Από το μπλόκο στη Βασίλιβκα στα κελιά βασανιστηρίων – Οι καταγγελίες για οργανωμένη στρατηγική απαγωγών και επανεκπαίδευσης ουκρανικών παιδιών
Ο Βλαντ Μπουριάκ ήταν 16 ετών όταν επιχείρησε να διαφύγει από τη Μελιτόπολη, πόλη της περιφέρειας Ζαπορίζια, την οποία οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν τις πρώτες εβδομάδες του ολοκληρωτικού πολέμου που εξαπέλυσε η Μόσχα πριν από τέσσερα χρόνια.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στις 8 Απριλίου 2022, το αυτοκίνητο στο οποίο επέβαινε σταμάτησε από Ρώσους στρατιώτες στη Βασίλιβκα, στο τελευταίο σημείο ελέγχου πριν από τα ελεγχόμενα από την Ουκρανία εδάφη. Καθώς οι στρατιώτες της Μόσχας έλεγχαν τους επιβάτες, ο Βλαντ, καθισμένος στο πίσω κάθισμα, κρατούσε το κινητό του τηλέφωνο.
Όπως δήλωσε στο Euronews, οι Ρώσοι στρατιώτες τον κατηγόρησαν αρχικά ότι τους βιντεοσκοπούσε και τον ανάγκασαν να βγει από το αυτοκίνητο.
Ο Βλαντ ανέφερε ότι οι στρατιώτες ήταν εξαγριωμένοι και, αφού έλεγξαν τα έγγραφά του και την ηλικία του, του έστρεψαν όπλο ρωτώντας τον: «Να σε σκοτώσω τώρα;»
«Ήμουν πραγματικά τρομοκρατημένος», είπε. «Δεν έχω ιδέα τι μπορεί να κάνει κανείς σε μια τέτοια κατάσταση».
Μεταφέρθηκε αρχικά σε «στρατόπεδο φιλτραρίσματος» — ένα σύστημα ανακρίσεων, κράτησης και αναγκαστικών απελάσεων αμάχων στις κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας — έπειτα σε φυλακή σε κτίριο αστυνομίας και στη συνέχεια πίσω στη Μελιτόπολη, όπου τοποθετήθηκε σε πρώην ξενοδοχείο που είχε μετατραπεί σε φυλακή.
Ο Βλαντ περιέγραψε στο Euronews τις φρικιαστικές λεπτομέρειες της παραμονής του εκεί.
«Μία από τις δουλειές μου ήταν να καθαρίζω το δωμάτιο βασανιστηρίων. Μετά τα βασανιστήρια, σε αυτό το ειδικό δωμάτιο υπήρχε πολύ αίμα, πολλοί ιατρικοί επίδεσμοι και γενικά τα πάντα, και τις περισσότερες φορές μετά τα βασανιστήρια καθάριζα το δωμάτιο, απλώς σφουγγάριζα το πάτωμα και έβγαζα σκουπίδια από εκεί», θυμάται.
Όπως λέει, οι ρωσικές δυνάμεις εκεί «κυρίως» βασάνιζαν Ουκρανούς αμάχους και στρατιώτες που υπερασπίζονταν τη Βασίλιβκα όταν ξεκίνησε ο πόλεμος.
«Έπλενα επίσης τους διαδρόμους του αστυνομικού τμήματος, βοηθούσα στην κουζίνα, μοίραζα φαγητό στους κρατούμενους. Έκανα καθαριότητα και άλλες δουλειές. Αλλά το πιο δύσκολο ήταν να καθαρίζω το κελί βασανιστηρίων».
Μετά τη σύλληψή του, οι ρωσικές δυνάμεις κατασκεύασαν και ποινικό μητρώο εις βάρος του, κατηγορώντας τον για διακίνηση ναρκωτικών.
Ο ίδιος παραδέχεται ότι κατάφερε να επιστρέψει στην Ουκρανία έπειτα από 90 ημέρες ρωσικής αιχμαλωσίας, κυρίως χάρη στη μεγάλη προσπάθεια της οικογένειάς του, της κοινωνίας και Ουκρανών αξιωματούχων.
Η επιστροφή ενός παιδιού μπορεί να διαρκέσει χρόνια
Μέχρι σήμερα, η Ουκρανία έχει καταφέρει να επαναπατρίσει 2.000 παιδιά από τα 20.000 που, σύμφωνα με το Κίεβο, έχουν απελαθεί βίαια από τη Ρωσία.
Ο αριθμός αυτός αποτελεί «ορόσημο», σύμφωνα με τον επικεφαλής έργων της πρωτοβουλίας Bring Kids Back UA, που έχει ιδρύσει ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ο Μαξίμ Μαξίμοφ δήλωσε στο Euronews ότι μπορεί να χρειαστούν χρόνια για την επιστροφή ενός παιδιού από τη Ρωσία μετά την απαγωγή του — από τον εντοπισμό μέχρι τον επαναπατρισμό.
«Πιστεύω ότι οι 2.000 περιπτώσεις αποτελούν σημαντικό ορόσημο», ανέφερε, επισημαίνοντας «το πλαίσιο μέσα στο οποίο επιχειρούμε».
«Δεν υπάρχει νομικός μηχανισμός με καθιερωμένους κανόνες και διεθνή παρακολούθηση».
Παραδέχθηκε ότι δεν μπορεί να αποκαλύψει πολλές επιχειρησιακές λεπτομέρειες, αλλά «απαιτείται ηρωική προσπάθεια από πολλές ομάδες σε διάφορους τομείς για να επιστρέψει ένα μόνο παιδί».
Το Ανθρωπιστικό Ερευνητικό Εργαστήριο του Πανεπιστήμιο Γέιλ εκτιμά τον αριθμό των απελαθέντων παιδιών κοντά στις 35.000. Η Μόσχα υποστηρίζει ότι μπορεί να φτάνουν τις 700.000.
Το αμερικανικό think tank Institute for the Study of War επισημαίνει ότι ο πραγματικός αριθμός είναι σχεδόν αδύνατο να επαληθευτεί, «όμως το συμπέρασμα παραμένει το ίδιο — η Ρωσία έχει κλέψει δεκάδες, ενδεχομένως εκατοντάδες χιλιάδες ουκρανικά παιδιά με ρητό στόχο την εξάλειψη της ουκρανικής τους ταυτότητας και τη μετατροπή τους σε Ρώσους».
«Εξάλειψη της ουκρανικής ταυτότητας»
Ο Βλαντ Μπουριάκ κατήγγειλε ότι υπέστη ψυχολογική κακοποίηση και πίεση κατά τη διάρκεια της κράτησής του.
Ρώσοι στρατιώτες και μέλη ειδικών δυνάμεων του έλεγαν ότι η Ουκρανία «δεν υπάρχει πια».
«Μας έλεγαν ότι ο ουκρανικός στρατός έχει καταρρεύσει, ότι ο πρόεδρός μας έχει διαφύγει και πολλά παρόμοια προπαγανδιστικά», ανέφερε.
Ο Μαξίμοφ εξήγησε ότι αυτές οι πρακτικές δεν είναι «μεμονωμένα περιστατικά», αλλά μέρος «σκόπιμης στρατηγικής, κρατικής πολιτικής δημογραφικής μηχανικής και διαγραφής ταυτότητας».
Οι απαγωγές παιδιών και η «βιομηχανικής κλίμακας επανεκπαίδευση» χρησιμοποιούνται ως όπλο για την αναδιαμόρφωση κοινοτήτων και την ανακατεύθυνση της αφοσίωσης των παιδιών, «ωθώντας ουσιαστικά μια γενιά μακριά από την πατρίδα της».
Το ISW αναφέρει ότι η απαγωγή παιδιών αποτελούσε προτεραιότητα του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, επικαλούμενο αποκαλύψεις Ουκρανών ακτιβιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Έγγραφα του Κρεμλίνου, με ημερομηνία 18 Φεβρουαρίου 2022, περιέγραφαν σχέδια απομάκρυνσης παιδιών από ορφανοτροφεία στις κατεχόμενες περιοχές του Λουχάνσκ και του Ντονέτσκ υπό το πρόσχημα «ανθρωπιστικών εκκενώσεων».
Τα έγγραφα αποκάλυπταν ότι η Ρωσία στόχευε ευάλωτα παιδιά, ιδίως χωρίς γονική φροντίδα, πριν ακόμη ξεκινήσει η πλήρους κλίμακας εισβολή.
Περίπου 1,6 εκατομμύρια ουκρανικά παιδιά παραμένουν σήμερα στα προσωρινά κατεχόμενα εδάφη.
Η στρατηγική «Απομόνωση – Επαναπρογραμματισμός – Ανάπτυξη»
Ο Μαξίμοφ περιέγραψε μια σαφώς δομημένη στρατηγική.
Πρώτα, απομόνωση: Οι οικογένειες, οι δάσκαλοι και οι φίλοι αποκόπτονται, αφήνοντας το παιδί αποπροσανατολισμένο.
Έπειτα, αποδόμηση ταυτότητας: Νέα έγγραφα, νέοι κηδεμόνες, επιβολή ρωσικής υπηκοότητας στα 14 έτη.
Τέλος, στρατιωτικοποίηση: Προγράμματα εκπαίδευσης με drones, ασκήσεις εφόδου και ιδεολογική κατήχηση.
Στα 18, η επιβεβλημένη ρωσική υπηκοότητα μπορεί να αποτελέσει βάση για επιστράτευση και αποστολή παιδιών να πολεμήσουν «τη χώρα από την οποία αποσπάστηκαν».
«Αυτή είναι η διαδρομή του ρωσικού σχεδίου: απομόνωση, επαναπρογραμματισμός, ανάπτυξη», τόνισε.
Η επανένταξη των παιδιών
Η επιστροφή δεν ολοκληρώνεται στα σύνορα.
Η ουκρανική κυβέρνηση εφαρμόζει εξατομικευμένα σχέδια προστασίας για κάθε παιδί ή νέο έως 23 ετών που επιστρέφει.
Αξιολογούνται εκπαιδευτικές, ψυχολογικές, ιατρικές και στεγαστικές ανάγκες.
Ορίζεται διαχειριστής υπόθεσης και συγκροτείται διεπιστημονική ομάδα. Το σχέδιο υλοποιείται βραχυπρόθεσμα, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, με ελέγχους στους 3, 12 και 18 μήνες.
«Είμαστε υπερήφανοι που κανένα παιδί που επέστρεψε δεν τοποθετείται σε ίδρυμα. Για κάθε παιδί εξασφαλίζεται οικογενειακή φροντίδα», υπογράμμισε ο Μαξίμοφ.
Και κατέληξε:
«Ο σκοπός της ρωσικής εισβολής δεν ήταν ποτέ απλώς τα εδάφη. Ήταν η υποταγή της Ουκρανίας γεωπολιτικά, πολιτικά, πολιτιστικά και οικονομικά. Η υπονόμευση των θεμελίων της ουκρανικής κοινωνίας αποτελεί βασικό στόχο αυτού του πολέμου».