Πρόσφατες υποθέσεις μητροκτονίας φέρνουν στο φως μια ακραία μορφή οικογενειακής βίας που σπάνια καταγράφεται συνολικά. Οι ειδικοί μιλούν για κλειστά νοικοκυριά, ψυχική νόσο, έλλειψη υποστήριξης και θεσμικές αποτυχίες πριν το έγκλημα.
Μέσα σε μόλις μία εβδομάδα, δύο οικογενειακές τραγωδίες έφεραν ξανά στο προσκήνιο μια ακραία και ελάχιστα ορατή μορφή βίας στην Ισπανία: τη μητροκτονία.
Στην Τενερίφη, η Πολιτοφυλακή συνέλαβε στις αρχές Φεβρουαρίου έναν άνδρα που κατηγορείται ότι δολοφόνησε τη μητέρα του, γυναίκα άνω των 80 ετών, μέσα στο σπίτι τους. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στην Αλχεθίρας, μια 75χρονη γυναίκα βρέθηκε νεκρή έπειτα από επίθεση με αιχμηρό αντικείμενο, με την Αστυνομία να υποδεικνύει τον γιο της ως φερόμενο δράστη.
Δύο διαφορετικές υποθέσεις, σε διαφορετικά σημεία, αλλά με το ίδιο μοτίβο: Μητέρες που φέρονται να δολοφονήθηκαν από τα ίδια τους τα παιδιά εντός του οικογενειακού πλαισίου.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Την περασμένη χρονιά, τουλάχιστον δέκα γυναίκες έχασαν τη ζωή τους υπό παρόμοιες συνθήκες στην Ισπανία. Τα εγκλήματα σημειώθηκαν σε μεγάλους και μικρούς δήμους, σχεδόν πάντα μέσα σε οικογενειακές κατοικίες, χωρίς προηγούμενες καταγγελίες και εκτός του πλαισίου της έμφυλης βίας όπως αυτή καταγράφεται επισήμως.
Πρόκειται για υποθέσεις που εισβάλλουν δυναμικά στους τίτλους των ειδήσεων και εξαφανίζονται με την ίδια ταχύτητα από τον δημόσιο διάλογο. Δεν εντάσσονται στις συνήθεις κατηγορίες, δεν διαθέτουν ειδικό μητρώο και σπάνια αναλύονται συνολικά. Το αποτέλεσμα είναι μια υπαρκτή αλλά αποσπασματική βία, που παρουσιάζεται υπόθεση την υπόθεση, χωρίς συνολική ανάγνωση.
«Κάθε περίπτωση είναι μοναδική», δηλώνει στο Euronews η ιατροδικαστική ψυχολόγος Ρουθ Πέρες Ενρίκεθ. «Μακάρι να είχαμε ένα προφίλ για να μπορούμε να αξιολογήσουμε τον κίνδυνο, αλλά δεν υπάρχει», προσθέτει.
Ένα σπάνιο αλλά βαθιά σοκαριστικό φαινόμενο
Ο τεχνικός όρος είναι «μητροκτονία»: η δολοφονία ή απόπειρα δολοφονίας μιας μητέρας από τον γιο ή την κόρη της. Παρά τη σκληρότητα των πρόσφατων υποθέσεων, οι ειδικοί συμφωνούν ότι δεν πρόκειται για συχνό φαινόμενο ούτε για μορφή βίας που βρίσκεται σε άνοδο.
«Δεν είναι συνηθισμένο έγκλημα», τονίζει η Πέρες Ενρίκεθ. «Απλώς πρόκειται για δολοφονίες εξαιρετικά εντυπωσιακές και πολύ σκληρές, γι’ αυτό και προκαλούν τόσο έντονη κοινωνική αναστάτωση». Και προσθέτει το κεντρικό στοιχείο που εξηγεί τον αντίκτυπό τους: «Η μητροκτονία είναι ιδιαίτερα σοκαριστική γιατί διαρρηγνύει τον πιο βασικό δεσμό της ζωής μας: εκείνον με τη μητέρα που μας έδωσε ζωή».
Κατά τη διάρκεια του 2025 και στις αρχές του 2026, τα μέσα ενημέρωσης κατέγραψαν παρόμοια εγκλήματα σε περιοχές όπως το Μπαρακάλντο, το Ιρούν, η Σόρια, το Τουρίς, το Κολμενάρ Βιέχο, το Τορεγιό, η Βιλαγαρθία δε Αρούσα και το Λας Πάλμας ντε Γκραν Κανάρια. Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα θύματα ήταν ηλικιωμένες γυναίκες που ζούσαν μαζί με τα ενήλικα παιδιά τους.
Μητέρες-φροντιστές, κλειστά σπίτια
Σε πολλές από αυτές τις υποθέσεις επαναλαμβάνεται το ίδιο πλαίσιο: ηλικιωμένες μητέρες που λειτουργούν ως βασικοί – και συχνά μοναδικοί – φροντιστές ενήλικων παιδιών με οικονομική εξάρτηση, προβλήματα ψυχικής υγείας ή σοβαρές δυσκολίες αυτονομίας.
Πρόκειται για κλειστά νοικοκυριά, με ελάχιστη εξωτερική εποπτεία και συναισθηματικό φορτίο που συσσωρεύεται επί χρόνια. Η παρατεταμένη συμβίωση, η απομόνωση και η έλλειψη στήριξης μετατρέπουν τον οικιακό χώρο σε πεδίο διαρκούς έντασης. Σε αυτά προστίθεται, σύμφωνα με τους ειδικούς, ένα δομικό έλλειμμα στην ψυχική φροντίδα και στους μηχανισμούς παρακολούθησης.
«Αποτυγχάνουν πολλά», εξηγεί στην Euronews η Πέρες Ενρίκεθ. «Λείπουν πόροι, λείπει εξειδικευμένο προσωπικό και λείπει ο έλεγχος. Πολλοί άνθρωποι με σοβαρές ψυχικές ασθένειες διακόπτουν τη φαρμακευτική αγωγή, είτε λόγω παρενεργειών είτε λόγω έλλειψης παρακολούθησης, και τότε τα συμπτώματα επανεμφανίζονται».
Η επιβάρυνση του υγειονομικού και δικαστικού συστήματος επιδεινώνει την κατάσταση. «Τα δικαστήρια και οι ιατροδικαστικές υπηρεσίες δεν επαρκούν. Χρειαζόμαστε περισσότερους εκπαιδευμένους επαγγελματίες για να εντοπίζονται, να αξιολογούνται και να συνοδεύονται αυτές οι υποθέσεις πριν η βία κλιμακωθεί», προσθέτει.
Η βία πριν από το έγκλημα
Πριν φτάσουν στο έσχατο στάδιο της ανθρωποκτονίας, σε πολλές περιπτώσεις προηγείται βία που σπάνια γίνεται γνωστή. Σύμφωνα με την Έκθεση για τη Βία Παιδιών προς Γονείς στην Ισπανία, που εκπόνησε το Ίδρυμα Fundación Amigo, το 2023 καταγράφηκαν 4.416 καταγγελίες για επιθέσεις παιδιών κατά των γονέων τους.
Οι ειδικοί προειδοποιούν, ωστόσο, ότι μόνο ένα μέρος των περιστατικών καταγγέλλεται. Πολλές μητέρες σιωπούν από φόβο, ντροπή ή για να μη βλάψουν τα παιδιά τους. Αυτή η βία μπορεί να εκδηλώνεται επί χρόνια με τη μορφή προσβολών, απειλών, ελέγχου, εκφοβισμού ή σωματικών επιθέσεων.
Δεν καταλήγουν όλα αυτά τα επεισόδια σε ανθρωποκτονία, ωστόσο σκιαγραφούν ένα περιβάλλον ακραίας ευαλωτότητας που συχνά παραμένει κρυφό εντός της οικογένειας.
Το βάρος της ψυχικής ασθένειας
Από ιατροδικαστική σκοπιά, το πιο συνηθισμένο μοτίβο στις μητροκτονίες δεν είναι το προσχεδιασμένο έγκλημα ή η εκδίκηση, αλλά η σοβαρή ψυχική νόσος. «Στις περισσότερες περιπτώσεις συναντούμε άνδρες με ψυχωσικές διαταραχές, όπως η σχιζοφρένεια», εξηγεί η Πέρες Ενρίκεθ. «Πρόκειται για ασθένειες που αλλοιώνουν την αντίληψη της πραγματικότητας και δεν επιτρέπουν στο άτομο να έχει πλήρη επίγνωση των πράξεών του».
Η ψυχολόγος καταρρίπτει έναν από τους πιο διαδεδομένους μύθους: «Δεν είναι αλήθεια ότι στις περισσότερες περιπτώσεις υπάρχουν προηγούμενα κακοποίησης από τη μητέρα. Υπάρχει η αντίληψη ότι “κάτι θα του είχε κάνει”, όμως αυτό δεν επιβεβαιώνεται στην ιατροδικαστική πράξη».
Αυτό που εμφανίζεται συχνότερα είναι καθημερινές συγκρούσεις που απορρέουν από τη συμβίωση: διαφωνίες για χρήματα, κανόνες στο σπίτι, έλεγχο της φαρμακευτικής αγωγής ή καταστάσεις συναισθηματικής υπερφόρτισης. «Σε ένα ψυχωσικό επεισόδιο ή σε μια έκρηξη θυμού μπορεί να διαπραχθεί το έγκλημα. Δεν μιλάμε για ψυχοπάθεια ούτε για κακία», προσθέτει.
Την ίδια στιγμή, υπογραμμίζει ότι «η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων με ψυχικές ασθένειες δεν διαπράττουν τέτοιου είδους εγκλήματα ούτε κανένα άλλο». Το πρόβλημα, καταλήγει, δεν είναι η συχνότητά τους, αλλά το γεγονός ότι «όταν συμβαίνουν, έχει προηγηθεί αποτυχία σε πολλά επίπεδα».