Έκθεση: οι υπερ-πλούσιοι κρύβουν 2,84 τρισ. δολάρια σε αφορολόγητους υπεράκτιους λογαριασμούς, περισσότερα από τον πλούτο του φτωχότερου 50% της ανθρωπότητας
Το ύψος του αφορολόγητου πλούτου που κρύβεται σε υπεράκτιους φορολογικούς παραδείσους από το πλουσιότερο 0,1% του παγκόσμιου πληθυσμού υπερβαίνει τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία των φτωχότερων 4,1 δισ. ανθρώπων στον πλανήτη, σύμφωνα με ανάλυση της Oxfam.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη υπογραμμίζει ότι, μια δεκαετία μετά τη διαρροή των Panama Papers, οι παγκόσμιες ελίτ εξακολουθούν να αξιοποιούν ένα περίπλοκο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα για να μετακινούν αμύθητες περιουσίες πέρα από τον έλεγχο της κοινωνίας και των φορολογικών αρχών.
Μιλώντας στο Euronews, ο Christian Hallum, επικεφαλής θεμάτων φορολογίας στην Oxfam, δήλωσε ότι οι υπερ-πλούσιοι συνεχίζουν να απομονώνουν «ωκεανούς πλούτου» και προειδοποίησε ότι δεν πρόκειται απλώς για ζήτημα ευρηματικής λογιστικής, αλλά για θέμα «εξουσίας και ατιμωρησίας».
Σύμφωνα με τη διεθνή συνομοσπονδία άνω των 20 ανεξάρτητων ΜΚΟ με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, περίπου 3,55 τρισ. δολάρια (3,08 τρισ. ευρώ) ιδιωτικού πλούτου παραμένουν αφορολόγητα και αδήλωτα σε υπεράκτιους λογαριασμούς.
Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σχεδόν στο μέγεθος ολόκληρης της βρετανικής οικονομίας και είναι πάνω από το διπλάσιο του συνολικού ΑΕΠ των 44 λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου.
Η συγκέντρωση αυτού του κρυφού πλούτου είναι ιδιαίτερα έντονη, καθώς το κορυφαίο 0,1% κατέχει περίπου το 80% όλων των αφορολόγητων υπεράκτιων κεφαλαίων, ύψους περίπου 2,84 τρισ. δολαρίων (2,47 τρισ. ευρώ).
Μέσα σε αυτή την ομάδα, ένα απειροελάχιστο κλάσμα, το ανώτερο 0,01%, κατέχει 1,77 τρισ. δολάρια (1,53 τρισ. ευρώ).
Ο Hallum εξήγησε στο Euronews ότι το επιχειρηματικό μοντέλο των φορολογικών παραδείσων παραμένει ισχυρό, επειδή «οι υπερ-πλούσιοι έχουν τα μέσα να προσλαμβάνουν διαχειριστές περιουσίας και λογιστές που επινοούν ολοένα και πιο ευφάνταστους τρόπους φοροδιαφυγής».
Ενώ ο συνολικός υπεράκτιος χρηματοοικονομικός πλούτος εκτιμάται ότι έφτασε τα 13,25 τρισ. δολάρια (11,51 τρισ. ευρώ) το 2023, δηλαδή το 12,48% του παγκόσμιου ΑΕΠ, το αφορολόγητο τμήμα του υπολογίζεται ότι έχει σταθεροποιηθεί γύρω στο 3,2% από τότε.
Η Oxfam καλεί πλέον τη βρετανική κυβέρνηση και τους υπόλοιπους ηγέτες της G7 να θεσπίσουν μόνιμους και προοδευτικούς φόρους περιουσίας για τους υπερ-πλούσιους, προκειμένου να ανακτήσουν αυτά τα χαμένα έσοδα.
Η οργάνωση υποστηρίζει ότι αυτά τα έσοδα είναι κρίσιμα για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας φτώχειας, τη στήριξη της μετάβασης σε μια πράσινη οικονομία και την ενίσχυση των καταρρέουσων δημόσιων υποδομών.
Το Euronews ρώτησε τον Hallum αν ένας φόρος περιουσίας είναι πράγματι λύση στο πρόβλημα, δεδομένου ότι οι υπερ-πλούσιοι χρησιμοποιούν ακριβώς τις υπεράκτιες υπηρεσίες για να αποφεύγουν συνολικά τη φορολογία.
Ο επικεφαλής φορολογικής πολιτικής της Oxfam απάντησε ότι «ένας φόρος περιουσίας δεν λύνει το πρόβλημα των υπεράκτιων, αλλά όταν το πλουσιότερο 0,1% κατέχει περίπου το 80% όλου του αφορολόγητου υπεράκτιου πλούτου, θεωρούμε ότι οι απώλειές μας προς τους φορολογικούς παραδείσους δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από το ζήτημα της ακραίας ανισότητας».
«Αν θέλουμε πραγματικά να πάρουμε σοβαρά το σταμάτημα αυτού του επιχειρηματικού μοντέλου, πρέπει να αυξήσουμε τη χρηματοπιστωτική διαφάνεια, αλλά πρέπει επίσης να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την ακραία ανισότητα που τροφοδοτεί τη ζήτηση για τις υπηρεσίες που προσφέρουν οι φορολογικοί παράδεισοι. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε έναν φόρο περιουσίας για τους υπερ-πλούσιους», κατέληξε ο Hallum.
Χωρίς δομική μεταρρύθμιση για το κλείσιμο των εναπομεινάντων «παραθύρων» και μια πραγματικά συμπεριληπτική στρατηγική παγκόσμιας συνεργασίας, οι υποστηρικτές προειδοποιούν ότι το υπεράκτιο σύστημα θα συνεχίσει να λειτουργεί ως βαλβίδα ασφαλείας για τους πιο εύπορους του κόσμου, σε βάρος της πλειονότητας των πολιτών.
Η προσπάθεια για ένα παγκόσμιο φορολογικό πλαίσιο
Ένα σημαντικό εμπόδιο στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής προκύπτει από την άνιση εφαρμογή του συστήματος Αυτόματης Ανταλλαγής Πληροφοριών (AEOI).
Παρότι 126 δικαιοδοσίες έχουν προσχωρήσει στο Κοινό Πρότυπο Αναφοράς (CRS) μέχρι πέρυσι, μεταξύ των οποίων μεγάλα κέντρα όπως η Σιγκαπούρη και οι Βρετανικές Παρθένοι Νήσοι, πολλές χώρες του Παγκόσμιου Νότου παραμένουν εκτός.
Ο Hallum δήλωσε στο Euronews ότι η απαίτηση για «αμοιβαιότητα» αποτελεί μείζον εμπόδιο για τις αναπτυσσόμενες χώρες, καθώς πρέπει πρώτα να δημιουργήσουν πολύπλοκα συστήματα για την ταυτοποίηση των πραγματικών δικαιούχων και τη διαβίβαση δεδομένων σε άλλες χώρες, προτού μπορέσουν να λαμβάνουν πληροφορίες για τις υπεράκτιες τοποθετήσεις των δικών τους πολιτών.
«Η ανάπτυξη των μηχανισμών που απαιτούνται ώστε αυτές οι πληροφορίες να μεταφέρονται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στις αρμόδιες αρχές είναι μια εξαιρετικά απαιτητική αποστολή ακόμη και για τις πιο ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες, και για πολλές αναπτυσσόμενες χώρες συνιστά μια αποστολή πέρα από τις δυνατότητές τους», εξήγησε ο ειδικός.
Ο Hallum ανέφερε επίσης το παράδειγμα της Γκάνας, η οποία υπέγραψε το CRS το 2014, αλλά άρχισε να λαμβάνει πληροφορίες μόλις το 2022, αφού δαπάνησε περίπου 1 εκατ. δολάρια (862.800 ευρώ) για να διαμορφώσει την απαιτούμενη ικανότητα.
Αυτό το τεχνικό και οικονομικό βάρος συχνά εμποδίζει κυβερνήσεις με περιορισμένους πόρους να αποκτήσουν πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα, τα οποία θα μπορούσαν να τους βοηθήσουν να ανακτήσουν χαμένα φορολογικά έσοδα.
Η επίμονη έκταση της φοροδιαφυγής μέσω υπεράκτιων δομών έχει επιταχύνει μια στροφή στη διεθνή φορολογική διακυβέρνηση.
Τον Νοέμβριο του 2024, τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών ενέκριναν τους όρους εντολής για μια πλαίσιο-σύμβαση του ΟΗΕ για τη διεθνή φορολογική συνεργασία.
Οι επίσημες διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν στις αρχές του 2025 και αναμένεται να συνεχιστούν έως το 2027, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο συμπεριληπτικού συστήματος σε σχέση με το υφιστάμενο πλαίσιο που καθοδηγείται από τον ΟΟΣΑ.
Ο Hallum σημείωσε ότι πολλές κυβερνήσεις στον Παγκόσμιο Νότο έχουν εκφραστεί πιο έντονα υπέρ της αύξησης της διαφάνειας σε σχέση με τους ομολόγους τους στον Παγκόσμιο Βορρά, εν μέρει επειδή ο πλούτος που κρύβεται σε υπεράκτιους λογαριασμούς τείνει να κατευθύνεται προς τις πλουσιότερες χώρες.
Πέρα από τον φόρο περιουσίας, ο Hallum εξήγησε ότι η Oxfam ζητεί τη δημιουργία ενός παγκόσμιου μητρώου περιουσιακών στοιχείων για την αποτύπωση των πραγματικών δικαιούχων σε όλες τις δικαιοδοσίες, καθώς και το άνοιγμα δημόσιων μητρώων ώστε να αποκαλύπτονται οι εταιρείες-κέλυφος και τα καταπιστεύματα που κρύβουν ακίνητα και άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Ο Hallum είπε στο Euronews ότι αυτά τα μέτρα, σε συνδυασμό με την αυξημένη επένδυση στις φορολογικές διοικήσεις, θα δημιουργήσουν την «πληροφοριακή υποδομή» που απαιτείται ώστε η φοροδιαφυγή να καταστεί δομικά δυσκολότερη και να διασφαλιστεί ότι οι υπερ-πλούσιοι συμβάλλουν δίκαια στις κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιούνται.
Τα ευρωπαϊκά στοιχεία
Ενώ η ανάλυση της Oxfam εστιάζει στα παγκόσμια μεγέθη, ο Άτλας του Υπεράκτιου Κόσμου προσφέρει μια διαφορετική ματιά στον συνολικό υπεράκτιο πλούτο, όχι μόνο στα αφορολόγητα κεφάλαια, και επιτρέπει μια εικόνα του ευρωπαϊκού πλαισίου.
Η πρωτοβουλία αυτή του EU Tax Observatory και του Νορβηγικού Κέντρου Φορολογικής Έρευνας βασίζεται σε δεδομένα του Γκαμπριέλ Ζούκμαν και άλλων οικονομολόγων.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι ο υπεράκτιος πλούτος παραμένει υψηλός σε όλη την ήπειρο, με την Ελλάδα να κατέχει, μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, το υψηλότερο ποσό σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της, περίπου στο 80% του ΑΕΠ της.
Επιπλέον, η Ελλάδα χάνει το 47% των εσόδων της από τον φόρο επιχειρήσεων, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη, με τη Γερμανία να ακολουθεί με 29% και την Εσθονία με 24%.
Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που εκτιμάται ότι χάνουν αμφότερα το 16%.
Το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών περιουσιακών στοιχείων φέρεται να βρίσκεται στην Ελβετία, η οποία παραμένει βασικός προορισμός για υπεράκτιο πλούτο, μαζί με το Λουξεμβούργο, την Κύπρο και τα Νησιά της Μάγχης.