Γαϊδούρια επιστρέφουν στα δάση: προγράμματα σε Ντονιάνα, Γαλικία και Καταλονία καθαρίζουν την καύσιμη ύλη και δημιουργούν φυσικές αντιπυρικές ζώνες.
Κάθε καλοκαίρι, οι δασικές πυρκαγιές καταστρέφουν χιλιάδες εκτάρια στην Ισπανία. Η αύξηση της θερμοκρασίας, η ξηρασία και η εγκατάλειψη της υπαίθρου, με λιγότερο πληθυσμό και κτηνοτροφία, έχουν ευνοήσει τη συσσώρευση ξηρής βλάστησης, μετατρέποντας μεγάλες εκτάσεις σε καύσιμο έτοιμο να αναφλεγεί.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μπροστά σε αυτό το σκηνικό, ορισμένες κοινότητες έχουν επιλέξει μια λύση τόσο παλιά όσο και καινοτόμα: να επαναφέρουν τη χρήση των γαϊδουριών ως εργαλείου πρόληψης των πυρκαγιών. Αυτά τα ζώα, που συνοδεύουν τον άνθρωπο για περισσότερα από 7.000 χρόνια, επιστρέφουν τώρα στο βουνό για να καθαρίζουν τη θαμνώδη βλάστηση με σταθερό και φυσικό τρόπο.
Η αίσθηση του κατεπείγοντος εντείνεται. Τον Αύγουστο του 2025, σχεδόν ένα εκατομμύριο εκτάρια είχαν καεί σε διάφορες περιοχές της χώρας, ο χειρότερος απολογισμός των τελευταίων τριάντα ετών. Το μέγεθος της κρίσης οδήγησε στην κήρυξη ζωνών καταστροφής στην Καστίλη και Λεόν, τη Γαλικία, την Αστούρια, την Εξτρεμαδούρα, τη Μαδρίτη και την Ανδαλουσία. Απέναντι σε αυτή την απειλή, το αθόρυβο έργο των γαϊδουριών προτείνει μια αργή αλλά αποτελεσματική στρατηγική: καταναλώνουν καθημερινά τη βλάστηση που τροφοδοτεί τις πυρκαγιές.
Η αρχή των «γαϊδουριών-πυροσβεστών»
Από το 2014, 18 γαϊδούρια του συλλόγου El Burrito Feliz περιπολούν γύρω από το Εθνικό Πάρκο Ντονιάνα. Τα ζώα που διασώθηκαν από την εγκατάλειψη έχουν μετατραπεί, σύμφωνα με τον πρόεδρό του, Λουίς Μανουέλ Μπεχαράνο, σε «φυτοφάγους πυροσβέστες».
Οι Mortadelo, Magallanes, Leonor και Ainoa αποτελούν μέρος αυτού του ιδιότυπου τάγματος. Εργάζονται έως και επτά ώρες την ημέρα, από τον Μάρτιο έως τον Νοέμβριο, βόσκοντας λωρίδες περίπου 40 επί 15 μέτρων. Κάθε μέρα απομακρύνουν την ξηρή βλάστηση και μειώνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς στις περιοχές που τους ανατίθενται.
Η στρατηγική αυτή έχει αποδώσει: στη Ντονιάνα δεν έχει καταγραφεί καμία δασική πυρκαγιά εδώ και εννέα χρόνια. Το εγχείρημα έχει μάλιστα κινήσει το ενδιαφέρον της Στρατιωτικής Μονάδας Έκτακτων Αναγκών, στελέχη της οποίας επισκέφθηκαν το πάρκο και «υιοθέτησαν» συμβολικά ένα από τα ζώα.
Τα γαϊδούρια έχουν επιπλέον τη στήριξη εθελοντριών της συλλογικότητας Mujeres por Doñana, που μεταφέρουν νερό και επιβλέπουν τη δραστηριότητά τους σε περιοχές όπου τα οχήματα δεν έχουν πρόσβαση.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα γαϊδούρια διαθέτουν χαρακτηριστικά ιδιαίτερα χρήσιμα για αυτό το έργο. Σε αντίθεση με τις αγελάδες ή τα πρόβατα, μπορούν να τρέφονται με πιο ξηρή και σκληρή βλάστηση, καταναλώνοντας διαρκώς τα θαμνοειδή που διευκολύνουν την εξάπλωση της φωτιάς.
Η καθηγήτρια οικολογίας στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο της Ναβάρρας Ρόσα Μαρία Κανάλς υπογραμμίζει ότι η βόσκηση από γαϊδούρια μειώνει το φορτίο βλάστησης και βοηθά στον έλεγχο των πυρκαγιών σε τοπία που γίνονται ολοένα και πιο πυκνά και ξηρά.
Για δεκαετίες, ο μηχανικός εκσυγχρονισμός της γεωργίας οδήγησε στη σταδιακή εξαφάνιση αυτών των ζώων. Η απουσία τους, σε συνδυασμό με την ερήμωση της υπαίθρου και την εγκατάλειψη της παραδοσιακής βόσκησης, έχει συμβάλει στη συσσώρευση φυσικού καυσίμου στα δάση.
Από τη Ντονιάνα στην Καταλονία και τη Γαλικία
Το μοντέλο έχει επεκταθεί και σε άλλες περιοχές. Στην Τιβίσα (Ταραγόνα), το πρόγραμμα «Burros Bomberos», που ξεκίνησε το 2020 με τρία ζώα, αριθμεί πλέον περίπου 40, τα οποία καθαρίζουν σχεδόν 400 εκτάρια. Από τότε που εφαρμόστηκε, όπως λένε οι εμπνευστές του, δεν έχει καταγραφεί καμία πυρκαγιά στην περιοχή.
Στο Allariz (Ουρένσε), η ένωση Andrea χρησιμοποιεί γαϊδούρια για να διατηρεί περίπου 1.000 εκτάρια μέσα σε ένα αποθεματικό της βιόσφαιρας. Εξοπλισμένα με GPS, τα ζώα διανύουν έως και 19 χιλιόμετρα την ημέρα τρεφόμενα με θάμνους. Παρόμοιες πρωτοβουλίες έχουν εμφανιστεί επίσης στην Καταλονία, τη Γαλικία και τη Χώρα των Βάσκων, συνδυάζοντας την προστασία του περιβάλλοντος, την αναζωογόνηση της υπαίθρου και την πρόληψη των πυρκαγιών.
Οι εμπνευστές αυτών των προγραμμάτων τονίζουν, πάντως, ότι τα γαϊδούρια δεν αποτελούν τη μοναδική λύση. Ο δασικός σχεδιασμός, η διαχείριση της γης και η μείωση των ιδιαίτερα εύφλεκτων ειδών, όπως τα πεύκα ή οι ευκάλυπτοι, παραμένουν καθοριστικής σημασίας.
Παρόλα αυτά, η επιστροφή αυτών των ζώων συνιστά ένα αποτελεσματικό και βιώσιμο εργαλείο. Σε ένα περιβάλλον με ολοένα και πιο έντονες πυρκαγιές, η απάντηση θα μπορούσε να βρίσκεται,παραδόξως, στην επαναφορά παραδοσιακών πρακτικών για την προστασία των τοπίων του μέλλοντος.