των επιβατών;
Ο Κρίστοφερ Άντερσον, καθηγητής διαχείρισης λειτουργιών, τεχνολογίας και πληροφοριακών συστημάτων στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, δήλωσε ότι οι ταξιδιώτες πρέπει να προετοιμαστούν όχι μόνο για ακριβότερα αεροπορικά εισιτήρια.
«Δεν πρόκειται πλέον απλώς για μια ιστορία τιμών καυσίμων. Για τις αεροπορικές, είναι πλέον ζήτημα σχεδιασμού δικτύου», είπε. «Οι υψηλότερες τιμές καυσίμων έχουν σημασία, αλλά το ίδιο ισχύει για τα μεγαλύτερα δρομολόγια, τη μειωμένη ευελιξία στον προγραμματισμό και τη μεγαλύτερη αβεβαιότητα για το πώς θα διαμορφωθεί η ζήτηση ακόμη και λίγες εβδομάδες αργότερα».
Οι ταξιδιώτες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι «με μια αγορά όπου οι κρατήσεις γίνονται αργότερα, το πρόγραμμα πτήσεων μεταβάλλεται συχνότερα και οι επιλογές φθηνών ναύλων είναι λιγότερες, αν η αναστάτωση συνεχιστεί μέχρι την καρδιά της θερινής περιόδου», είπε.
Τα ταξίδια προς και από τη Μέση Ανατολή επηρεάζονται περισσότερο από τα κλειστά εναέρια σύνορα και το κόστος των αλλαγών δρομολογίων, σημείωσε ο Ρούνεϊ στην έκθεση της Tourism Economics. «Περίπου το ένα πέμπτο της ζήτησης για ταξίδια Ευρώπης-Ασίας και το 10% της ζήτησης Βόρειας Αμερικής-Ασίας διέρχεται από τη Μέση Ανατολή και βρίσκεται σε κίνδυνο», πρόσθεσε. «Αν υποθέσουμε μια σύγκρουση διάρκειας δύο μηνών, η ανάκαμψη αναμένεται να ξεκινήσει στο δεύτερο εξάμηνο του 2026, αλλά το κλίμα μπορεί να επιβραδύνει την επάνοδο».
Τι κάνουν οι αεροπορικές εταιρείες;
Η ολλανδική KLM και η βρετανική χαμηλού κόστους easyJet ανέφεραν ότι δεν αντιμετωπίζουν προς το παρόν ελλείψεις καυσίμων, χωρίς όμως να σχολιάσουν περαιτέρω την προειδοποίηση του IEA. Ωστόσο, και οι δύο συγκαταλέγονται στις εταιρείες που βλέπουν τα αυξημένα κόστη να πιέζουν τους προϋπολογισμούς τους.
Την Πέμπτη, η KLM ανακοίνωσε ότι θα περικόψει 160 πτήσεις τον επόμενο μήνα – περίπου το 1% των συνολικών της ευρωπαϊκών δρομολογίων. Η εταιρεία επικαλέστηκε την «άνοδο του κόστους κηροζίνης» και ανέφερε ότι ένας περιορισμένος αριθμός πτήσεων «δεν είναι πλέον οικονομικά βιώσιμος».
Σε ενημέρωση προς τους επενδυτές, η easyJet ανέφερε ότι αναμένει προ φόρων ζημιά μεταξύ 540 και 560 εκατομμυρίων λιρών (περίπου 619,6 έως 642,6 εκατομμύρια ευρώ) για το πρώτο εξάμηνο του οικονομικού έτους 2026. Ωστόσο, ο διευθύνων σύμβουλος Κέντον Τζάρβις είπε ότι η ζήτηση παραμένει συνολικά ισχυρή, σημειώνοντας ότι η κίνηση του Πάσχα ήταν η υψηλότερη που έχει καταγράψει ποτέ η easyJet για την περίοδο αυτή.
Η γερμανική Lufthansa δήλωσε ότι οι εργατικές κινητοποιήσεις και οι υψηλές τιμές καυσίμων την αναγκάζουν να κλείσει άμεσα την τροφοδοτική αεροπορική εταιρεία CityLine, νωρίτερα από τον προγραμματισμένο χρόνο, και να αποσύρει από την υπηρεσία τα 27 παλαιότερα, λιγότερο αποδοτικά ως προς τα καύσιμα αεροσκάφη της. Η απόφαση επιταχύνει το κλείσιμο που αναμενόταν για το επόμενο έτος.
Η αμερικανική Delta Air Lines – η οποία εκτελεί συχνά πτήσεις προς ευρωπαϊκούς προορισμούς – ανέφερε ότι «έχει επίγνωση του πιθανού προβλήματος εφοδιασμού με καύσιμα αεροσκαφών» στην ήπειρο και παρακολουθεί στενά την κατάσταση. Η Delta, η οποία αγόρασε διυλιστήριο στη Φιλαδέλφεια το 2012 για να διαχειριστεί τη μεγαλύτερη δαπάνη της, τόνισε ότι δεν αναμένει «άμεση επίπτωση στις δραστηριότητές της».
Πώς επηρεάζονται οι τιμές;
Άλλες αεροπορικές έχουν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την άνοδο των τιμών καυσίμων, με ορισμένες να έχουν ήδη μετακυλίσει τα νέα κόστη στους ταξιδιώτες, συχνά ενσωματώνοντάς τα στις τιμές των εισιτηρίων και στις πρόσθετες χρεώσεις.
Οι αμερικανικές Delta, United, American Airlines, Southwest Airlines και JetBlue, για παράδειγμα, έχουν αυξήσει όλες τις χρεώσεις για τις παραδιδόμενες αποσκευές τις τελευταίες εβδομάδες.
Ο διευθύνων σύμβουλος της United, Σκοτ Κίρμπι, ανέφερε πρόσφατα σε υπόμνημα προς το προσωπικό ότι, αν οι τιμές των καυσίμων παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, αυτό θα μπορούσε να προσθέσει 11 δισεκατομμύρια δολάρια (9,32 δισ. ευρώ) ετησίως στο κόστος. «Για να έχετε ένα μέτρο σύγκρισης», έγραψε ο Κίρμπι, «στο καλύτερο έτος στην ιστορία της United, τα κέρδη μας ήταν κάτω από 5 δισεκατομμύρια».
Την ίδια ώρα, η Cathay Pacific του Χονγκ Κονγκ αύξησε πρόσφατα τις επιβαρύνσεις καυσίμων κατά περίπου 34% σε όλες τις γραμμές, ενώ η Air India προσέθεσε έως και 280 δολάρια σε ορισμένες πτήσεις νωρίτερα μέσα στον μήνα. Οι Emirates, Lufthansa και KLM έχουν επίσης προσαρμόσει τις χρεώσεις ή τους ναύλους τους για να συμβαδίσουν με τη διακύμανση των τιμών.