Περίπου 300 χιλιόμετρα μήκος έχει ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας που εκτείνεται ανάμεσα σε Γαλλία, Γερμανία και Ελβετία
Από τη Φρανκφούρτη έως τη Βασιλεία, βαθιά κάτω από την επιφάνεια της γης, κρύβεται ένας θησαυρός που παρέχει πόσιμο νερό σε περισσότερους από πέντε εκατομμύρια κατοίκους της περιοχής. Πρόκειται για το μεγαλύτερο απόθεμα υπόγειων υδάτων της Ευρώπης. Εκτείνεται υπόγεια σε μήκος περίπου 300 χιλιομέτρων και τροφοδοτεί, μεταξύ άλλων, τον Άνω Ρήνο και πολυάριθμους υγροτόπους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ωστόσο, αυτό το τεράστιο υπόγειο υδατικό απόθεμα είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένο, όπως έδειξε μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο. Φυτοπροστατευτικά προϊόντα, υπολείμματα φαρμάκων και τεχνητές βιομηχανικές χημικές ουσίες, οι λεγόμενες υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλικές ενώσεις (PFAS), ρυπαίνουν τα υπόγεια νερά· αντίστοιχα ίχνη αυτών των ουσιών έχουν ανιχνευθεί.
Η υπόγεια αυτή λεκάνη, χωρητικότητας 150 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, δεν είναι σημαντική μόνο για το πόσιμο νερό, αλλά επηρεάζει και αμέτρητα είδη ζώων και φυτών. Συνεχώς γίνονται νέες ανακαλύψεις, όπως το είδος καρκινοειδούς των υπόγειων υδάτων «Parabathynella baden-wuerttembergensis». Ένα ταξίδι στο υπέδαφος ανάμεσα στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ελβετία.
Κάτω από τη γη: ο αόρατος ποταμός στην κοιλάδα του Ρήνου
Το υδατικό αυτό απόθεμα εκτείνεται από τη Φρανκφούρτη επί του Μάιν έως πέρα από τα γαλλικά σύνορα, μέχρι το Στρασβούργο, και νοτιότερα μέχρι τη Βασιλεία στην Ελβετία. Ο όγκος του νερού είναι δύσκολο να αποτιμηθεί – τα 150 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αντιστοιχούν, για παράδειγμα, σε περίπου 60 εκατομμύρια ολυμπιακές πισίνες.
Το υπόγειο υδατικό απόθεμα στην κοιλάδα του Άνω Ρήνου βρίσκεται περίπου στην ίδια τάξη μεγέθους με τρεις λίμνες Κωνσταντίας (Μπόντενζεε) ενωμένες κάτω από τη γη. Η λίμνη Κωνσταντίας περιέχει περίπου 48 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού.
Μιλάμε για υπόγεια νερά όταν το γύρω έδαφος είναι μόνιμα κορεσμένο με νερό. Τα υπερκείμενα στρώματα δεν είναι διαρκώς υγρά· πρόκειται για τη μη κορεσμένη ζώνη του εδάφους. Ανάλογα με την εποχή και τις βροχοπτώσεις, η στάθμη μπορεί να πέσει ή να ανέβει.
Τα υπόγεια νερά που χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό βρίσκονται συνήθως σε βάθος από λίγα έως μερικές εκατοντάδες μέτρα. Σε ορισμένα σημεία ρέουν αργά προς βορρά μόλις ένα μέτρο κάτω από την επιφάνεια. Στο ρήγμα του Άνω Ρήνου, όμως, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί γεωτρήσεις σε βάθος 3.335 μέτρων προς το κέντρο της Γης. Η λεγόμενη επιχείρηση «Frankenthal 10» διεξήχθη μεταξύ Μανχάιμ και Βορμς και θεωρείται έως σήμερα η βαθύτερη γεώτρηση.
Το βαθύτερο γνωστό τμήμα του ρήγματος του Άνω Ρήνου είναι το αποκαλούμενο «Heidelberger Loch», όπου η στάθμη των υπόγειων υδάτων ξεπερνά τα 500 μέτρα βάθος. Για άλλες περιοχές, οι ερευνητές λένε ότι είναι εξίσου ανεπαρκώς μελετημένες όσο και τα βάθη των ωκεανών.
Παρασιτοκτόνα και φαρμακευτικά απόβλητα: επιβάρυνση από ρυπογόνες ουσίες
Ως το μεγαλύτερο απόθεμα υπόγειων υδάτων στην Ευρώπη, η κοιλάδα του Άνω Ρήνου παρέχει πόσιμο νερό σε σχεδόν πέντε εκατομμύρια ανθρώπους στην ευρύτερη περιοχή. Σε σύγκριση με άλλα μεγάλα αποθέματα στην Ευρώπη, αποτελεί έτσι ένα από τα πιο πολύτιμα υπόγεια υδροσυστήματα.
Εδώ και αρκετό καιρό, όμως, η περιοχή εκτίθεται ολοένα και περισσότερο σε ανθρωπογενείς πιέσεις. Ιδίως η υπερβολική χρήση λιπασμάτων και παρασιτοκτόνων επιβαρύνει όλο και περισσότερο τα υπόγεια νερά, όπως δείχνουν τα αποτελέσματα της διασυνοριακής μελέτης Ermes-II (πηγή στα Γερμανικά) του Ιουνίου 2026.
Το 96% από τις 1.500 σημεία μέτρησης που εξετάστηκαν – κατανεμημένα κατά μήκος του Ρήνου, μεταξύ νότιας Γερμανίας, βόρειας Ελβετίας και ανατολικής Γαλλίας – είναι επιβαρυμένα με τουλάχιστον μία μικρορρυπαντική ουσία. Τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα (παρασιτοκτόνα) εντοπίστηκαν ως η κύρια αιτία. Εκτός από τη γεωργία, όμως, περιβαλλοντικές πιέσεις προκαλούν και οι γειτονικές πόλεις, οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις καθώς και οι πολυάριθμες μονάδες επεξεργασίας λυμάτων.
Στους ελέγχους, ωστόσο, εξετάζεται το ακατέργαστο νερό. Το πόσιμο νερό δεν αντλείται απευθείας από τα υπόγεια νερά, αλλά πριν από τη διανομή του περνά από ειδική επεξεργασία. Η ποιότητα των υπόγειων υδάτων καθορίζει μόνο σε ποιο βαθμό πρέπει να υποβληθεί το νερό σε επεξεργασία, ώστε να πληροί τα πρότυπα των υγειονομικών αρχών.
Τι σχέση έχει το «κοκτέιλ εφέ» με το πόσιμο νερό μας
Σε ποσοστό 59% των σημείων μέτρησης διαπιστώθηκε ότι τουλάχιστον μία τιμή ορίου για πόσιμο νερό είχε ξεπεραστεί, όπως αναφέρθηκε κατά την παρουσίαση της μελέτης. Ιδιαίτερα διαδεδομένο είναι, για παράδειγμα, το τριφθοροξικό οξύ (TFA), το οποίο οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν «το απόλυτο PFAS».
Οι ουσίες PFAS, γνωστές και ως «αιώνιες χημικές ουσίες», είναι συνθετικά παραγόμενα χημικά που χρησιμοποιεί η βιομηχανία στην παραγωγή πλήθους καταναλωτικών προϊόντων, όπως ηλεκτρονικές συσκευές, χρώματα, αυτοκίνητα ή καλλυντικά. Το TFA είναι το συχνότερα ανιχνευόμενο στοιχείο PFAS στα υπόγεια νερά και, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι πανταχού παρόν στο περιβάλλον.
Οι ειδικοί της μελέτης κάνουν επιπλέον λόγο για ένα «κοκτέιλ εφέ». Όταν ορισμένες ουσίες ή ομάδες ουσιών συνυπάρχουν, η τοξική τους δράση μπορεί να ενισχυθεί – ακόμη και σε μικρές ποσότητες. Ποιες είναι ακριβώς οι συνέπειες για την υγεία και το περιβάλλον παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο.
Στόχος της μελέτης, που βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και τρία χρόνια, είναι να αποσαφηνίσει τα αίτια της υποβάθμισης της ποιότητας των υπόγειων υδάτων. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσουν να αναπτυχθούν μέτρα που θα αποτρέψουν περαιτέρω επιδείνωση. Τακτικές αναλύσεις διεξάγονται ήδη από το 1991.
«Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η προστασία των υπόγειων υδάτων εξακολουθεί να αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις», δήλωσε ο Δρ Ντιρκ Γκρύνχοφ, πρόεδρος της Κρατικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος στο κρατίδιο Ρηνανία-Παλατινάτο. Τα δεδομένα, πρόσθεσε, αποτελούν μια στέρεη βάση για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις και να εξειδικευτούν συγκεκριμένα μέτρα.
Μικροοργανισμοί αναλαμβάνουν λειτουργία καθαρισμού
Μέχρι σήμερα, ένα μέρος της «καθαριότητας» το αναλάμβανε μάλιστα το ίδιο το περιβάλλον. Στο υπόγειο αυτό υδατικό απόθεμα ζει ένα από τα ελάχιστα ζώα που φέρουν το όνομα του ομόσπονδου κρατιδίου Μπάντεν-Βυρτεμβέργη: ένα απειροελάχιστο είδος καρκινοειδούς των υπόγειων υδάτων, το Parabathynella badenwuerttembergensis. Ανακαλύφθηκε το 2013 στα υπόγεια νερά από ερευνητές του Πανεπιστημίου Κόμπλεντς-Λαντάου και επιτελεί έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο: ως μια μορφή «ομάδας καθαρισμού», οι μικροοργανισμοί διασπούν οργανικές ουσίες και καταστρέφουν βακτήρια.
Το συγκεκριμένο καρκινοειδές είναι ένα πολύ αρχαίο, πρωτόγονο και ιδιόμορφο ζώο, που ανάγεται σε μια εποχή πριν από περισσότερα από 200 εκατομμύρια χρόνια, όπως είχε ανακοινώσει το 2013 η Κρατική Υπηρεσία Περιβάλλοντος του κρατιδίου Μπάντεν-Βυρτεμβέργη. Η μορφολογία του, λένε οι ειδικοί, έχει αλλάξει ελάχιστα εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Η υπηρεσία χαρακτήρισε τα υπόγεια νερά «ζωντανό γεωλογικό μουσείο» και τα ζώα «ζωντανά απολιθώματα».