Ειδικοί ζητούν ταχεία ανάπτυξη της τεχνολογίας ανακύκλωσης καθώς εκατομμύρια μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων φτάνουν στο τέλος ζωής τους
Περισσότερες από ένα εκατομμύριο μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων (EV) ενδέχεται να φτάσουν στο τέλος της ζωής τους έως το 2030, εξελισσόμενες σε μία από τις ταχύτερα αυξανόμενες ροές αποβλήτων παγκοσμίως.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι παγκόσμιες πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων έχουν εκτοξευθεί τα τελευταία χρόνια, ξεπερνώντας τα 20 εκατ. οχήματα και αντιστοιχώντας πλέον περίπου στο 25% όλων των νέων αυτοκινήτων που πωλούνται παγκοσμίως. Η άνθηση των EV έχει ενισχυθεί επίσης από τον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος συνεχίζει να εκτοξεύει τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Στην Ευρώπη, πάνω από 1,24 εκατ. πλήρως ηλεκτρικά αυτοκίνητα πουλήθηκαν το πρώτο εξάμηνο του 2026 – καταγράφοντας αύξηση 33,7% σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρσι.
Είναι τα ηλεκτρικά οχήματα πιο «πράσινα» από τα βενζινοκίνητα;
Τα ηλεκτρικά οχήματα ξεκινούν συχνά με αυτό που ονομάζεται μεγαλύτερο «ανθρακικό χρέος» σε σχέση με τα βενζινοκίνητα και τα πετρελαιοκίνητα αυτοκίνητα, καθώς απαιτούν σημαντικά περισσότερη ενέργεια για την κατασκευή τους.
Σε αυτό συμβάλλει κυρίως η παραγωγή των μπαταριών, η οποία χρειάζεται τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας για την παραγωγή της θερμότητας που απαιτείται στη διαδικασία κατασκευής. Αν και η ηλεκτρική αυτή ενέργεια μπορεί να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, πολλές χώρες εξακολουθούν να βασίζονται στην καύση ρυπογόνων ορυκτών καυσίμων.
Ορυκτά όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο, που είναι απαραίτητα για τις μπαταρίες των EV, εγείρουν επίσης περιβαλλοντικές και κοινωνικές ανησυχίες.
Έκθεση του 2023 από τη Διεθνή Αμνηστία διαπίστωσε ότι η εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών έχει οδηγήσει σε σειρά παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως αναγκαστικές εξώσεις και σωματικές επιθέσεις.
Παρότι η σύγχρονη εξόρυξη παραμένει αμφιλεγόμενη, έρευνες έχουν δείξει ότι τα περιβαλλοντικά οφέλη ενός ηλεκτρικού οχήματος υπερτερούν της ενεργοβόρας παραγωγής του.
Έκθεση του 2020 από την οργάνωση Transport & Environment (T&E) (πηγή στα Αγγλικά) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα ηλεκτρικά οχήματα υπερέχουν των πετρελαιοκίνητων και βενζινοκίνητων αυτοκινήτων σε όλα τα σενάρια, ακόμη και σε δίκτυα ηλεκτροπαραγωγής με υψηλή ένταση άνθρακα, όπως της Πολωνίας, όπου είναι περίπου 30% καθαρότερα από τα συμβατικά αυτοκίνητα.
Στο καλύτερο δυνατό σενάριο, όπου ένα ηλεκτρικό όχημα λειτουργεί με καθαρή ηλεκτρική ενέργεια και η μπαταρία του έχει παραχθεί επίσης με καθαρή ηλεκτρική ενέργεια, τα EV είναι ήδη περίπου πέντε φορές πιο καθαρά από τα συμβατικά αντίστοιχα.
«Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι τα στοιχεία δείχνουν πως τα ηλεκτρικά οχήματα που τροφοδοτούνται με τον μέσο ηλεκτρικό μίγμα αποπληρώνουν το “ανθρακικό χρέος” από την παραγωγή της μπαταρίας τους σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο και εξοικονομούν πάνω από 27 τόνους CO₂ στη διάρκεια ζωής τους σε σχέση με ένα συμβατικό αντίστοιχο», αναφέρει η έκθεση.
«Τα ηλεκτρικά οχήματα που διανύουν υψηλά χιλιομετρικά φορτία (π.χ. κοινόχρηστα οχήματα, ταξί ή υπηρεσίες τύπου Uber) εξοικονομούν έως και 77 τόνους στη διάρκεια ζωής τους (σε σύγκριση με τα πετρελαιοκίνητα).»
Γιατί τα απόβλητα μπαταριών ηλεκτρικών οχημάτων προκαλούν ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία
Τα περισσότερα EV τροφοδοτούνται από μπαταρίες ιόντων λιθίου (LIB) – του ίδιου τύπου που βρίσκουμε σε πολλές συσκευές καθημερινής χρήσης, όπως smartphones, φορητούς υπολογιστές και κονσόλες παιχνιδιών.
Όμως, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA (πηγή στα Αγγλικά)), ο αριθμός των μπαταριών ιόντων λιθίου και παρόμοιων τύπων που φτάνουν στο τέλος της ζωής τους αναμένεται να αυξηθεί απότομα από τα μέσα της δεκαετίας του 2030 και μετά. Τότε η μπαταρία δεν μπορεί πλέον να αποθηκεύει ή να αποδίδει ενέργεια αποτελεσματικά, επειδή έχει υποστεί φθορά με την πάροδο του χρόνου.
Αυτό σημαίνει ότι περίπου 1,2 εκατ. μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων θα μπορούσαν να καταλήξουν ως απόβλητα μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Μέχρι το 2040, ο αριθμός αυτός αναμένεται να φτάσει τα 14 εκατομμύρια.
Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για LIB αυξάνεται, εντείνοντας την πίεση για εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών και αυξάνοντας τον κίνδυνο μελλοντικής έλλειψης λιθίου.
Παρότι οι μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων μπορούν να ανακυκλωθούν, η διαδικασία είναι γνωστό ότι είναι ιδιαίτερα δύσκολη και δαπανηρή. Πριν καν ξεκινήσει η ανακύκλωση, η μπαταρία πρέπει να περάσει από μια χρονοβόρα φάση προετοιμασίας, που περιλαμβάνει εκφόρτιση, αποσυναρμολόγηση και διαχωρισμό των επιμέρους στοιχείων της.
Υπάρχουν επίσης κίνδυνοι ασφάλειας που συνδέονται με τις χημικές αντιδράσεις που χρησιμοποιούνται για την ανακύκλωση των μπαταριών, οι οποίες μπορεί να απελευθερώσουν τοξικές ουσίες όπως το υδροφθορικό οξύ. Αυτές οι ενώσεις αποτελούν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων και μπορούν ακόμη και να προκαλέσουν ζημιές στον εξοπλισμό των μονάδων ανακύκλωσης.
Γι’ αυτό οι ειδικοί ζητούν «σημαντική επέκταση» των υποδομών ανακύκλωσης, ώστε να μπορούν να διαχειριστούν με ασφάλεια τους μελλοντικούς όγκους αποβλήτων και να ανακτούν πολύτιμα υλικά που απαιτούνται για την παραγωγή νέων μπαταριών.
«Τα ηλεκτρικά οχήματα είναι κρίσιμο στοιχείο της μετάβασης σε μια οικονομία με χαμηλότερες εκπομπές άνθρακα, αλλά η μακροπρόθεσμη επιτυχία τους εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικά θα διαχειριστούμε τη ροή αποβλήτων που τα συνοδεύει, ενώ παράλληλα θα ενισχύουμε την προμήθεια κρίσιμων ορυκτών», λέει ο Τζέιμς Σκίφμορ από την περιβαλλοντική συμβουλευτική εταιρεία Valpak.
«Η διεύρυνση της ικανότητας και της αποδοτικότητας των κυκλικών υποδομών θα είναι απαραίτητη για την ανάκτηση πολύτιμων υλικών, την ενίσχυση των εφοδιαστικών αλυσίδων, τη μείωση της εξάρτησης από την εξόρυξη πρωτογενών πόρων και τη μεγιστοποίηση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της μετάβασης στα ηλεκτρικά οχήματα».
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι εταιρείες επιταχύνουν τις προσπάθειές τους ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση.
Μπορούν οι μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων να ανακυκλωθούν πιο αποτελεσματικά;
Το πρόγραμμα ReLiB, που υλοποιείται με πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ στο Ηνωμένο Βασίλειο, αναπτύσσει τεχνολογίες ανακύκλωσης οι οποίες, όπως υποστηρίζει, θα φέρουν τη χώρα στην «πρωτοπορία» της έρευνας και ανάπτυξης.
Οι ερευνητές στοχεύουν να αναπτύξουν και να κλιμακώσουν τεχνολογίες που θα αυξήσουν τα ποσοστά ανάκτησης υλικών από ανακυκλωμένες μπαταρίες από περίπου 50% σε 90%, εστιάζοντας σε ταχύτερες και πιο αποτελεσματικές διαδικασίες αποσυναρμολόγησης και διαχωρισμού.
Η ΕΕ έχει χρηματοδοτήσει επίσης ένα τετραετές πρόγραμμα, με συντονιστή το Τεχνολογικό Κέντρο LEITAT στην Ισπανία, το οποίο επιδιώκει να αντικαταστήσει την αργή, χειροκίνητη αποσυναρμολόγηση με ημι-αυτοματοποιημένα συστήματα που μπορούν να αποσυναρμολογούν με ασφάλεια τις μπαταρίες, ανακτώντας περίπου το 95% των εξαρτημάτων τους.
Το ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα BATRAW (πηγή στα Αγγλικά) θα εργαστεί επίσης για να δώσει στις μπαταρίες μια «δεύτερη ζωή», καθώς ορισμένες μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων μπορεί να μην διαθέτουν πλέον επαρκή χωρητικότητα για να κινήσουν ένα αυτοκίνητο, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για λιγότερο απαιτητικές εφαρμογές αποθήκευσης ενέργειας – αντί να ανακυκλώνονται άμεσα.
Το πρόγραμμα αναπτύσσει καλύτερους τρόπους ασφαλούς μεταφοράς παλαιών μπαταριών και εξετάζει πώς μπορούν να σχεδιαστούν οι νέες μπαταρίες ώστε να είναι πιο εύκολες στην επισκευή και την ανακύκλωση.