Το Μαυροβούνιο είναι το πρώτο που δοκιμάζει τις νέες δικλείδες ασφαλείας της ΕΕ. Η Ποντγκόριτσα διαπιστώνει ότι, ακόμη και η αναστολή δικαιωμάτων ψήφου, δεν είναι διαπραγματεύσιμη.
Πιο αυστηρές δικλίδες ασφαλείας για τα νέα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας αναστολής των δικαιωμάτων ψήφου, συζητά η ΕΕ, με το Μαυροβούνιο να βρίσκεται πρώτο στη σειρά. Ωστόσο, οι υποψήφιες χώρες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια συμφωνία τύπου «ή το δέχεσαι ή το αφήνεις».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τον περασμένο μήνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε μια περίοδο επιτήρησης 15 ετών για τους νεοεισερχόμενους, σχεδιασμένη ώστε να επιτρέπει ταχεία δράση εναντίον όσων παραβιάζουν τις αξίες της ΕΕ και την αρχή της ειλικρινούς συνεργασίας.
Η πρόταση προκύπτει από αιτήματα πέντε εκ των ιδρυτικών μελών της ΕΕ να αντλήσουν διδάγματα από την εμπειρία με τον Ούγγρο Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος επί χρόνια εκβίαζε την Ένωση σε υποχωρήσεις, αξιοποιώντας το δικαίωμα βέτο σε σημαντικές αποφάσεις.
«Όταν το ανέφερα για πρώτη φορά, είπα: κανένας νέος Δούρειος Ίππος στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αυτό ήταν ακόμη πριν από τις εκλογές στην Ουγγαρία. Σήμερα μπορώ να πω: κανένας άλλος Βίκτορ Όρμπαν», δήλωσε στους δημοσιογράφους η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, παρουσιάζοντας το μέτρο.
Υπάρχει όμως ένα βασικό πρόβλημα: οι υποψήφιες χώρες δεν έχουν κανέναν λόγο στις θεσμικές αυτές δικλίδες ασφαλείας. Πρέπει είτε να τις αποδεχθούν όπως είναι είτε να απομακρυνθούν πλήρως από την προοπτική ένταξης στην ΕΕ.
Για το Μαυροβούνιο, την πιο προχωρημένη υποψήφια χώρα, η αποχώρηση δύσκολα αποτελεί επιλογή, μετά από πάνω από μία δεκαετία επένδυσης τεράστιων διοικητικών πόρων, χωρίς να υπολογίζεται το πολιτικό κεφάλαιο των φιλοευρωπαϊκών δυνάμεων, στην προσπάθεια ένταξης στην Ένωση.
Παρόλα αυτά, η αλλαγή των όρων ένταξης στο «τελευταίο μίλι» αφήνει πικρή γεύση στους αξιωματούχους του Μαυροβουνίου, οι οποίοι προσέχουν να μην επικρίνουν ανοιχτά τα μέτρα, φοβούμενοι ότι θα εκτροχιάσουν τη διαδικασία.
«Πάντα έτσι ήταν. Οι δικλίδες ασφαλείας ήταν πάντα λίγο μονόπλευρες», είπε στο Euronews ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ, υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Οι δικλίδες ασφαλείας αυτές καθαυτές δεν είναι κάτι νέο: περιλαμβάνονταν στις συνθήκες προσχώρησης της Κροατίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Εκεί όμως κάλυπταν πιθανές παραβιάσεις των κανόνων της οικονομίας, της εσωτερικής αγοράς και της δικαιοσύνης.
Τώρα, αξιοποιώντας την εμπειρία από τον Όρμπαν, οι Βρυξέλλες συζητούν το ενδεχόμενο να φτάσουν έως και στην αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου μιας χώρας. Και εδώ υπάρχει σημαντική διαφορά σε σχέση με το υπόλοιπο μέρος της διαδικασίας προσχώρησης, τόσο σε διαδικαστικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.
Κανονικά, ένα κεφάλαιο ανοίγει όταν η υποψήφια χώρα πληροί τις αρχικές προϋποθέσεις της ΕΕ. Στη συνέχεια, η υποψήφια εφαρμόζει τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις και επιτυγχάνει τους ενδιάμεσους στόχους και, όταν εκπληρωθούν όλες οι απαιτήσεις, η ΕΕ συμφωνεί να κλείσει προσωρινά το κεφάλαιο.
Αυτή τη φορά, από το Μαυροβούνιο δεν ζητείται να υποβάλει διαπραγματευτική θέση ούτε να πετύχει κάποιους στόχους πέρα από την αποδοχή όσων βρίσκονται στο τραπέζι, γεγονός που καθιστά τις δικλίδες ασφαλείας ουσιαστικά μη διαπραγματεύσιμες.
Η Επιτροπή καταρτίζει αυτή την περίοδο κοινές θέσεις της ΕΕ στο πλαίσιο των Κεφαλαίων 34 και 35, οι οποίες περιλαμβάνουν σχέδια διατάξεων της συνθήκης για θεσμικές δικλίδες ασφαλείας.
Τον περασμένο μήνα, έστειλε στα κράτη μέλη για σχόλια ένα πρώτο σχέδιο των δικλίδων ασφαλείας που θα ενταχθούν στη συνθήκη προσχώρησης του Μαυροβουνίου. Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ συγκεντρώνει τώρα τις θέσεις των κυβερνήσεων και σκοπεύει να αποστείλει την ενοποιημένη θέση σε επίπεδο πρέσβεων την επόμενη εβδομάδα.
Μόλις οι χώρες της ΕΕ οριστικοποιήσουν τη θέση τους, η οποία θα είναι πιο γενική ως προς τις δικλίδες ασφαλείας για τις υποψήφιες χώρες, αναμένεται η Επιτροπή να την ενσωματώσει στη συνθήκη του Μαυροβουνίου.
Με άλλα λόγια, η καλύτερη δυνατότητα της Ποντγκόριτσα να επηρεάσει το αποτέλεσμα είναι να ασκήσει πιέσεις στα κράτη μέλη: όταν η θέση της ΕΕ καθοριστεί, θα υπάρχει ελάχιστος τρόπος να αλλάξει.
Τρία ζητήματα κυριαρχούν στη συζήτηση: τα μέτρα που θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν μέσω των δικλίδων, όπως η αναστολή δικαιωμάτων ψήφου για τις πιο σοβαρές παραβάσεις· η διάρκειά τους, που οι υποψήφιες χώρες θεωρούν υπερβολικά μεγάλη στα 15 χρόνια· και η διακυβέρνησή τους, καθώς η προτεινόμενη μέθοδος λήψης αποφάσεων θα έδινε στην Επιτροπή σημαντική επιρροή.
Ορισμένες πρωτεύουσες της ΕΕ δείχνουν κατανόηση για τα επιχειρήματα των υποψηφίων χωρών και θέλουν να διακρίνουν ανάμεσα στην πολιτική απαίτηση για αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας και σε ένα νομικό κείμενο που μπορεί να εφαρμοστεί.
Η Ιταλία, μέλος της λεγόμενης ομάδας «Φίλοι των Δυτικών Βαλκανίων», έχει πιέσει υπέρ του σεβασμού της ισότητας των κρατών μελών και υπέρ δικλίδων ασφαλείας που είναι αναλογικές και προσαρμοσμένες σε κάθε υποψήφια χώρα.
Η Ολλανδία, αντίθετα, υποστηρίζει να μην υπάρχει καμία διαφοροποίηση μεταξύ των χωρών που προσβλέπουν στην ένταξη στην ΕΕ. Όποια αντίληψη όμως επικρατήσει τελικά, βρίσκεται πλήρως εκτός των χεριών του Μαυροβουνίου.