Οι ειδικοί προειδοποιούν: τα «αλμυρά βασίλεια» της Μέσης Ανατολής κινδυνεύουν, καθώς ευάλωτες μονάδες αφαλάτωσης και πετρελαίου γίνονται στόχοι.
«Μαύρη βροχή» έπεσε στο Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο, μετά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα σε αποθήκες πετρελαίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μαζί με τις πρόδρομες ουσίες της όξινης βροχής – διοξείδιο του θείου και διοξείδιο του αζώτου – τα νέφη ρύπων είναι πιθανό να περιέχουν ένα κοκτέιλ από υδρογονάνθρακες, σωματίδια PM2,5 και καρκινογόνες ενώσεις, σύμφωνα με τον Γκάμπριελ ντα Σίλβα, αναπληρωτή καθηγητή χημικής μηχανικής στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης. Βαρέα μέταλλα και ανόργανες ενώσεις από τις υποδομές που παγιδεύτηκαν στις εκρήξεις μπορεί επίσης να περιλαμβάνονται στο μείγμα.
Στο έδαφος, κάτοικοι αναφέρουν δυσκολία στην αναπνοή και κάψιμο στα μάτια και τον λαιμό. Όμως οι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι για την υγεία περιλαμβάνουν καρκίνο, επιπλοκές στην κύηση, νευρολογικές και καρδιακές παθήσεις. Καθώς οι ρύποι κάθονται στις επιφάνειες των κτιρίων και διαρρέουν στα υδάτινα συστήματα, μπορεί να παραμείνουν πολύ μετά την κατάσβεση των πυρκαγιών, απειλώντας τη θαλάσσια ζωή σε ένα ήδη επιβαρυμένο οικοσύστημα.
Μονάδες αφαλάτωσης καθιστούν τις χώρες της Μέσης Ανατολής ευάλωτες
Η ρύπανση είναι μόνο μία από τις πολλές απειλές για τα αποθέματα νερού του Ιράν και των γειτονικών χωρών. Πλήγματα έχουν δεχθεί μονάδες αφαλάτωσης στη Μέση Ανατολή, οι οποίες παράγουν γλυκό νερό από αλμυρό θαλασσινό νερό και τροφοδοτούν πολλές από τις μεγαλύτερες πόλεις της περιοχής, καθιστώντας τες μείζον σημείο ευαλωτότητας σε καιρό πολέμου.
«Όλοι σκέφτονται τη Σαουδική Αραβία και τους γείτονές της ως πετρελαιοπαραγωγά κράτη. Εγώ όμως τα αποκαλώ βασίλεια του θαλασσινού νερού», λέει ο Μάικλ Κρίστοφερ Λόου, διευθυντής του Κέντρου Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Γιούτα. «Είναι ανθρωπογενείς, τροφοδοτούμενες από ορυκτά καύσιμα υπερδυνάμεις στον τομέα του νερού. Πρόκειται ταυτόχρονα για ένα μνημειώδες επίτευγμα του 20ού αιώνα και για μια συγκεκριμένη μορφή ευαλωτότητας.»
Το Ιράν υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ έθεσαν «δεδικασμένο», μετά από αεροπορικό πλήγμα που προκάλεσε ζημιές σε ιρανική μονάδα αφαλάτωσης, μειώνοντας την παροχή νερού σε 30 χωριά.
Την Κυριακή, το Ιράν κατηγορήθηκε ότι προκάλεσε ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν. Καθώς πολλές μονάδες αφαλάτωσης στον Κόλπο είναι φυσικά ενσωματωμένες σε σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής ως εγκαταστάσεις συμπαραγωγής, επιθέσεις στις ηλεκτρικές υποδομές θα μπορούσαν επίσης να εμποδίσουν την παραγωγή νερού.
Στον ορίζοντα μια σοβαρή κρίση νερού
Αν και το Ιράν εξαρτάται λιγότερο από την αφαλάτωση σε σχέση με γειτονικές χώρες, καθώς αντλεί το μεγαλύτερο μέρος του νερού του από ποτάμια, ταμιευτήρες και υπόγειους υδροφορείς, αυτά έχουν εξαντληθεί έπειτα από πέντε χρόνια ξηρασίας.
Η χώρα σπεύδει να επεκτείνει τις εγκαταστάσεις αφαλάτωσης κατά μήκος της νότιας ακτογραμμής της και να αντλήσει μέρος του νερού προς το εσωτερικό, όμως οι περιορισμοί στις υποδομές, το ενεργειακό κόστος και οι διεθνείς κυρώσεις έχουν περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα κλιμάκωσης.
«Ήδη σκεφτόντουσαν να εκκενώσουν την πρωτεύουσα το περασμένο καλοκαίρι», λέει ο Εντ Κάλινεϊν, συντάκτης Μέσης Ανατολής στο Global Water Intelligence. «Δεν τολμώ να σκεφτώ πώς θα είναι το φετινό καλοκαίρι υπό παρατεταμένα πυρά, με συνεχιζόμενη οικονομική καταστροφή και μια σοβαρή κρίση νερού.»
Διαταράσσεται η προσφορά πετρελαίου: ο ρόλος των ανανεώσιμων πηγών
Ενώ βομβαρδισμένα διυλιστήρια και διαταραγμένοι θαλάσσιοι διάδρομοι παραλύουν τις οικονομίες που εξαρτώνται από το πετρέλαιο, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι το άμεσο αντανακλαστικό είναι η στροφή σε πιο ρυπογόνα καύσιμα.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες στράφηκαν στον άνθρακα, ενώ άλλες πλήρωσαν υψηλότερες τιμές για υγροποιημένο φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ, μεταφερόμενο διά θαλάσσης μέσω Ατλαντικού.
Με το κλείσιμο από το Ιράν των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, τα δεξαμενόπλοια αναγκάζονται να αλλάξουν πορεία γύρω από την Αφρική, εκτοξεύοντας τις εκπομπές από τη ναυτιλία και τον κίνδυνο πετρελαιοκηλίδων κατά μήκος των επιβαρυμένων εναλλακτικών διαδρομών.
Το κλείσιμο απειλεί και τις προμήθειες τροφίμων. Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων περνά από τα Στενά και, με τις τιμές του πετρελαίου να εκτινάσσονται, αυξάνεται αντίστοιχα το κόστος της γεωργικής παραγωγής και της μεταφοράς τροφίμων.
Ωστόσο η κρίση ενισχύει και τα επιχειρήματα υπέρ της εγχώριας αυτάρκειας σε τρόφιμα και ενέργεια.
«Η εγχώρια παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές δεν υπήρξε ποτέ φθηνότερη, πιο προσβάσιμη ή πιο εύκολα κλιμακούμενη», λέει ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες. «Οι πόροι της εποχής της καθαρής ενέργειας δεν μπορούν να αποκλειστούν ή να χρησιμοποιηθούν ως όπλο.»
Οι κλιματικές συνέπειες του πολέμου
Όποιες κι αν είναι οι επιλογές των χωρών στον τομέα της ενέργειας, ο ίδιος ο πόλεμος θα εκτινάξει τις εκπομπές.
Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, που βρίσκεται πλέον στο τέταρτο έτος του, έχει προκαλέσει έως σήμερα εκπομπές ισοδύναμες με 311 εκατομμύρια τόνους CO2.
Και σύμφωνα με εκθέσεις, ακόμη και πριν από την εισβολή στο Ιράν, οι ένοπλες δυνάμεις του κόσμου ήταν υπεύθυνες για το 5,5% (πηγή στα Αγγλικά) των εκπομπών που παγιδεύουν τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα κάθε χρόνο, περισσότερο από οποιαδήποτε χώρα εκτός από την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ινδία.
Η Νέτα Κρόφορντ, συνιδρύτρια του προγράμματος Costs of War (πηγή στα Αγγλικά) στο Ινστιτούτο Διεθνών και Δημόσιων Υποθέσεων Watson του Πανεπιστημίου Μπράουν, αναφέρει ότι τα μαχητικά αεροσκάφη, τα οποία καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες καυσίμων, απελευθερώνοντας διοξείδιο του άνθρακα και άλλους ρύπους, είναι μόνο ένα παράδειγμα.
«Οι επιπτώσεις του πολέμου στις εκπομπές θα υπερβούν κατά πολύ οποιαδήποτε σταδιακή μείωση εκπομπών που θα μπορούσε να προκύψει από μεγαλύτερο ενθουσιασμό για την πράσινη μετάβαση», σημειώνει.