Η έννοια του "συζυγικού καθήκοντος" εξακολουθεί να επηρεάζει ορισμένες δικαστικές αποφάσεις και νοοτροπίες. Στόχος αυτού του διακομματικού νομοσχεδίου ήταν να αποσαφηνίσει τη νομοθεσία και να επαναλάβει ότι η συναίνεση απαιτείται και εντός του γάμου
Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε ομόφωνα έναν νόμο που αποσκοπεί να θέσει τέλος σε κάθε ασάφεια γύρω από το λεγόμενο "συζυγικό καθήκον".
Αυτό το διακομματικό νομοσχέδιο κατοχυρώνει μια θεμελιώδη αρχή: η συναίνεση παραμένει βασική προϋπόθεση για κάθε σεξουαλική πράξη, ακόμη και εντός του γάμου.
Με πρωτεργάτες την οικολόγο βουλευτή Marie-Charlotte Garin και τον πρόεδρο της ομάδας Horizons Paul Christophe, ο νόμος έχει σχεδιαστεί για να αποκλείσει οριστικά την ιδέα ότι οι σύζυγοι είναι υποχρεωμένοι να έχουν τακτικές σεξουαλικές σχέσεις. Η έννοια αυτή απουσιάζει από τον Αστικό Κώδικα, αλλά εξακολουθεί να είναι σταθερά εδραιωμένη σε ορισμένες δικαστικές αποφάσεις και κοινωνικές αναπαραστάσεις.
Τερματισμός της νομικής ασάφειας
Σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο, ο γάμος βασίζεται νομικά σε τέσσερις υποχρεώσεις: πίστη, βοήθεια, συνδρομή και κοινότητα ζωής.
Ακριβώς αυτή η τελευταία έννοια έχει προκαλέσει επί μακρόν σύγχυση. Θεωρήθηκε πολύ ασαφής και μερικές φορές ερμηνεύτηκε ως "κοινότητα στο κρεβάτι", αφήνοντας την ιδέα μιας σιωπηρής σεξουαλικής υποχρέωσης μεταξύ των συζύγων. Η ερμηνεία αυτή απορρίπτεται πλέον ρητά από το νόμο.
Το κείμενο που υιοθετήθηκε διευκρινίζει έτσι, στο άρθρο 215 του Αστικού Κώδικα, ότι η κοινότητα της ζωής "δεν δημιουργεί υποχρέωση των συζύγων να έχουν σεξουαλικές σχέσεις". Η διευκρίνιση αυτή έχει έντονο συμβολικό χαρακτήρα, καθώς το άρθρο διαβάζεται στις τελετές γάμου στο δημαρχείο.
Σε συνέντευξη στο Euronews, η Garin εξήγησε ότι ο στόχος ήταν "να μπει ένα τέλος στην ερμηνεία της κοινότητας της ζωής ως κοινότητας των κρεβατιών, και επομένως σε αυτή την έννοια της συζυγικής υποχρέωσης που επιμένει στο νόμο και στην κοινωνία".
Η πολιτικός επεσήμανε ότι η έννοια αυτή συναντάται_"τόσο στα διαζύγια λόγω υπαιτιότητας όσο και στην ιδέα, η οποία εξακολουθεί να είναι πολύ παρούσα, ότι πρέπει κανείς να εξαναγκάζεται να έχει σεξουαλικές σχέσεις ως ζευγάρι"._
Αυτή η νομική ασάφεια είχε πολύ πραγματικές συνέπειες. Τα τελευταία χρόνια, ορισμένα δικαστήρια εξακολουθούσαν να εκδίδουν διαζύγια λόγω υπαιτιότητας με την αιτιολογία ότι ένας σύζυγος -συχνότερα η σύζυγος- αρνήθηκε να κάνει σεξ, θεωρώντας την άρνηση αυτή ως παραβίαση των συζυγικών υποχρεώσεων.
Μια απόφαση του Εφετείου των Βερσαλλιών στις 7 Νοεμβρίου 2019 αναφέρεται στη "συνεχή άρνηση" της συζύγου για οποιαδήποτε στενή σχέση, η οποία περιγράφεται ως_"σοβαρή και επαναλαμβανόμενη παραβίαση των καθηκόντων και υποχρεώσεων του γάμου που καθιστά αφόρητη τη συνέχιση της συμβίωσης_".
Στις 23 Ιανουαρίου 2025, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) αποφάνθηκε κατά της Γαλλίας σε αυτή τη βάση. Μια 69χρονη γυναίκα είχε προσφύγει στο δικαστήριο, το οποίο έκρινε ότι τα θεμελιώδη δικαιώματά της είχαν παραβιαστεί από το γεγονός ότι είχε πάρει διαζύγιο για παράβαση καθήκοντος με την αιτιολογία ότι είχε αρνηθεί να κάνει σεξ.
«Η σεξουαλικότητα δεν πρέπει να αποτελεί περιορισμό»
Για τη Δρ Emmanuelle Piet, πρόεδρο του Collectif féministe contre le viol (Φεμινιστική Συλλογικότητα κατά του βιασμού) και γιατρό που υποστήριξε την προσφεύγουσα ενώπιον του ΕΔΔΑ, η εξέλιξη αυτή ήταν ουσιαστική.
"Είναι καλύτερα όταν είναι γραπτά, η σεξουαλικότητα δεν πρέπει να αποτελεί περιορισμό", δήλωσε στο Euronews. "Πρέπει να είναι σαφές ότι δεν χρειάζεται να κάνουμε σεξ. Ακούγεται ασήμαντο, αλλά είναι πολύ σημαντικό".
Στο πεδίο, εξακολουθεί να βλέπει καθημερινά τις συνέπειες της συζυγικής πίεσης.
"Είμαι γιατρός και εδώ και χρόνια εκδίδω ιατρικά πιστοποιητικά σε γυναίκες που τους ζητούν να μην κάνουν σεξ. Το κάνω αυτό τρεις φορές την εβδομάδα. Ασκώ το επάγγελμα εδώ και 50 χρόνια. Και ακόμη και με αυτό, μία στις δύο γυναίκες επιστρέφει για να μου πει ότι αισθάνεται υποχρεωμένη", εξηγεί.
Ο νόμος έρχεται σε μια εποχή που η σεξουαλική βία εντός των ζευγαριών παραμένει σε μεγάλο βαθμό υποβαθμισμένη.
Σύμφωνα με έρευνα του IFOP που δημοσιεύθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2025, το 57% των γυναικών δήλωσαν ότι είχαν ήδη κάνει συζυγικό σεξ χωρίς να το θέλουν, σε σύγκριση με το 39% των ανδρών.
Για τη Marie-Charlotte Garin, τα στοιχεία αυτά εξηγούν την επείγουσα ανάγκη για νομοθεσία."Πρόκειται για μια αντίληψη που είναι πολύ βαθιά ριζωμένη πολιτισμικά και σήμερα ένας στους δύο Γάλλους έχει ήδη κάνει σεξ χωρίς να το θέλει στο πλαίσιο ενός ζευγαριού".
Αν και χαιρετίζει την έγκριση του κειμένου, η Emmanuelle Piet πιστεύει ότι χρειάζονται ακόμη άλλες εξελίξεις.
"Είμαστε επίσης υπέρ του να μην υπόκεινται πλέον τα εγκλήματα σε παραγραφή, και θα ήμασταν υπέρ του να διεξάγονται οι έρευνες και η υποδοχή των θυμάτων από την αστυνομία από αρμόδιους αξιωματικούς εκπαιδευμένους σε θέματα βιασμού και ενδοοικογενειακής βίας. Σήμερα, πρέπει ακόμη να σημειώσουμε πρόοδο όσον αφορά την αναγνώριση των όσων έχουν να πουν τα θύματα".
Το κείμενο εγκρίθηκε από την Εθνοσυνέλευση και πρέπει τώρα να εξεταστεί από τη Γερουσία με ταχεία διαδικασία. Εάν εγκριθεί, θα μπορούσε να εκδοθεί τους επόμενους μήνες.