Η κλιματική αλλαγή ανεβάζει τις τιμές των κατοικιών στις πιο δροσερές γειτονιές

Αρτοποιεία με ψωμί από φυσικό προζύμι, καφετέριες τρίτου κύματος (third-wave coffee shops) και μικρά εκλεκτά wine bars: τα χαρακτηριστικά σημάδια του εξευγενισμού των αστικών περιοχών (gentrification) εμφανίζονται σταδιακά στα προάστια των ευρωπαϊκών πόλεων εδώ και δεκαετίες. Όμως πλέον υπάρχει ένας νέος δείκτης που διαχωρίζει τους πλούσιους από τους φτωχούς – και αφορά κάτι πολύ βαθύτερο από την ποιότητα των τοπικών αρτοσκευασμάτων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Κίνδυνοι που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, όπως οι πλημμύρες, η διάβρωση των ακτών και η ακραία ζέστη, επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τις επιλογές των ανθρώπων για το πού θα ζήσουν. Αυτό οδηγεί στο φαινόμενο του «κλιματικού εξευγενισμού» (climate gentrification), κατά το οποίο οι τιμές των ακινήτων σε ασφαλέστερες γειτονιές αυξάνονται λόγω της εισροής εύπορων κατοίκων, εκτοπίζοντας όσους έχουν μικρότερη οικονομική δυνατότητα να μετακινηθούν.

Νέα μελέτη με έδρα τη Βαρκελώνη εξετάζει το φαινόμενο, χαρτογραφώντας ποιες περιοχές της ισπανικής πόλης είναι περισσότερο ευάλωτες στον κλιματικό εξευγενισμό μέσω μιας πλατφόρμας ανοικτής πρόσβασης.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of City Climate Policy and Economy, αποτελεί μέρος του έργου ClimateJusticeReady, το οποίο συνδυάζει περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και στεγαστικούς δείκτες για τη δημιουργία ενός δείκτη ευαλωτότητας στον κλιματικό εξευγενισμό.

Ποιες γειτονιές είναι περισσότερο εκτεθειμένες στον κλιματικό εξευγενισμό;

Ερευνητές του Εργαστηρίου Αστικής Περιβαλλοντικής Δικαιοσύνης και Βιωσιμότητας της Βαρκελώνης (BCNUEJ), στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης (ICTA-UAB), συγκέντρωσαν στοιχεία σχετικά με την έκθεση στη ζέστη, την πρόσβαση σε χώρους πρασίνου, την κοινωνική ευαλωτότητα, την ηλικία των κτιρίων και τις δημόσιες υποδομές για όλους τους 36 μητροπολιτικούς δήμους της Βαρκελώνης.

Τα ευρήματά τους ήταν αντίθετα από ό,τι θα περίμενε κανείς: οι περιοχές που είναι περισσότερο ευάλωτες στον κλιματικό εξευγενισμό είναι ακριβώς οι αντίθετες από εκείνες που συνδέονται με τις παραδοσιακές μορφές εξευγενισμού.

Ενώ οι τιμές των κατοικιών στα καθιερωμένα αστικά κέντρα είναι συνήθως υψηλές λόγω της εγγύτητας σε συγκοινωνιακούς κόμβους, καταστήματα και εστιατόρια, οι περιοχές αυτές είναι επίσης έντονα δομημένες και πυκνοκατοικημένες, γεγονός που τις καθιστά θερμότερες και περισσότερο επιβαρυμένες από τη ρύπανση.

Αντίθετα, οι γειτονιές στην περιφέρεια της πόλης είναι συνήθως πιο πράσινες, λιγότερο πυκνοκατοικημένες, λιγότερο ρυπασμένες, πιο δροσερές και – μέχρι σήμερα – πιο προσιτές οικονομικά. Επιπλέον, διαθέτουν συνήθως καλύτερης ποιότητας κτίρια.

Οι κατοικίες στις περιοχές αυτές έχουν μέχρι σήμερα αποφύγει την κερδοσκοπία και τον εξευγενισμό που τροφοδοτείται από τις εμπορικές δραστηριότητες και τον τουρισμό, σε αντίθεση με τις πιο κεντρικές συνοικίες. Ωστόσο, η μελέτη δείχνει ότι ενδέχεται να αποτελέσουν τον νέο προορισμό για όσους επιδιώκουν να ξεφύγουν από τη ζέστη του κέντρου της πόλης.

«Καθώς η κλιματική αλλαγή φέρνει μεγαλύτερης διάρκειας και εντονότερους καύσωνες σε κατοικίες που δεν είναι προετοιμασμένες να τους αντιμετωπίσουν, οι προτεραιότητες των ανθρώπων ενδέχεται να αλλάξουν», δηλώνει η Αμάλια Καλδερόν Αρζέλιτς, η οποία συντόνισε το έργο μαζί με ακόμη έναν ερευνητή.

«Περιοχές όπου ο εξευγενισμός δεν αποτελούσε μέχρι σήμερα αντικείμενο συζήτησης ενδέχεται πλέον να γίνουν ιδιαίτερα ελκυστικές από περιβαλλοντική άποψη και από την άποψη της θερμικής άνεσης.»

Ο κλιματικός εξευγενισμός θα μπορούσε να εντείνει τις ανισότητες

Όπως ακριβώς οι κάτοικοι έχουν εκτοπιστεί από τα κέντρα των πόλεων σε ολόκληρη την Ευρώπη λόγω της αύξησης του κόστους κατοικίας, σύντομα ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με νέα εμπόδια και στα προάστια, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα ωθούν τους εύπορους κατοίκους να μετακινηθούν σε πιο προστατευμένες γειτονιές. Αυτό θα επιταχύνει μια διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

Το φετινό καλοκαίρι, διαδοχικά κύματα καύσωνα έπληξαν ευρωπαϊκές πόλεις, μεταξύ αυτών και τη Βαρκελώνη, με θερμοκρασίες που κατέρριψαν ρεκόρ. Η ακραία ζέστη δεν αποτελεί πλέον μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά ολοένα και περισσότερο ένα παρατεταμένο χαρακτηριστικό των ευρωπαϊκών καλοκαιριών, προειδοποίησε πρόσφατα η Υπηρεσία για την Κλιματική Αλλαγή Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Παράλληλα, οι ακραίες παράκτιες πλημμύρες γίνονται ολοένα συχνότερες, καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής εντείνεται, ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας προκαλεί και πιο έντονες βροχοπτώσεις.

Οι ερευνητές του έργου ClimateJusticeReady προειδοποιούν ότι οι δημοτικές επενδύσεις σε έργα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, όπως η δημιουργία περισσότερων χώρων πρασίνου ή η αποκατάσταση υδάτινων διαδρομών, μπορούν τελικά να αυξήσουν το κόστος της κατοικίας στις τοπικές γειτονιές και να εκτοπίσουν τους πιο ευάλωτους κατοίκους.

Ο κλιματικός εξευγενισμός βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε αμερικανικές πόλεις όπως η Βοστώνη και το Μαϊάμι, όπου οι συχνές πλημμύρες και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας αποτελούν ολοένα μεγαλύτερες απειλές.

Χωρίς πολιτικές που να προλαμβάνουν αυτή τη μεταβολή, οι ίδιες ανισότητες που παρατηρούνται σήμερα στα κέντρα των πόλεων είναι πιθανό να αναπαραχθούν και σε νέες περιοχές, επισημαίνουν οι ερευνητές.

«Το πρόβλημα είναι ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε δήμους που δεν είναι προετοιμασμένοι να διαχειριστούν όλα όσα μπορεί να συνεπάγεται σε επίπεδο κοινωνικών ανισοτήτων και εκτοπισμού των κατοίκων», προειδοποιεί η Αμάλια Καλδερόν Αρζέλιτς.

Το έργο της Βαρκελώνης αναδεικνύει αρκετούς δήμους της μητροπολιτικής περιφέρειας ως ιδιαίτερα ευάλωτους στον κλιματικό εξευγενισμό. Μεταξύ αυτών είναι οι Badia del Vallès, Sant Adrià del Besòs, Castelldefels, Valldoreix, καθώς και τμήματα των Sant Boi de Llobregat και Torrelles de Llobregat.

Πρόκειται για μία από τις πρώτες μελέτες που εξετάζουν συστηματικά το φαινόμενο στην ευρωπαϊκή Μεσόγειο. Ωστόσο, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα εντείνονται λόγω των ανθρωπογενών εκπομπών, πρόκειται για μια τάση που αναμένεται μόνο να ενισχυθεί.