Το Βραβείο Νερού της Στοκχόλμης απονέμεται στον Κάβε Μαντανί και αναγνωρίζει εξαιρετικές συμβολές στη βιώσιμη χρήση και προστασία των υδάτινων πόρων.
Μεγαλώνοντας στη μεταεπαναστατική Τεχεράνη, ο Καβέ Μαντανί ήρθε από τη γέννησή του αντιμέτωπος με την έλλειψη νερού και υποδομές εξαντλημένες από τον πόλεμο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Έτσι, το γεγονός ότι τιμάται με το περίβλεπτο Stockholm Water Prize (πηγή στα Αγγλικά) – γνωστό ως το «Νόμπελ του Νερού» – σε ηλικία μόλις 44 ετών μοιάζει σχεδόν με πεπρωμένο.
Παρότι είναι ο νεότερος αποδέκτης του βραβείου στα χρονικά, η διαδρομή του Μαντανί υπήρξε μακρά και περιπετειώδης. Αφού εγκατέλειψε μια καταξιωμένη ακαδημαϊκή καριέρα στην Ευρώπη για να επιστρέψει στην πατρίδα του ως αναπληρωτής επικεφαλής του ιρανικού Υπουργείου Περιβάλλοντος, σύντομα οδηγήθηκε στην εξορία ως εχθρός του κράτους.
Κάποτε χαρακτηρίστηκε «τρομοκράτης του νερού», σήμερα όμως είναι διευθυντής του Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία (UNU-INWEH) – της «δεξαμενής σκέψης του ΟΗΕ για το νερό» – μοιράζοντας την τεχνογνωσία του με κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο.
Ο Μαντανί είναι ο πρώτος αξιωματούχος του ΟΗΕ και ο πρώτος πρώην πολιτικός που λαμβάνει το βραβείο στα 35 χρόνια της ιστορίας του.
«Υδατική χρεοκοπία»: αποκαλύπτοντας τις συστημικές αποτυχίες στην παγκόσμια διαχείριση των υδάτων
Πέρα από την προσωπική του ιστορία, η σημαντικότερη ίσως συνεισφορά του Μαντανί στην παγκόσμια επιστήμη του νερού είναι η έννοια της «υδατικής χρεοκοπίας» – όρος που εισήγαγε για να αντικαταστήσει τον πιο διαδεδομένο όρο «κρίση νερού».
Η συλλογιστική του είναι λεπτή αλλά κρίσιμη: η κρίση παραπέμπει σε ένα προσωρινό σοκ από το οποίο μπορεί κανείς να ανακάμψει. Η χρεοκοπία, αντίθετα, περιγράφει μια κατάσταση συστημικής αποτυχίας – και πιθανόν ένα σημείο χωρίς επιστροφή.
Σε μια εμβληματική έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2026, υποστήριξε ότι ο πλανήτης έχει πλέον εισέλθει στην εποχή της παγκόσμιας υδατικής χρεοκοπίας, με πολλές λεκάνες απορροής και υδροφορείς να έχουν χάσει την ικανότητά τους να επανέρχονται στις ιστορικές τους συνθήκες.
Από «τρομοκράτης του νερού» σε βραβευμένος με το «Νόμπελ του Νερού»
Η κριτική του στις συστημικές αποτυχίες του Ιράν, ωστόσο, έβαλε τον Μαντανί στο στόχαστρο.
Η κακοδιαχείριση των υδάτων στη χώρα αποτελεί πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα, καθώς οι υδροβόρες καλλιέργειες θεωρούνται απαραίτητες για την εθνική ασφάλεια απέναντι στις διεθνείς κυρώσεις.
Η περιβαλλοντική του δράση τον παρέσυρε στο κύμα καταστολής του 2018 από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) σε βάρος ιρανών περιβαλλοντολόγων.
Μέσα ενημέρωσης προσκείμενα στο καθεστώς τον βάφτισαν «τρομοκράτη του νερού» και «βιοτρομοκράτη», κατηγορώντας τον ότι χρησιμοποιεί έργα νερού και περιβάλλοντος ως κάλυψη για ξένη κατασκοπεία.
Ο Μαντανί αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τη θέση του στην κυβέρνηση και να διαφύγει από τη χώρα την ίδια χρονιά. Ο συνάδελφός του, ο περιβαλλοντολόγος Καβούς Σεγιέντ-Εμάμι, πέθανε υπό κράτηση υπό ύποπτες συνθήκες.
Αγνοώντας τις προειδοποιήσεις του, το Ιράν συνεχίζει να βρίσκεται αντιμέτωπο με μια επιδεινούμενη κρίση νερού, που προκάλεσε περικοπές στην υδροδότηση και ακόμη περισσότερες διαδηλώσεις νωρίτερα φέτος. Η έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν επιτείνει περαιτέρω την καταστροφή, με ρύπους να διεισδύουν στα υδάτινα δίκτυα και τις υποδομές αφαλάτωσης σε ολόκληρη την περιοχή να βρίσκονται υπό απειλή.
«Ο πιο πολυπαρακολουθούμενος επιστήμονας του νερού στον κόσμο»
Με σχεδόν ένα εκατομμύριο ακόλουθους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η φωνή του Μαντανί μόνο απαρατήρητη δεν περνά σε όλο τον κόσμο.
Με ντοκιμαντέρ, viral καμπάνιες στο διαδίκτυο και προσιτή αφήγηση, έχει μετατρέψει τα περίπλοκα υδρολογικά δεδομένα σε περιεχόμενο που έχει κινητοποιήσει μια ολόκληρη γενιά νεότερων ακτιβιστών για το κλίμα.
Η πεποίθησή του ότι οι απλοί πολίτες πρέπει να είναι μέρος της λύσης διαμορφώνει και την επιστημονική του προσέγγιση. Τα περισσότερα μοντέλα διαχείρισης υδάτων υποθέτουν ότι αγρότες, κυβερνήσεις και επενδυτές θα συνεργαστούν για να βρουν το δικαιότερο αποτέλεσμα – ο Μαντανί όμως υποστηρίζει ότι στην πράξη αυτό σπάνια συμβαίνει.
Όταν, για παράδειγμα, ένας αγρότης δεν είναι βέβαιος ότι ο γείτονάς του θα μειώσει τη χρήση νερού, δεν έχει κανένα κίνητρο να μειώσει τη δική του. Και οι δύο αντλούν περισσότερο από όσο χρειάζονται και ο κοινός πόρος καταρρέει.
Εφαρμόζοντας τη θεωρία παιγνίων – «τα μαθηματικά της συνεργασίας και της σύγκρουσης», όπως την είχε περιγράψει ο ίδιος σε συνέντευξή του στο Reuters – στη διακυβέρνηση των υδάτων, τα μοντέλα του Μαντανί ενσωματώνουν αυτή την πραγματικότητα, καθιστώντας τα πολύ πιο χρήσιμα για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής που καλούνται να διαχειριστούν πραγματικές συγκρούσεις για το νερό.
Ως αξιωματούχος του ΟΗΕ, ο Μαντανί πιέζει σε ανώτατο επίπεδο ώστε το νερό να γίνει κεντρικός πυλώνας των παγκόσμιων διαπραγματεύσεων για το κλίμα, θεωρώντας το ραχοκοκαλιά της ειρήνης, της ασφάλειας και της βιωσιμότητας.