Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, Βρυξέλλες και Λονδίνο ενισχύουν δεσμούς σε εμπόριο, άμυνα, ενέργεια, αλλά σχέδιο συμπερασμάτων δείχνει ότι οι πολιτικές διαιρέσεις παραμένουν.
Την Παρασκευή, σε μια κρίσιμη σύνοδο κορυφής στις Βρυξέλλες, συναντώνται οι ηγέτες της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, σε μια διαδικασία που μπορεί να σηματοδοτήσει την πιο αποφασιστική πολιτική τομή με την εποχή του Brexit, μια δεκαετία μετά το δημοψήφισμα που απομάκρυνε τις δύο πλευρές.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, ο οποίος έχει θέσει την αποκατάσταση των σχέσεων με την Ευρώπη ως πολιτική προτεραιότητα από τότε που ανέλαβε τον Ιούλιο, έχει ασκήσει ανοικτά κριτική στο Brexit, περιγράφοντας την τρέχουσα σχέση με την ΕΕ ως «όχι αρκετά καλή» και φτάνοντας στο σημείο να αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο επανένταξης στο μπλοκ.
Υπό την αυξανόμενη πίεση να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της ασφάλεια και να ενισχύσει την οικονομική της ανταγωνιστικότητα, στην Ευρώπη διαμορφώνεται επίσης πολιτική ανάγκη και από τις δύο πλευρές της Μάγχης να αφήσουν πίσω τους τα χρόνια της αντιπαλότητας.
Αναμένεται οι Βρυξέλλες και το Λονδίνο να παρουσιάσουν ένα πακέτο συμφωνιών που θα καλύπτει το εμπόριο, τη συνεργασία στη βιομηχανία άμυνας, τα αγροδιατροφικά πρότυπα, τη νεανική κινητικότητα, την οικονομική ασφάλεια και την πρόσβαση στην αγορά ηλεκτρισμού της ΕΕ.
Σχέδιο συμπερασμάτων της συνόδου, που διανεμήθηκε στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις το βράδυ της Τρίτης, φωτίζει πώς η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο σκοπεύουν να διαμορφώσουν στενότερους δεσμούς από οποιαδήποτε στιγμή μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από το μπλοκ το 2020.
Το έγγραφο, που είδε το Euronews, αποκαλύπτει όμως και τα όρια της προσέγγισης, καθώς οι διαπραγματευτές συνεχίζουν να παζαρεύουν για αρκετά πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο.
Διμερείς συμφωνίες
Οι δύο πλευρές έχουν ουσιαστικά ολοκληρώσει μια συμφωνία για την ευθυγράμμιση των αγροδιατροφικών προτύπων, η οποία θα καταργήσει τους υφιστάμενους συνοριακούς ελέγχους και τις απαιτήσεις πιστοποίησης για «τη συντριπτική πλειονότητα» των προϊόντων ζωικής και φυτικής προέλευσης που εμπορεύονται μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ από την 1η Μαρτίου 2028.
Αναμένεται επίσης να επιβεβαιωθεί μια συμφωνία σύνδεσης των Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών του Ηνωμένου Βασιλείου και της ΕΕ, ETS, η οποία θα καταργήσει την ανάγκη επιβολής επιβαρύνσεων άνθρακα στα σύνορα στο εμπόριο μεταξύ τους, αν και το προσχέδιο της δήλωσης δεν ορίζει ημερομηνία έναρξης εφαρμογής.
Σημεία τριβής παραμένουν γύρω από μια συμφωνία για την ένταξη του Ηνωμένου Βασιλείου στην αγορά ηλεκτρισμού της ΕΕ. Η Βρετανία έχει από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας στην Ευρώπη, ενώ οι Βρυξέλλες θέλουν να καταστήσουν την πρόσβαση εξαρτώμενη από χρηματοδοτική συνεισφορά στη χρηματοδότηση του μπλοκ για τις φτωχότερες περιφέρειές του. Και οι δύο πλευρές δεσμεύονται να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις το 2027.
Η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο αναμένεται επίσης να εγκαινιάσουν στις αρχές του 2027 μια ψηφιακή εταιρική σχέση που θα καλύπτει την ασφαλή συνδεσιμότητα, την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) και τις ψηφιακές ταυτότητες. Ωστόσο, η δέσμευση να εφαρμοστούν στη Βόρεια Ιρλανδία, στο πλαίσιο του Πλαισίου του Γουίνδσορ, ο ευρωπαϊκός «AI Act» και ο Κανονισμός για την Κυβερνοανθεκτικότητα έχει διαγραφεί.
Νεανική κινητικότητα
Η νεανική κινητικότητα παραμένει βασικό σημείο αντιπαράθεσης. Οι χώρες της ΕΕ θέλουν οι φοιτητές τους να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης στα βρετανικά πανεπιστήμια, ιδίως ως προς τα δίδακτρα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζει ότι προσελκύει πολύ περισσότερους Ευρωπαίους φοιτητές απ’ όσους στέλνει στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Το ακανθώδες ζήτημα των διδάκτρων έχει μεταφερθεί σε παράλληλη συμφωνία. Το προσχέδιο της δήλωσης περιέχει σήμερα δύο επιλογές: ίση μεταχείριση για τους υπηκόους της ΕΕ ή «σημαντικά μειωμένα προπτυχιακά δίδακτρα».
Η δήλωση καθορίζει σαφές χρονοδιάγραμμα για το Σχέδιο Νεανικής Εμπειρίας (Youth Experience Scheme - TES), το οποίο θα επιτρέπει σε νέους να ζουν στην επικράτεια της άλλης πλευράς για έως και τρία χρόνια, για εργασία ή σπουδές.
Στόχος είναι να κλειστεί η συμφωνία το αργότερο έως το 2028 και το σχέδιο να λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2030. Ο συνολικός αριθμός συμμετεχόντων δεν έχει ακόμη αποφασιστεί, αν και πηγές αναφέρουν ότι πιθανόν να είναι γύρω στις 100.000.
Ένταξη στην άμυνα
Η συνεργασία στη βιομηχανία άμυνας έχει αποτελέσει εστία τριβών, με τη Γαλλία να πιέζει για περιορισμό της πρόσβασης βρετανικών εταιρειών στο πρόγραμμα Ασφάλειας για την Ευρώπη (Security Action for Europe - SAFE), λόγω ανησυχιών για τον ανταγωνισμό από την άλλη πλευρά της Μάγχης.
Παρ’ όλα αυτά, οι δύο πλευρές ωθούνται πιο κοντά, καθώς οι ΗΠΑ εξετάζουν τη μείωση της στρατιωτικής τους παρουσίας στην Ευρώπη, ενώ ταυτόχρονα στηρίζουν την πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας και επιχειρούν να καλύψουν τα στρατηγικά κενά που αφήνουν οι Αμερικανοί.
Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει ήδη συμπεριληφθεί στο δάνειο στήριξης της Ουκρανίας Ukraine Support Loan, και η σύνοδος φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για στενότερη βιομηχανική ολοκλήρωση στον τομέα της άμυνας.
«Λαμβάνοντας υπόψη το παγκόσμιο πλαίσιο ασφάλειας, σκοπεύουμε να ενισχύσουμε τις ανταλλαγές σε ζητήματα αμυντικής βιομηχανίας και θα εντοπίσουμε τρόπους εμβάθυνσης της συνεργασίας σε δυνατότητες, λαμβάνοντας υπόψη τον στόχο ανάπτυξης ανθεκτικών ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων και δυνατοτήτων και αντιμετώπισης κρίσιμων κενών δυνατοτήτων, συμπεριλαμβανομένων μέσω των Συμμαχιών Ικανοτήτων Capability Coalitions», αναφέρει το κείμενο.
Οι Συμμαχίες Ικανοτήτων επιτρέπουν στα κράτη μέλη της ΕΕ να συνεργάζονται για να αντιμετωπίζουν στρατιωτικές ελλείψεις σε στρατηγικούς τομείς όπως η αντιαεροπορική άμυνα, τα drones και τα πυρομαχικά.
Προστατευτικά μέτρα για το χάλυβα
Νωρίτερα μέσα στο έτος, η ΕΕ υιοθέτησε προστατευτικά μέτρα στον χάλυβα για να αντιμετωπίσει την κινεζική υπερπαραγωγική ικανότητα, τα οποία επηρέασαν όλους τους εξαγωγείς προς την ευρωπαϊκή αγορά, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου.
Οι δύο πλευρές δεσμεύονται τώρα να εξετάσουν διμερή προστατευτικά μέτρα, στη βάση των αντίστοιχων ποσοστώσεων, ώστε να προστατεύσουν τις βιομηχανίες τους από την παγκόσμια υπερπροσφορά.
«Θα θεσπιστεί επίσης μια μακροπρόθεσμη βιώσιμη λύση για τη διακίνηση χάλυβα προέλευσης Ηνωμένου Βασιλείου προς τη Βόρεια Ιρλανδία», αναφέρει το έγγραφο.
Οικονομική ασφάλεια
Το Λονδίνο και οι Βρυξέλλες θα δημιουργήσουν έναν διάλογο για την οικονομική ασφάλεια, που θα καλύπτει τους ελέγχους στις εξαγωγές, τη διαρροή τεχνολογίας σε κρίσιμους τομείς και τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Αναφορά στον συντονισμό για την πρόσβαση στην αγορά, τις δημόσιες συμβάσεις και τις επιδοτήσεις έχει αφαιρεθεί. Οι συζητήσεις εντός της ΕΕ για το αν μια ευρωπαϊκή προτίμηση στις δημόσιες συμβάσεις θα πρέπει να ισχύει και για το Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη.
Ειδικότερα, η ΕΕ θέλει το Ηνωμένο Βασίλειο να διασφαλίσει ότι οι εθνικές του πολιτικές παράγουν αποτελέσματα ισοδύναμα με αυτά του μπλοκ, ενώ το Λονδίνο έχει προτείνει πολύ ηπιότερη διατύπωση για την προστασία των εφοδιαστικών αλυσίδων με συνέπεια και την προληπτική αποτροπή της καταστρατήγησης.
Εσωτερικές υποθέσεις και μετανάστευση
Η απαίτηση της ΕΕ να αναστείλει το Ηνωμένο Βασίλειο το καθεστώς του για την απέλαση αλλοδαπών καταδικασμένων δραστών έχει αφαιρεθεί από τη δήλωση. Αντ’ αυτού, οι δύο πλευρές δεσμεύονται να παρέχουν προειδοποίηση εκ των προτέρων για τέτοιες απομακρύνσεις και να εξετάσουν διμερή συνεργασία στις μεταγωγές κρατουμένων.
Οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν επίσης τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι διωκτικές αρχές στην εξασφάλιση ηλεκτρονικών δεδομένων από άλλες δικαιοδοσίες. Δεσμεύονται να εξετάσουν τρόπους «ενίσχυσης των αμοιβαίων και ανταποδοτικών ανταλλαγών δεδομένων για τα ποινικά μητρώα υπηκόων τρίτων χωρών, υπό το φως των τεχνικών εξελίξεων».
Η δήλωση ζητά πιο συστηματική, δομημένη και αμοιβαία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου για την αποτροπή της λαθραίας διακίνησης μεταναστών και της εμπορίας ανθρώπων μέσω της Μάγχης, μεταξύ άλλων με τη διευκόλυνση του έργου του ευρωπαϊκού οργανισμού συνοριοφυλακής Frontex.