Σε θετικό κλίμα πραγματοποιήθηκε η άτυπη διακομματική συνάντηση για την θέσπιση επιστολικής ψήφου για τους Έλληνες του εξωτερικού στις βουλευτικές εκλογές αλλά και περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού
Τη δυνατότητα κάποιος να είναι βουλευτής στην Ελλάδα αλλά και σε άλλη χώρα θα δίνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εσωτερικών για την ψήφο των αποδήμων, το οποίο θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση για δύο εβδομάδες και θα επιδιωχθεί από την κυβέρνηση να ψηφιστεί με ενισχυμένη πλειοψηφία άνω των 200 βουλευτών, ώστε να εφαρμοστεί από τις αμέσως επόμενες εκλογές.
Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος έκανε την σχετική ενημέρωση στο Υπουργικό Συμβούλιο της περασμένης Δευτέρας και προήδρευσε το πρωί της Πέμπτης σε άτυπη διακομματική επιτροπή που συγκάλεσε στο υπουργείο Εσωτερικών, στην οποία προσκλήθηκαν εκπρόσωποι από όλα τα κόμματα που συμμετέχουν στο παρόν κοινοβούλιο. Κατά την συνάντηση, που σύμφωνα με κυβερνητική πηγή «έγινε σε καλό κλίμα» και συμφωνήθηκε να έχει συνέχεια σε μία ακριβώς εβδομάδα, αναπτύχθηκαν οι δύο άξονες της κυβερνητικής πρωτοβουλίας: ο ορισμός τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού αλλά και η θέσπιση της δυνατότητας επιστολικής ψήφου για τους εκτός Ελλάδος εκλογείς.
Αμφότερες για να εφαρμοστούν από τις αμέσως επόμενες εκλογές, που η κυβέρνηση επιμένει ότι θα πραγματοποιηθούν το 2027 με την εξάντληση της τετραετίας και όχι νωρίτερα, χρειάζονται να υπερψηφιστούν με ενισχυμένη πλειοψηφία 200 τουλάχιστον βουλευτών (τα 2/3 των 300), κάτι που ουσιαστικά απαιτεί την στήριξη τουλάχιστον δύο κομμάτων της αντιπολίτευσης. Αν δεν επιτευχθεί αυτή η πλειοψηφία, τότε αξίζει να διευκρινιστεί ότι η μεν τριεδρική περιφέρεια θα εφαρμοστεί από τις μεθεπόμενες εκλογές, σε αντίθεση με την επιστολική ψήφο που θα μείνει στα χαρτιά, αφού μόνο αν λάβει κάποια στιγμή ενισχυμένη πλειοψηφία θα μπορέσει να τεθεί σε εφαρμογή.
«Οι Έλληνες του εξωτερικού, όχι μόνο έχουν την Ελλάδα στην καρδιά τους και στη σκέψη τους, αλλά καθημερινά προβάλλουν τη χώρα μας στο τόπο που ζουν. Είναι μείζον, λοιπόν, το ζήτημα της διευκόλυνσης της συμμετοχής των εκλογέων που βρίσκονται εκτός Επικράτειας την ημέρα των εκλογών. Επιπλέον όμως, είναι σημαντικό για πρώτη φορά μεταπολεμικά να υπάρχουν τρεις αυθεντικές φωνές του Απόδημου Ελληνισμού στο Ελληνικό Κοινοβούλιο», αναφέρει ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος, κάνοντας λόγο για κίνηση με ισχυρό εθνικό συμβολισμό που εκτιμά ότι θα βρει ευρεία συναίνεση.
Η πρόταση για την καθιέρωση επιστολικής ψήφου
Σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση, προτείνεται η καθιέρωση επιστολικής ψήφου για τις Εθνικές Εκλογές και για όλους όσους βρίσκονται στο εξωτερικό την ημέρα των Εκλογών. Εφόσον γίνει πράξη, η διαδικασία που θα ακολουθήσουν οι εκλογείς που επιθυμούν να ψηφίσουν με επιστολική ψήφο θα είναι όμοια με αυτή που εφαρμόστηκε στην Ευρωεκλογές του 2024. Η υποβολή της αίτησης θα είναι δυνατή έως την επόμενη ημέρα από την προκήρυξη των εκλογών (δηλαδή την δημοσίευση του προεδρικού διατάγματος διάλυσης της Βουλής). Λίγες μέρες μετά την ανακήρυξη θα παραλάβουν τους φακέλους ψηφοφορίας, τους οποίους οφείλουν να επιστρέψουν δωρεάν στο Κέντρο Διαλογής Επιστολικής Ψήφου. Ο φάκελος θα πρέπει να φτάσει έως και την παραμονή των εκλογών για να καταμετρηθεί.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης διευκρίνισε την Πέμπτη ότι η πρόταση για θεσμοθέτηση της επιστολικής ψήφου (και) στις βουλευτικές εκλογές «θα είναι αποκλειστικά για τους εκλογείς που βρίσκονται εκτός Ελλάδος» και ότι δεν υπάρχει παραθυράκι εφαρμογής της και σε όσους διαμένουν εντός Ελλάδος (όπως προβλέπεται στις Ευρωεκλογές αλλά και στα Δημοψηφίσματα). Με τον τρόπο αυτόν πρόθεση είναι να διευκολυνθούν όσοι διαμένουν στο εξωτερικό και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται να ταξιδέψουν πολλά χιλιόμετρα για να πάνε σε πρεσβείες και προξενεία, ακόμα και σε άλλες χώρες, προκειμένου να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα, εξηγούν από το υπουργείο Εσωτερικών.
Ταξίδευαν από την Αργεντινή στο... Χιούστον για να ψηφίσουν
Οπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση της σχετικής πρωτοβουλίας, μέχρι σήμερα για να συσταθεί ένα εκλογικό τμήμα χρειάζεται να έχουν εγγραφεί 40 εκλογείς, κάτι που γίνεται για τη διασφάλιση της μυστικότητας της ψήφου. Το αποτέλεσμα είναι ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις συστάθηκαν εκλογικά τμήματα τα οποία απείχαν πολλές ώρες οδικώς ή ακόμα και αεροπορικώς από τον τόπο διαμονής εκείνων που ήθελαν να ψηφίσουν. «Σε ορισμένες περιπτώσεις αρκετοί έπρεπε ενταχθούν στο εκλογικό κατάλογο άλλου κράτους από αυτό που διέμεναν, όπως για παράδειγμα οι ψηφοφόροι της Νότιας Αμερικής που εντάχθηκαν στο εκλογικό τμήμα στο Χιούστον των ΗΠΑ ή οι ψηφοφόροι που ζουν στην Ιαπωνία και έπρεπε για να ψηφίσουν να ταξιδέψουν στη Νότια Κορέα», αναφέρουν από το υπουργείο Εσωτερικών.
Απαντώντας σε φόβους που εκφράστηκαν, διευκρινίζουν ότι δεν υπάρχει «κίνδυνος» διεύρυνσης του εκλογικού σώματος με αυτήν την πρόταση. «Δεν χορηγείται κανένα εκλογικό δικαίωμα σε κανέναν με την επιστολική ψήφο» αφού «όσοι και μόνο όσοι έχουν εκλογικό δικαίωμα, έχουν δικαίωμα και επιστολικής ψήφου», δηλαδή όλοι οι Έλληνες πολίτες, εφόσον έχουν συμπληρώσει το 17ο έτος. «Αυτό που προτείνεται με την επιστολική ψήφο είναι να διευκολύνουμε έμπρακτα την άσκηση του ήδη υπάρχοντος εκλογικού δικαιώματος με μια μεταρρύθμιση που αφορά τους Έλληνες πολίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό», προσθέτουν και διευκρινίζουν: «Η Ελληνική ομογένεια είναι πολύ ευρύτερη έννοια και δεν ταυτίζεται με τους Έλληνες πολίτες που ζουν στο εξωτερικό».
Απαραίτητες οι τουλάχιστον 200 ψήφοι για να εφαρμοστεί
Σε κάθε περίπτωση, για να εφαρμοστεί η επιστολική ψήφος στις βουλευτικές εκλογές χρειάζεται να ψηφιστεί από τα 2/3 των Βουλευτών της παρούσας ή οποιασδήποτε επόμενης Βουλής, αλλιώς για όλες τις επόμενες εθνικές εκλογές η ψηφοφορία θα γίνεται υποχρεωτικά με φυσική παρουσία, όπως συμβαίνει δηλαδή μέχρι σήμερα. Αυτό βέβαια δεν θα αποκλείει τους Έλληνες του εξωτερικού από την εκλογική διαδικασία, αλλά θα τους υποχρεώνει σε αυτοπρόσωπη παρουσία στα εκλογικά κέντρα, δηλαδή στις πρεσβείες και τα προξενεία. Αξίζει να σημειωθεί ότι στις τελευταίες εθνικές εκλογές, τον Μάιο του 2023, ψήφισαν στο εξωτερικό συνολικά 18.203 Έλληνες πολίτες - η συντριπτική πλειοψηφία τους σε χώρες της Ευρώπης.
Υπενθυμίζεται ότι η πρώτη φορά που δόθηκε η δυνατότητα σε Έλληνες του εξωτερικού να ψηφίσουν ήταν το 1984 στις πρώτες Ευρωεκλογές που διεξήχθησαν στην Ελλάδα και αφορούσε περίπου 50.000 κατοίκους που έμεναν στις υπόλοιπες χώρες της τότε ΕΟΚ. Εκτοτε πάντα στις Ευρωεκλογές υπήρχε τέτοια δυνατότητα, ωστόσο σταδιακά το ενδιαφέρον ατόνησε (κάτω από 20.000 το 2019). Το 2024 για πρώτη φορά εφαρμόστηκε η επιστολική ψήφος και οι ψηφοφόροι που επέλεξαν αυτήν την διαδικασία ξεπέρασαν τους 150.000, ωστόσο αυτή η δυνατότητα επιστολικής ψήφου δόθηκε και για τους διαμένοντες εντός Ελλάδος που ήταν και τα τρία τέταρτά τους (οι εκτός Ελλάδος επιστολικές ψήφοι ήταν λίγο πάνβω από 36.500).
Αυτή η ρύθμιση εξακολουθεί να είναι ενεργή για τις Ευρωεκλογές και τα Εθνικά Δημοψηφίσματα, δηλαδή ένας εκλογέας εντός Ελλάδας θα μπορεί να ψηφίσει με επιστολική ψήφο στις επόμενες Ευρωεκλογές του 2029. Αντιθέτως, από το υπουργείο Εσωτερικών διευκρινίζουν ότι «οι εκλογείς εντός Ελλάδας δεν θα μπορούν να αιτηθούν την άσκηση του εκλογικού τους δικαιώματος για τις βουλευτικές εκλογές με επιστολική ψήφο» ακόμα και αν το νομοσχέδιο που θα κατατεθεί περάσει με πλειοψηφία άνω των 200 βουλευτών.
Η πρόταση για τριεδρική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού
Το δεύτερο σκέλος της πρότασης του υπουργείου Εσωτερικών έχει να κάνει με τον ορισμό εκλογικής περιφέρειας Απόδημου Ελληνισμού, στην οποία θα προβλέπεται ότι θα δίνει τρεις έδρες και θα επιτρέψει στους εκτός Ελλάδας εκλογείς να επιλέξουν οι ίδιοι τους βουλευτές που θα τους εκπροσωπούν στο εθνικό Κοινοβούλιο. Αυτή η πρόταση, σε αντίθεση με την προηγούμενη, απαιτεί ενισχυμένη πλειοψηφία 200+ βουλευτών μόνο για την άμεση εφαρμογή της. Αν δεν επιτευχθεί, τότε και μόνο με την κυβερνητική πλειοψηφία θα μπορεί να εφαρμοστεί από τις μεθεπόμενες εκλογές, ακόμα και αν αυτές γίνουν με λίστα, μόλις έναν-δυο μήνες μετά από τις επόμενες (σε περίπτωση που δεν μπορέσει να σχηματιστεί κυβέρνηση).
Με βάση την κυβερνητική πρόταση, στην νέα εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού τα κόμματα θα κατεβάζουν ξεχωριστά ψηφοδέλτια (και όχι ένα ενιαίο, όπως αρχικά ακούστηκε). Προϋπόθεση θα είναι όμως τα κόμματα να έχουν ήδη κατεβάσει ψηφοδέλτια στα 3/4 της Επικράτειας. Στο ψηφοδέλτιο Απόδημου Ελληνισμού θα επιτρέπεται να έχουν έως πέντε υποψήφιους βουλευτές. Οι υποψήφιοι βουλευτές αυτής της εκλογικής περιφέρειας θα πρέπει να είναι Έλληνες πολίτες που έχουν δικαίωμα ψήφου στην συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια, δηλαδή κάτοικοι που είναι εγγεγραμμένοι στον εκλογικό κατάλογο εκλογέων εξωτερικού. Ενα κόμμα δηλαδή θα μπορεί να βάλει υποψηφίους από πέντε διαφορετικές χώρες (πχ ΗΠΑ, Αυστραλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Βέλγιο και Κύπρο).
Οπως συμβαίνει και στις υπόλοιπες τριεδρικές περιφέρειες (πχ σε Ροδόπη, Ξάνθη, Βοιωτία, Αρκαδία, Λακωνία, Αργολίδα), ο κάθε εκλογέας θα μπορεί να επιλέξει μόνο έναν υποψήφιο του κόμματος που επιλέγει, δηλαδή θα ισχύει μονοσταυρία. Αντιστοίχως, η κατανομή των τριών εδρών στην εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού θα γίνεται ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που γίνεται στις υπόλοιπες τριεδρικές Περιφέρειες. Αυτό πρακτικά σημαίνει, με βάση τον ισχύοντα εκλογικό νόμο, ότι η συγκεκριμένη περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού υπάρχει αυξημένη πιθανότητα να εκλέξει τρεις βουλευτές από τρία διαφορετικά κόμματα, με βάση την πρώτη και την δεύτερη κατανομή.
Για να θεσπιστεί αυτή η νέα εκλογική περιφέρεια Απόδημου Ελληνισμού, το ψηφοδέλτιο Επικρατείας θα επανέλθει στις 12 από τις 15 έδρες, όπως ακριβώς ίσχυε έως και τις εκλογές του 2019. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται να μην μεταβάλλεται ο αριθμός των εδρών σε καμία άλλη εκλογική περιφέρεια.
Μειώνονται οι έδρες Επικρατείας από 15 σε 12
Αξίζει να σημειωθεί ότι το Σύνταγμα, μετά την αναθεώρηση του 2019, δεν ορίζει ανώτερο ή κατώτερο αριθμό εδρών που θα εκλέγονται από τους εκλογείς εκτός Επικρατείας, ούτε την υποχρέωση θέσπισης διακριτής εκλογικής περιφέρειας, αφήνοντας στον κοινό νομοθέτη την επιλογή της πλέον προσφορότερης λύσης. Στις εκλογές του Μάϊου και Ιουνίου του 2023, δεν είχε θεσπιστεί ξεχωριστή εκλογική περιφέρεια αποδήμων Ελλήνων, όμως τότε αυξήθηκε ο αριθμός των βουλευτών Επικρατείας από 12 σε 15, «υποχρεώνοντας τα κόμματα που έχουν καταρτίσει ψηφοδέλτιο Επικρατείας να συμπεριλάβουν υποψήφιους σε αριθμό τουλάχιστον ίσο με το ένα πέμπτο (1/5) από τον ειδικό εκλογικό κατάλογο των εκλογέων εξωτερικού, με τον έναν εκ των οποίων υποψηφίων να πρέπει υποχρεωτικά να έχει τοποθετηθεί στις πρώτες θέσεις».
Πρακτικά, και με βάση τα αποτελέσματα του Ιουνίου του 2023, από τα ψηφοδέλτια Επικρατείας εκλέχθηκαν τρεις βουλευτές προερχόμενοι από τον ειδικό κατάλογο εκλογέων εξωτερικού. Ωστόσο, «η μη δυνατότητα επιλογής υποψηφίου βουλευτή από τους εκτός επικρατείας εκλογείς μείωσε τον ενδιαφέρον συμμετοχής και την κινητοποίηση των εκλογέων για την εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους», λένε από την κυβέρνηση, για αυτό και εκτιμούν ότι με την θέσπιση αυτής της νέας εκλογικής περιφέρειας θα τονωθεί το ενδιαφέρον και θα αυξηθεί και ο αριθμός όσων ψηφίσουν από τους Έλληνες του εξωτερικού.
Δυνατότητα εκλογής βουλευτή σε... δύο Κοινοβούλια
Σε διευκρινιστικές ερωτήσεις του Euronews αν έχει γίνει κάποια πρόβλεψη ώστε οι τρεις βουλευτές του Απόδημου Ελληνισμού να μπορούν να ασκούν τα καθήκοντά τους από τον τόπο της κατοικίας τους, από το υπουργείο Εσωτερικών διευκρίνισαν ότ_ι «δεν έχει τεθεί μέχρι στιγμής οποιοδήποτε ζήτημα επιπλέον διευκολύνσεων σε σχέση με τους υπόλοιπους βουλευτές»,_ υπενθυμίζοντας ότι και στην παρούσα Βουλή υπάρχουν τρεις «απόδημοι» που εξελέγησαν μέσω του ψηφοδελτίου Επικρατείας.
Σε έτερη ερώτηση, αν δυνητικά υπάρχει η δυνατότητα σε κάποιον Έλληνα ομογενή που είναι ήδη μέλος Κοινοβουλίου στον τόπο διαμονής του να είναι ταυτόχρονα βουλευτής και της Βουλής των Ελλήνων, η απάντηση ήταν θετική. «Το Σύνταγμά μας δεν απαγορεύει κάτι τέτοιο, εφόσον κάποιος πληροί τις προϋποθέσεις να είναι εγγεγραμμένος στους καταλόγους εξωτερικού σαν ψηφοφόρος θα μπορεί να είναι και υποψήφιος βουλευτής στην συγκεκριμένη περιφέρεια και εφόσον αυτός είναι κάποιος ήδη εκλεγμένος σε άλλη χώρα, θα μπορεί, εφόσον φυσικά αυτό επιτρέπεται και από την έννομη τάξη της χώρας διαμονής, να είναι βουλευτής και στις δύο χώρες», διευκρίνισαν πηγές του υπ. Εσωτερικών στο Euronews.
Οι εκτιμήσεις για υπερψήφιση από 200 βουλευτές
Όπως προαναφέρθηκε, για να εφαρμοστεί το κυβερνητικό σχέδιο από τις αμέσως επόμενες εκλογές, θα πρέπει να υπερψηφιστεί από τουλάχιστον 200 βουλευτές. Στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι αυτός είναι εφικτός στόχος και μετά την πρώτη διακομματική συνάντηση της Πέμπτης, αρχίζουν να το πιστεύουν ακόμα πιο έντονα. Σε αυτήν παραβρέθηκαν εκπρόσωποι από όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα, με εξαίρεση το ΚΚΕ.
Με δεδομένο ότι η ΝΔ διαθέτει 156 έδρες ενώ έχει παρατηρηθει ότι τα κυβερνητικά νομοσχέδια τα υπερψηφίζουν και οι τρεις ανεξάρτητοι που προέρχονται από τους Σπαρτιάτες, αναζητούνται επιπλέον 41 βουλευτές. Για αυτό θεωρείται σε πρώτη φάση κρίσιμο να συμφωνήσει το ΠΑΣΟΚ, που είναι αξιωματική αντιπολίτευση και διαθέτει 33 βουλευτές. Ακόμα από την Χαριλάου Τρικούπη αλλά και από τα υπόλοιπα κόμματα δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση και οι αρμόδιοι έχουν επιφυλαχθεί να τοποθετηθούν αφού διασφαλίσουν ότι δεν υπάρχει τίποτα «ύποπτο».
Ωστόσο σε κάθε περίπτωση, ακόμα και αν συμφωνήσει το ΠΑΣΟΚ, θα απαιτηθούν ακόμα οκτώ ψήφοι που υπάρχει εκτίμηση ότι θα μπορούσαν να βρεθούν είτε από τον ΣΥΡΙΖΑ (εκπροσωπήθηκε από Ξανθόπουλο και Ξενογιαννακοπούλου στην πρώτη διακομματική σύσκεψη της Πέμπτης) είτε από την Πλεύση Ελευθερίας (που είχε αναδειχθεί τρίτη δύναμη στους ομογενείς το 2023 και έχει κάθε λόγο να επενδύει στην ψήφο τους) και από τους πέντε βουλευτές του Κινήματος Δημοκρατίας (με δεδομένο ότι ο επικεφαλής του Στέφανος Κασσελάκης είναι και ίδιος ομογενής).
Μόλις ολοκληρωθούν οι άτυπες διακομματικές συναντήσεις, το νομοσχέδιο του υπ. Εσωτερικών θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση για δύο εβδομάδες με τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο να καλεί μέσω αυτής τον Απόδημο Ελληνισμ_ό «να εκφράσει την άποψή του για το πώς κρίνει ότι είναι προσφορότερο να εκπροσωπείται στη νέα Βουλή και πώς μπορεί να ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα με ευκολία, αξιοπιστία και εγκυρότητα»._ Ακολούθως θα αρχίσει η συζήτηση στις αρμόδιες Επιτροπές του Κοινοβουλίου και εν τέλει θα κληθεί να ψηφίσει η Ολομέλεια, όπου θα απαιτηθεί ενισχυμένη πλειοψηφία ώστε οι σχεδιασμοί να τύχουν άμεσης εφαρμογής στις επόμενες εθνικές εκλογές