Αναλυτές ενέργειας: η ηλιακή ενέργεια και τα κλιματιστικά είναι «συμπληρωματικές τεχνολογίες», αλλά η προσπάθεια να δροσίσει την Ευρώπη έχει τα αντίθετα αποτελέσματα;
Η άνθηση της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη επιτρέπει στα νοικοκυριά να απολαμβάνουν ώρες «δωρεάν» κλιματισμού (AC), προσφέροντας πολύτιμη ανάσα κατά το νέο κύμα καύσωνα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Καυτές θερμοκρασίες έχουν πλήξει μεγάλο μέρος της ηπείρου αυτή την εβδομάδα, προκαλώντας εκτεταμένες αναταράξεις και δεκάδες θανάτους. Οι μετεωρολόγοι προειδοποιούν ότι η έντονη ζέστη αρχίζει να μετατοπίζεται ανατολικά, απειλώντας μεγάλο τμήμα της κεντρικής Ευρώπης.
Νέα ανάλυση του ενεργειακού think tank Ember έδειξε ότι ένα τυπικό βρετανικό σπίτι με φωτοβολταϊκά στη στέγη παρήγαγε αρκετή ηλεκτρική ενέργεια ώστε να καλύπτει τη λειτουργία μιας μονάδας κλιματισμού για πέντε ώρες την ημέρα στη διάρκεια του καύσωνα.
Μπορεί όμως ο κλιματισμός να γίνει πραγματικά φιλικός προς το περιβάλλον, ακόμη κι όταν λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια;
Πόσο επιβαρύνει τον πλανήτη ο κλιματισμός;
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA (πηγή στα Αγγλικά)) εκτιμά ότι η ψύξη χώρων, που αφορά κυρίως κλιματιστικά αλλά περιλαμβάνει και ανεμιστήρες, κατανάλωσε περίπου 2.100 τεραβατώρες (TWh) ηλεκτρικής ενέργειας το 2022. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 7% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής εκείνης της χρονιάς.
Μέρος αυτής της ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από ορυκτά καύσιμα, γι’ αυτό ο κλιματισμός θεωρείται συχνά παράγοντας αύξησης των εκπομπών άνθρακα. Το 2022, ο IEA υπολόγισε ότι η ψύξη χώρων προκάλεσε περίπου ένα δισεκατομμύριο τόνους CO2 από τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σχεδόν το 3% των συνολικών εκπομπών CO2.
Αν και αυτό ίσως δεν φαίνεται πολύ, οι ειδικοί προβλέπουν ότι οι μονάδες κλιματισμού μπορεί να τριπλασιαστούν τις επόμενες τρεις δεκαετίες, φτάνοντας τα 5,5 δισεκατομμύρια εγκαταστάσεις, καθώς η κλιματική αλλαγή συνεχίζει να ανεβάζει τις θερμοκρασίες.
Η ΕΕ, όπου η διείσδυση του κλιματισμού παραμένει χαμηλή σε σύγκριση με περιοχές όπως οι ΗΠΑ, εκτιμάται ότι θα διαθέτει πάνω από 275 εκατομμύρια κλιματιστικές μονάδες έως το 2050. Ο τελευταίος καύσωνας στη Γαλλία, με θερμοκρασίες που έσπασαν ρεκόρ την Τρίτη (23 Ιουνίου), έχει ήδη πυροδοτήσει πολιτικές συζητήσεις γύρω από την απέχθεια της χώρας απέναντι στον κλιματισμό.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, που πέρασε την τελευταία εβδομάδα υπό ασφυκτική ζέστη, η Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (CC) έχει καλέσει την κυβέρνηση να επενδύσει στον κλιματισμό, αλλά και σε άλλες μεθόδους δροσισμού, όπως η πράσινη σκίαση, σε κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες όπως τα σχολεία.
Η Ανεξάρτητη Αξιολόγηση του Κλιματικού Κινδύνου του Ηνωμένου Βασιλείου για το 2026 εκτιμά ότι στο μέλλον με άνοδο της θερμοκρασίας κατά 2°C, το 22% των κτιρίων στη χώρα θα χρειάζεται ενεργητική ψύξη.
Έχει αποδειχθεί διαχρονικά ότι ο κλιματισμός μειώνει τους θανάτους από τη ζέστη στη διάρκεια καυσώνων. Η έκθεση Lancet Countdown του 2021 υπολόγισε ότι οι μονάδες ψύξης απέτρεψαν σχεδόν 200.000 πρόωρους θανάτους το 2019.
Όμως όσο αυξάνεται η ζήτηση, τόσο αυξάνονται και οι εκπομπές.
Νωρίτερα φέτος, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ προειδοποίησαν ότι, σε ένα χειρότερο σενάριο για τις παγκόσμιες εκπομπές, ο κλιματισμός θα μπορούσε έως το 2050 να παράγει περισσότερο CO2 από τις σημερινές ετήσιες εκπομπές των ΗΠΑ.
«Η ηλιακή ενέργεια και ο κλιματισμός είναι συμπληρωματικές τεχνολογίες»
Ωστόσο, η παγκόσμια άνθηση της ηλιακής ενέργειας μπορεί να αποτρέψει αυτό το σενάριο, αντικαθιστώντας την ηλεκτρική ενέργεια από ορυκτά καύσιμα με καθαρή ενέργεια.
«Η ηλιακή ενέργεια και ο κλιματισμός είναι συμπληρωματικές τεχνολογίες με παρόμοια εποχικά πρότυπα, αν και η χρήση κλιματισμού τείνει να επικεντρώνεται αργότερα μέσα στην ημέρα», αναφέρει η Ember.
«Στις 21 και 22 Ιουνίου, μια τυπική εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε στέγη στο Ηνωμένο Βασίλειο παρήγαγε 15 MWh, ισοδύναμες με πέντε ώρες ημερήσιας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας από ένα πλήρες σύστημα κλιματισμού κατοικίας (στα 3 kW)».
Σύμφωνα με την έκθεση, στα 1,9 εκατομμύρια βρετανικά νοικοκυριά με φωτοβολταϊκά στη στέγη, παράγονταν κάθε ημέρα καύσωνα συνολικά ισοδύναμες 10 εκατομμυρίων ωρών κλιματισμού που τροφοδοτείται από ηλιακή ενέργεια.
Το αποτύπωμα αερίων του θερμοκηπίου από τον κλιματισμό
Ωστόσο, η περιβαλλοντική επίπτωση του κλιματισμού ξεπερνά κατά πολύ την εξάρτησή του από τα ορυκτά καύσιμα. Τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούν ειδικά χημικά μίγματα, τα λεγόμενα ψυκτικά, για να απορροφούν τη θερμότητα από το εσωτερικό ενός σπιτιού και να τη διοχετεύουν προς τα έξω.
Ψυκτικά όπως οι υδροφθοράνθρακες (HFC) και οι υδροχλωροφθοράνθρακες (HCFC) είναι ισχυρά αέρια του θερμοκηπίου, τα οποία παγιδεύουν στην ατμόσφαιρα χιλιάδες φορές περισσότερη θερμότητα σε σχέση με το CO2.
Σύμφωνα με το Our World In Data (πηγή στα Αγγλικά), οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα κλιματιστικά ανήλθαν το 2022 σε 1.750 τόνους ισοδυνάμου CO2, αντιπροσωπεύοντας το 3,2% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου εκείνη τη χρονιά.
Οι μονάδες κλιματισμού γίνονται ολοένα πιο αποδοτικές ενεργειακά, καταναλώνοντας λιγότερη ηλεκτρική ενέργεια και απελευθερώνοντας λιγότερα αέρια του θερμοκηπίου. Ωστόσο, ο IEA εκτιμά ότι, σε παγκόσμιο επίπεδο, οι καταναλωτές αγοράζουν κλιματιστικά που είναι κατά μέσο όρο μισά σε απόδοση από τις καλύτερες επιλογές που υπάρχουν σήμερα στην αγορά.
Αυτό μπορεί να οφείλεται στο υψηλό αρχικό κόστος, ιδιαίτερα στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, ή απλώς σε ελλιπή ενημέρωση. Σε ένα μέσο βρετανικό σπίτι, η εγκατάσταση κοστίζει 2.500 λίρες (2.895 ευρώ) ανά δωμάτιο.
Η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο προχωρούν ενεργά στην κατάργηση των φθοριούχων αερίων υπέρ των φυσικών ψυκτικών, όπως οι υδρογονάνθρακες (π.χ. προπάνιο) και το CO2, που είναι πολύ λιγότερο επιβλαβή για το κλίμα. Ωστόσο, η ευφλεκτότητα του προπανίου καθιστά πιο περίπλοκη την εγκατάσταση.
Η απαγόρευση των αερίων F σε μικρότερες, αυτόνομες μονάδες κλιματισμού αναμένεται να τεθεί σε ισχύ στην ΕΕ έως το 2032, με τα υπόλοιπα συστήματα να ακολουθούν έως το 2035. Όλοι οι HFC προβλέπεται να έχουν εξαλειφθεί πλήρως από την αγορά της ΕΕ έως το 2050.
Το φαινόμενο της αστικής νησίδας θερμότητας
Ανεξάρτητα από το πόσο ενεργειακά αποδοτική είναι μια μονάδα κλιματισμού, η διαδικασία με την οποία απορροφά θερμότητα από το εσωτερικό ενός σπιτιού και τη διοχετεύει προς τα έξω συμβάλλει στο φαινόμενο της αστικής νησίδας θερμότητας.
Πρόκειται για το φαινόμενο κατά το οποίο η θερμότητα παγιδεύεται ανάμεσα σε ψηλά κτίρια και απορροφάται από τις μεγάλες επιφάνειες ασφάλτου και τσιμέντου που υπάρχουν στις πόλεις, προτού απελευθερωθεί ξανά στην ατμόσφαιρα. Γι’ αυτό οι μεγάλες πόλεις τείνουν να βιώνουν εντονότερο θερμικό στρες.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής Copernicus (C3S) της ΕΕ, τα κέντρα πόλεων όπως το Λονδίνο και το Παρίσι καταγράφουν συχνά θερμοκρασίες περίπου 4°C υψηλότερες τη νύχτα σε σχέση με τις γύρω αγροτικές περιοχές.
«Καθώς οι παγκόσμιες θερμοκρασίες αυξάνονται, κινδυνεύουμε να εγκλωβιστούμε σε μια “κούρσα εξοπλισμών”, όπου η προσπάθεια να προστατευτούμε από την ακραία ζέστη κάνει το πρόβλημα ακόμη χειρότερο», λέει ο καθηγητής Γιούλι Σαν από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ.
«Ο κόσμος πρέπει να στραφεί γρήγορα σε καθαρότερες, πιο αποδοτικές τεχνολογίες ψύξης, διασφαλίζοντας παράλληλα δίκαιη πρόσβαση στη δροσιά, ιδίως για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς».