Γαϊδούρια επιστρέφουν στα δάση της Ισπανίας: βόσκηση που καθαρίζει την καύσιμη ύλη και δημιουργεί φυσικές αντιπυρικές ζώνες σε χιλιάδες εκτάρια
Κάθε καλοκαίρι, οι δασικές πυρκαγιές καταστρέφουν χιλιάδες εκτάρια στην Ισπανία. Η αύξηση της θερμοκρασίας, η ξηρασία και η εγκατάλειψη της υπαίθρου, με λιγότερο πληθυσμό και κτηνοτροφία, έχουν ευνοήσει τη συσσώρευση ξηρής βλάστησης, μετατρέποντας εκτεταμένες περιοχές σε καύσιμη ύλη έτοιμη να πάρει φωτιά.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, ορισμένες κοινότητες έχουν επιλέξει μια λύση τόσο παλιά όσο και καινοτόμα: να επαναφέρουν τη χρήση γαϊδουριών ως εργαλείο πρόληψης πυρκαγιών. Αυτά τα ζώα, που συνοδεύουν τον άνθρωπο εδώ και πάνω από 7.000 χρόνια, επιστρέφουν τώρα στο βουνό για να καθαρίζουν τη χαμηλή βλάστηση διαρκώς και με φυσικό τρόπο.
Η ανάγκη γίνεται ολοένα και πιο πιεστική. Τον Αύγουστο του 2025, σχεδόν ένα εκατομμύριο εκτάρια είχαν καεί σε διάφορες περιοχές της χώρας, ο χειρότερος απολογισμός των τελευταίων τριών δεκαετιών. Το μέγεθος της κρίσης οδήγησε στην κήρυξη περιοχών καταστροφής στην Καστίλη και Λεόν, τη Γαλικία, την Αστούριας, την Εστρεμαδούρα, τη Μαδρίτη και την Ανδαλουσία. Μπροστά σε αυτή την απειλή, η αθόρυβη δουλειά των γαϊδουριών προτείνει μια αργή, αλλά αποτελεσματική στρατηγική: να καταναλώνουν καθημερινά τη βλάστηση που τροφοδοτεί τις πυρκαγιές.
Η προέλευση των «γαϊδουριών-πυροσβεστών»
Από το 2014, 18 γαϊδούρια του συλλόγου El Burrito Feliz περιπολούν γύρω από το Εθνικό Πάρκο Ντονιάνα. Τα ζώα που διασώθηκαν από την εγκατάλειψη έχουν μετατραπεί, σύμφωνα με τον πρόεδρό του, Λουίς Μανουέλ Μπεχαράνο, σε «φυτοφάγους πυροσβέστες».
Ο Μορτάδελο, ο Μαγγελάνος, η Λεονόρ και η Αϊνόα αποτελούν μέρος αυτού του ιδιότυπου «τάγματος». Δουλεύουν έως και επτά ώρες την ημέρα από τον Μάρτιο έως τον Νοέμβριο, βοσκώντας λωρίδες περίπου 40 επί 15 μέτρων. Κάθε μέρα απομακρύνουν ξηρή βλάστηση και μειώνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς στις ζώνες που τους έχουν ανατεθεί.
Η στρατηγική έχει αποδώσει: στη Ντονιάνα δεν έχει καταγραφεί καμία δασική πυρκαγιά εδώ και εννέα χρόνια. Το εγχείρημα έχει μάλιστα κεντρίσει το ενδιαφέρον της Στρατιωτικής Μονάδας Εκτάκτων Αναγκών, στελέχη της οποίας επισκέφθηκαν το πάρκο και «υιοθέτησαν» συμβολικά ένα από τα ζώα.
Τα γαϊδούρια έχουν, επιπλέον, την υποστήριξη εθελοντών της συλλογικότητας Mujeres por Doñana, οι οποίοι μεταφέρουν νερό και επιβλέπουν τη δραστηριότητά τους σε περιοχές απρόσιτες για οχήματα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα γαϊδούρια διαθέτουν χαρακτηριστικά ιδιαίτερα χρήσιμα για αυτό το έργο. Σε αντίθεση με αγελάδες ή πρόβατα, μπορούν να τρέφονται με πιο ξερή και σκληρή βλάστηση, καταναλώνοντας σταθερά τους θάμνους που διευκολύνουν την εξάπλωση της φωτιάς.
Η καθηγήτρια οικολογίας του Δημόσιου Πανεπιστημίου της Ναβάρα, Ρόσα Μαρία Κανάλς, τονίζει ότι η βόσκηση από γαϊδούρια μειώνει το φορτίο βλάστησης και βοηθά στον περιορισμό των πυρκαγιών σε τοπία που γίνονται ολοένα πυκνότερα και ξηρότερα.
Για δεκαετίες, ο εκμηχανισμός της γεωργίας οδήγησε στη σταδιακή εξαφάνιση αυτών των ζώων. Η απουσία τους, σε συνδυασμό με την αποψίλωση της υπαίθρου από πληθυσμό και την εγκατάλειψη της παραδοσιακής βόσκησης, έχει συμβάλει στη συσσώρευση φυσικής καύσιμης ύλης στα δάση.
Από τη Ντονιάνα στην Καταλονία και τη Γαλικία
Το μοντέλο έχει επεκταθεί και σε άλλα εδάφη. Στην Τιβίσα (Ταρραγόνα), το project «Burros Bomberos», που ξεκίνησε το 2020 με τρία ζώα, αριθμεί πλέον περίπου 40, τα οποία καθαρίζουν σχεδόν 400 εκτάρια. Από τότε που εφαρμόστηκε, όπως διαβεβαιώνουν οι εμπνευστές του, δεν έχει καταγραφεί καμία πυρκαγιά στην περιοχή.
Στην Αγιάρις (Ουρένσε), η ένωση Andrea χρησιμοποιεί γαϊδούρια για να διατηρεί περίπου 1.000 εκτάρια μέσα σε ένα αποθεματικό της βιόσφαιρας. Εξοπλισμένα με GPS, τα ζώα διανύουν έως και 19 χιλιόμετρα την ημέρα τρεφόμενα με θαμνώδη βλάστηση. Παρόμοιες πρωτοβουλίες έχουν εμφανιστεί επίσης στην Καταλονία, τη Γαλικία και τη Χώρα των Βάσκων, συνδυάζοντας περιβαλλοντική προστασία, αγροτική αναζωογόνηση και πρόληψη πυρκαγιών.
Οι εμπνευστές αυτών των εγχειρημάτων τονίζουν, ωστόσο, ότι τα γαϊδούρια δεν αποτελούν μοναδική λύση. Ο δασικός σχεδιασμός, η διαχείριση της γης και η μείωση των ιδιαίτερα εύφλεκτων ειδών, όπως τα πεύκα ή οι ευκάλυπτοι, παραμένουν καθοριστικής σημασίας.
Παρά ταύτα, η επιστροφή αυτών των ζώων συνιστά ένα αποτελεσματικό και βιώσιμο εργαλείο. Σε ένα πλαίσιο ολοένα πιο έντονων πυρκαγιών, η απάντηση ίσως βρίσκεται, παραδόξως, στην επαναφορά αρχαίων πρακτικών για την προστασία των τοπίων του μέλλοντος.