Με βλέμμα στη Ρωσία, η Φινλανδία διεξάγει τη μεγαλύτερη άσκηση πολιτικής άμυνας στην Ευρώπη

Σε ένα καταφύγιο πολιτικής άμυνας λαξευμένο στον βράχο, πίσω από πόρτες σχεδιασμένες να αντέχουν σε πυρηνική ή βιολογική επίθεση, δύο Φινλανδοί κληρωτοί, ντυμένοι με στολές προστασίας από επικίνδυνες ουσίες και μάσκες αναπνοής, μετρούν τα επίπεδα ακτινοβολίας καθώς συμμετέχουν σε άσκηση που μετατρέπει μια σπηλιά σε ασφαλές καταφύγιο για χιλιάδες ανθρώπους.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Στο εσωτερικό, σε έναν χώρο που συνήθως λειτουργεί ως γυμναστήριο, εκατοντάδες άνθρωποι περνούν τη νύχτα σε στρατιωτικά κρεβάτια.

Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι, ανάμεσά τους εθελοντές και φοιτητές, συμμετέχουν στη μεγαλύτερη άσκηση πολιτικής άμυνας στην Ευρώπη από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Σύμφωνα με το σενάριο, κρίσιμες υποδομές στην κεντρική φινλανδική πόλη Κουόπιο, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτροδότησης και της ύδρευσης, έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω κυβερνοεπιθέσεων, ενώ υπάρχει απειλή πυραυλικών πληγμάτων από τη γειτονική Ρωσία.

Στόχος είναι οι τοπικές αρχές και οι απλοί πολίτες να εξασκηθούν στο τι θα έκαναν στην περίπτωση πραγματικής επίθεσης.

Όμως, όσο και αν τα υπόγεια καταφύγια προσφέρουν κάποια προστασία από πυραύλους, δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την εκστρατεία δολιοφθοράς και αποσταθεροποίησης που, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, διεξάγει η Ρωσία σε όλη την Ευρώπη.

Η δραστηριότητα αυτή περιλαμβάνει πρόκληση πυρκαγιών, επιθέσεις σε εγκαταστάσεις ύδρευσης και ηλεκτροπαραγωγής και αποστολή μη επανδρωμένων αεροσκαφών για επιχειρήσεις δολιοφθοράς εντός του εναέριου χώρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα σύνορα της Φινλανδίας με τη Ρωσία εκτείνονται σε μήκος άνω των 1.300 χιλιομέτρων, από τη Βαλτική Θάλασσα έως τον Αρκτικό Κύκλο.

Το 2024, μαζί με τη Σουηδία, η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ, μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία. Μέχρι τότε, οι Φινλανδοί ήταν προετοιμασμένοι να υπερασπιστούν τη χώρα τους απέναντι στη Ρωσία σχεδόν μόνοι τους.

Μαθήματα από την Ουκρανία

Η άμυνα της Φινλανδίας, όπως λέει ο απόστρατος συνταγματάρχης Άσκο Μούχονεν, βασίζεται όχι μόνο στις ένοπλες δυνάμεις, αλλά και στη «νοοτροπία» των απλών Φινλανδών, οι οποίοι είναι έτοιμοι να αναλάβουν ευθύνη για την ασφάλεια της χώρας.

Ο Μούχονεν, ο οποίος οργάνωσε την άσκηση στο Κουόπιο, σημειώνει ότι αυτό οφείλεται εν μέρει στο σύστημα της υποχρεωτικής θητείας, που στη Φινλανδία συνεχίστηκε ακόμη και μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Δεν είναι όλοι ευχαριστημένοι που κάνουν εθνική υπηρεσία, αλλά «είναι καθήκον μας να υπηρετήσουμε και να προστατεύσουμε αυτή τη χώρα, όπως έκαναν οι άνθρωποι πριν από εμάς. Γι’ αυτό έχουμε την ανεξαρτησία μας», λέει ο 23χρονος κληρωτός Γίρι Πιετικαϊνεν, ο οποίος εκπαιδεύτηκε να λειτουργεί το καταφύγιο του Κουόπιο τη νύχτα.

Η Φινλανδία πρέπει επίσης να αντλήσει διδάγματα από την Ουκρανία, προσθέτει ο Μούχονεν.

Το μεγαλύτερο καταφύγιο στο Κουόπιο μπορεί να φιλοξενήσει 7.000 ανθρώπους, την ώρα που στην Ουκρανία οι πολίτες έχουν συχνά μόνο λίγα λεπτά για να τρέξουν σε σταθμό του μετρό ή σε υπόγειο χώρο στάθμευσης.

Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι χρειάζονται ένα καταφύγιο στο οποίο να μπορούν να φτάσουν γρήγορα και που να προσφέρει κάποιο επίπεδο προστασίας, χωρίς να είναι απαραίτητο να αντέχει σε πυρηνική επίθεση, εξηγεί.

Ο Ντμίτρο Ούντιλα, 20 ετών, Ουκρανός φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Κουόπιο, βρισκόταν στο σπίτι του στην Οδησσό όταν ρωσικοί πύραυλοι έπληξαν την πόλη του στις 24 Φεβρουαρίου 2022, την πρώτη μέρα του πολέμου. Κρύφτηκε στο χολ της πολυκατοικίας του, επειδή δεν είχε πού αλλού να πάει, όπως λέει.

Εκπαίδευση για τέτοιες καταστάσεις θα ήταν σίγουρα χρήσιμη στην Ουκρανία, προσθέτει, «γιατί κανείς δεν φανταζόταν ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να συμβεί».

Η μεγαλύτερη απειλή για τις ενεργειακές υποδομές στην περιοχή του Κουόπιο είναι οι έντονες χιονοπτώσεις, οι καταιγίδες και οι κακές καιρικές συνθήκες, λέει ο Γιούχα Ράσαναν, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ηλεκτρισμού Savon Voima.

Όμως, μετά την εισβολή στην Ουκρανία και την απόφαση της εταιρείας να σταματήσει τις αγορές ρωσικού βιοκαυσίμου, ο αριθμός των κυβερνοεπιθέσεων στο δίκτυο έχει αυξηθεί σημαντικά, σημειώνει ο Ράσαναν.

Πέρυσι, οι τεχνικοί εντόπισαν επίσης τουλάχιστον δέκα αυτοκόλλητα σε ιδιαίτερα ευάλωτα σημεία της ενεργειακής υποδομής. Άλλες ενεργειακές εταιρείες στη Φινλανδία έχουν βρει αντίστοιχα αυτοκόλλητα και δεν γνωρίζουν από πού προέρχονται, προσθέτει.

«Αν σημειωνόταν έκρηξη σε εκείνο το σημείο, θα μπορούσε να καταστρέψει ολόκληρο το φράγμα», λέει ο Ράσαναν. Έχουν επίσης εντοπιστεί drones πάνω από γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ωστόσο οι υπεύθυνοι δεν έχουν ταυτοποιηθεί, προσθέτει.

Δεν είναι δυνατό να προστατευτούμε από όλες τις απειλές, γι’ αυτό είναι σημαντικό οι πολίτες να είναι προετοιμασμένοι να αυτοσυντηρηθούν χωρίς βοήθεια για τουλάχιστον 72 ώρες, σε περίπτωση διακοπής ρεύματος ή αν το νερό γίνει ακατάλληλο προς πόση, επισημαίνει ο Ράσαναν.

Η Φινλανδική Υπηρεσία Ασφαλείας και Πληροφοριών αναφέρει ότι εξέτασε «ευρύ φάσμα αναφορών» και δεν εντόπισε κάτι ανησυχητικό.

Από το 2022, οι πολίτες είναι πιο σε επιφυλακή λόγω της επιδεινωμένης κατάστασης ασφαλείας και, ως εκ τούτου, αναφέρουν περιστατικά όπως αντανακλαστικά αυτοκόλλητα που σχετίζονται με γεωδαιτικές εργασίες, διευκρινίζει η υπηρεσία σε ανακοίνωσή της. Οι αναφορές για drones, προσθέτει, «στην πλειονότητά τους εξηγούνται από καθημερινές δραστηριότητες».

«Μικρά περιστατικά συμβαίνουν συνεχώς», όπως η ρωσική παρεμβολή στα σήματα GPS, λέει η 32χρονη Βούοκκο Λάχτινεν, που επισκέπτεται μια σάουνα στο Κουόπιο.

Γι’ αυτό, «η καλύτερη άμυνα της Φινλανδίας είναι να μην αξίζει τον κόπο να την επιτεθεί κανείς», συμπληρώνει.

Αυτό προϋποθέτει ισχυρές ένοπλες δυνάμεις, αλλά και Φινλανδούς που αισθάνονται ότι «έχουμε κάτι για το οποίο αξίζει να παλέψουμε», όπως λέει.

Στη Φινλανδία, προσθέτει, υπάρχει ένα «γενικευμένο αίσθημα ευθύνης», που έχει προκύψει από τοπικές πρωτοβουλίες και ομάδες πολιτών, ακόμη και από δράσεις όπως η ανακύκλωση.

«Σε πολύ απλό, καθημερινό επίπεδο, αν κάνεις πράγματα που έχουν σημασία, τότε δημιουργείται ένα φαινόμενο πεταλούδας», λέει η Λάχτινεν.

Η Φινλανδία και η Σοβιετική Ένωση

Στους πολέμους της με τη Σοβιετική Ένωση, η Φινλανδία έχασε περίπου το 11% της επικράτειάς της και πάνω από 400.000 άνθρωποι, περίπου το 12% του πληθυσμού, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους σε περιοχή που σήμερα ανήκει στη δυτική Ρωσία.

Στο μουσείο βετεράνων του Κουόπιο, ο 95χρονος Ρίστο Μένκονεν δείχνει ένα χαρτί στο οποίο έχει σημειώσει τις ημερομηνίες που βομβαρδίστηκε η πόλη και ποιοι σκοτώθηκαν.

«Δεν μπορώ να το ξεχάσω», λέει, περιγράφοντας πώς, όταν ήταν παιδί, έτρεξε με τον πατέρα του σε ένα καταφύγιο τη στιγμή που έπεσε μια βόμβα, σκοτώνοντας πέντε φίλους του πατέρα του.

Η 102χρονη Πίρκο Νάουκαρινεν θυμάται ότι, σε ηλικία 16 ετών, εργαζόταν σε κινητή κουζίνα κοντά στις γραμμές του μετώπου, μοιραζόταν συχνά πρόχειρες θέσεις με στρατιώτες και έπεφτε στα χαντάκια για να καλυφθεί όταν η σοβιετική αεροπορία βομβάρδιζε τον υποχωρούντα φινλανδικό στρατό.

Η 92χρονη Άιλι Τόιβανεν λέει ότι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι της δύο φορές κατά τη διάρκεια των πολέμων. Και τις δύο φορές, Φινλανδοί στρατιώτες ενημέρωσαν την οικογένειά της ότι είχε μία ώρα για να ετοιμάσει τα πράγματά της.

Την πρώτη φορά, γύρισε και είδε το σπίτι της να καίγεται, πυρπολημένο από Φινλανδούς στρατιώτες που δεν ήθελαν να αφήσουν τίποτα πίσω, όπως λέει.

Τη δεύτερη φορά, εξηγεί, η σοβιετική αεροπορία βομβάρδισε το τρένο με το οποίο έφευγε η οικογένειά της· όλοι πηδήξαν έξω και κρύφτηκαν στα χαντάκια πριν βρουν καταφύγιο στο Κουόπιο.

Όταν ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, λέει, με δάκρυα στα μάτια, φοβήθηκε ότι θα χρειαζόταν να εγκαταλείψει το σπίτι της για τρίτη φορά.

Μια χώρα για την οποία αξίζει να αγωνιστεί κανείς

Στο καταφύγιο του Κουόπιο, χιλιάδες άνθρωποι περνούν την πύλη, ανάμεσά τους μαθητές σχολείων και φοιτητές.

«Τα παιδιά πρέπει να ξέρουν αυτά τα πράγματα, γιατί μπορεί να χρειαστεί να δράσουν μόνα τους. Οι μεγάλοι δεν μπορούν πάντα να βοηθούν», λέει η 11χρονη Αμάντα Χιλ, της οποίας το σχολείο έκανε το μάθημα της ημέρας μέσα στο καταφύγιο.

Καθισμένος στο πάτωμα του καταφυγίου μαζί με τους υπόλοιπους κληρωτούς, ο Πιετικαϊνεν εξηγεί γιατί δεν είναι παράλογο να προετοιμάζεσαι για το τι θα γίνει σε μια κρίση.

«Είμαστε Φινλανδοί, οπότε είμαστε κάπως απαισιόδοξοι για τη ζωή», λέει, «αλλά η ιστορία δείχνει τι μπορεί να συμβεί με τη Ρωσία».

Όσον αφορά τις απειλές από τη Μόσχα, ο Μούχονεν σχολιάζει: «Μη πιστεύετε τι λένε, παρατηρήστε τι κάνουν».