Μια μέρα έχουν κρεβάτι, καναπέ, μια γωνιά στο σπίτι, κάποιον που τους βάζει φαγητό και νερό στο μπολ. Για πολλά κατοικίδια, όμως, από τη μια στιγμή στην άλλη όλα χάνονται και καταλήγουν εγκαταλειμμένα σε δρόμους ή στην πόρτα συλλόγων ή δημοτικών κυνοκομείων.
Ο Ζίρο και ο Μάικ έζησαν όλη τους τη ζωή σε ένα ευτυχισμένο σπίτι. Για τους δύο, αρκούσαν νερό, τροφή και η παρουσία των κηδεμόνων τους. Ζούσαν μόνοι με τους πλέον ηλικιωμένους ιδιοκτήτες τους και αποτελούσαν τη μοναδική παρέα ο ένας του άλλου. Δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους, δεν περπατούσαν στις ίδιες γειτονιές, αλλά στο τέλος της ζωής τους βρέθηκαν να μοιράζονται το ίδιο σπίτι: αυτό της SOS Animal. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ιδιοκτήτες δεν άφησαν κανένα έγγραφο που να καθορίζει το μέλλον των τετράποδων φίλων τους, πιθανότατα επειδή δεν ήξεραν ότι μπορούσαν να το κάνουν. Έτσι, το μέλλον τους αποφασίστηκε από έναν συγγενή, ο οποίος επέλεξε να τα αφήσει στο δρόμο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο Ζίρο περιπλανιόταν στους δρόμους του Σετούμπαλ, χτυπήθηκε από αυτοκίνητο και κακοποιήθηκε, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρές κακώσεις στο στόμα. Ο Μάικ ζούσε σαν ωρολογιακή βόμβα: μια καρδιοπάθεια καθόριζε την καθημερινότητά του και, παρά την καλή θέληση των γειτονισσών, φίλων της ιδιοκτήτριάς του, δεν κατάφερναν να του προσφέρουν τη φροντίδα που είχε ανάγκη. Μεταφέρθηκε στη SOS Animal, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του. Ο Ζίρο βρίσκεται ακόμη στην οργάνωση και περιμένει υιοθεσία.
Η εγκατάλειψη ζώου στην Πορτογαλία είναι έγκλημα, που τιμωρείται από τον νόμο από το 2014 με ποινή φυλάκισης έως έξι μήνες ή με χρηματική ποινή έως 60 ημέρες (πηγή στα Πορτογαλικά), αλλά δεν είναι πάντα εφικτό να αποδοθεί δικαιοσύνη. Η Σάντρα Ντουάρτε Καρντόζο, κτηνίατρος και πρόεδρος της SOS Animal (πηγή στα Πορτογαλικά), δίνει εδώ και χρόνια πολλές μάχες για την προστασία και την ευημερία των ζώων.
«Το τσιπ [των ζώων συντροφιάς] είναι καταχωρισμένο στο όνομα του ατόμου που έχει πεθάνει, άρα η παράβαση χρεώνεται στο άτομο που έχει πεθάνει», εξηγεί. «Μέχρι σήμερα, από όλες τις καταγγελίες που έχουμε καταθέσει – γιατί όποιος κληρονομεί την περιουσία θα έπρεπε να κληρονομεί και τα ζώα – καμία δεν έχει προχωρήσει, με αποτέλεσμα κανείς να μην έχει υποστεί συνέπειες επειδή πέταξε στο δρόμο τον σκύλο ή τη γάτα της μητέρας ή του πατέρα του», λέει σε συνέντευξή της στην Euronews.
Το Σάββατο, 15 Αυγούστου, είναι η Παγκόσμια Ημέρα Εγκαταλελειμμένου Ζώου, μια πραγματικότητα ιδιαίτερα αισθητή στην Πορτογαλία και, δυστυχώς, επιδεινούμενη την καλοκαιρινή περίοδο. «Κανείς δεν σκέφτεται να αλλάξει χώρα ή σπίτι και να αφήσει τα παιδιά του πίσω, ή να τα παραδώσει σε μια οργάνωση, με τα ζώα όμως το σκέφτονται», lamenta η Σάντρα Ντουάρτε Καρντόζο, που έρχεται αντιμέτωπη με αυτή την κατάσταση καθημερινά.
Στην Πορτογαλία, η τοποθέτηση μικροτσίπ στους σκύλους έγινε υποχρεωτική το 2008 και στις γάτες το 2022, ως μέτρο για την αντιμετώπιση της εγκατάλειψης ζώων. Ωστόσο, η υποχρέωση αυτή συχνά δεν τηρείται και, από μόνη της, δεν φαίνεται να έχει οδηγήσει σε μείωση της εγκατάλειψης ζώων συντροφιάς.
Η πρόεδρος της οργάνωσης SOS Animal διακρίνει δύο κατηγορίες περιστατικών: «Υπάρχουν οι παραιτήσεις, όπου οι άνθρωποι παραδίδουν τα ζώα τους και αναζητούν μια λύση για το ζώο με το οποίο δεν θέλουν ή δεν μπορούν πια να ζουν· και η εγκατάλειψη, όταν απλώς ανοίγουν την πόρτα του αυτοκινήτου και αφήνουν το ζώο, ή το βάζουν σε μια σακούλα και το αφήνουν έξω από την πόρτα μιας οργάνωσης», εξηγεί.
Η Εθνική Ρεπουμπλικανική Φρουρά (GNR) προειδοποίησε σε ανακοίνωσή της στα τέλη Ιουλίου ότι, μεταξύ 2024 και του πρώτου εξαμήνου του 2026, καταγράφηκαν περισσότερα από 2400 εγκλήματα και, στο πλαίσιο αυτό, συνελήφθησαν 28 άτομα σε όλη την επικράτεια.
Σύμφωνα με την υπηρεσία, οι μήνες Ιούλιος και Αύγουστος συγκεντρώνουν τον μεγαλύτερο αριθμό περιστατικών, με 142 υποθέσεις (38,1% του ετήσιου συνόλου), σε συνάρτηση με τις μετακινήσεις των ανθρώπων για διακοπές.
Η SOS Animal, Μη Κυβερνητική Οργάνωση για το περιβάλλον, που ιδρύθηκε επίσημα το 2007, έχει ως αποστολή την προστασία και την υπεράσπιση των ζώων και του φυσικού τους περιβάλλοντος. Πέρα από την κτηνιατρική κλινική, διαθέτει και ένα Καταφύγιο, του οποίου η διεύθυνση δεν δημοσιοποιείται πλέον. Εκεί, για ένα διάστημα, άφηναν ζώα σχεδόν καθημερινά. «Στην αρχή πετούσαν τα ζώα μέσα. Θυμάμαι ένα περιστατικό με ένα κουτάβι τεσσάρων εβδομάδων που το πέταξαν μαζί με άλλα σκυλιά εδώ όπου κυκλοφορούν ελεύθερα, μια κατσίκα που έσπασε τα πόδια της, και οι γάτες ήταν “ο άρτος ο επιούσιος” μας», θυμάται με φρίκη.
Για τη Σάντρα Ντουάρτε Καρντόζο, υπάρχει ένα σοβαρό πρόβλημα «κοινωνικής αγωγής» γύρω από τις σχέσεις με τα ζώα και δεν μπορεί να καταλάβει πώς άνθρωποι που φέρνουν ζωή στον κόσμο μπορούν να «ξεφορτώνονται μια άλλη ζωή».
«Στη χώρα μας, η εγκατάλειψη έχει γίνει κάτι φυσιολογικό», λέει, περιγράφοντας τις καθημερινές ηλεκτρονικές επιστολές που λαμβάνει η οργάνωση, από ανθρώπους που απειλούν τη ΜΚΟ ότι θα εγκαταλείψουν τα ζώα τους αν εκείνη δεν τα πάρει. «Είναι τόσο άνετοι με αυτή την επιλογή, που τη χρησιμοποιούν ως εκβιασμό. Κανείς όμως, έχοντας σώας τας φρένας, δεν θα έλεγε: “αν δεν με βοηθήσετε με το παιδί μου, που έχει ένα πρόβλημα, θα το εγκαταλείψω, θα το αφήσω στην άκρη του δρόμου”», εκμυστηρεύεται.
Η Σάντρα Ντουάρτε Καρντόζο αποδίδει αυτές τις στάσεις και συμπεριφορές στην αντίληψη που έχουν οι άνθρωποι για τα ζώα. «Το ζώο εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως περιουσιακό στοιχείο, ως ένα αντικείμενο που έχει κάποιος, που βολεύει μέχρι ενός σημείου και, όταν πια δεν βολεύει, θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να το ξεφορτωθεί, αντί να το βλέπει ως μια υποχρέωση που δεν μπορεί να αποποιηθεί», σημειώνει.
Γιατί οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τα ζώα;
Σε άρθρο της στο επιστημονικό περιοδικό «Journal of Applied Animal Welfare Science (πηγή στα Πορτογαλικά)» (JAAWS), το 2022, η κτηνίατρος επιχείρησε να καταγράψει τους παράγοντες που συνδέονται με την εγκατάλειψη σκύλων και γατών από τους κηδεμόνες τους στην Πορτογαλία και οι συχνότεροι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν «έλλειψη χρόνου για τη φροντίδα του ζώου», «ασθένεια του ζώου», «έλλειψη χώρου» στο σπίτι ή επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε άλλα ζώα. Το γεγονός ότι καταστρέφουν αντικείμενα στο σπίτι ήταν επίσης από τις πιο συχνές απαντήσεις.
Η περίοδος μετά την πανδημία ανέδειξε ιδιαίτερα την έλλειψη δέσμευσης πολλών ανθρώπων. «Την εποχή της Covid υπήρξε ένα boom υιοθεσιών, γιατί πολλοί είχαν περισσότερο χρόνο στο σπίτι και υιοθέτησαν χωρίς να ξέρουν πώς θα ήταν αργότερα η ζωή τους», λέει. Ωστόσο, όταν πολλοί επέστρεψαν στους χώρους εργασίας και ξαναβρήκαν τους παλιούς τους ρυθμούς, πολλά από τα ζώα που υιοθετήθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας επιστράφηκαν στις οργανώσεις.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, του 2025, το κόστος κτηνιατρικής περίθαλψης και συναφών υπηρεσιών αυξήθηκε πάνω από 30% στη ζώνη του ευρώ και σχεδόν 37% σε ολόκληρη την ΕΕ την τελευταία δεκαετία, γεγονός που επίσης μπορεί να συμβάλει στην αύξηση των εγκαταλείψεων ζώων συντροφιάς. «Πράγματι, οι άνθρωποι συχνά αφήνουν τα ζώα να φτάσουν σε μια ακραία, αδιανόητη κατάσταση, όχι επειδή το θέλουν ή δεν αντιλαμβάνονται τον πόνο του ζώου, αλλά επειδή δεν έχουν χρήματα», λέει η κτηνίατρος.
Η ευθανασία των ζώων καταλήγει επίσης να είναι μια επιλογή που λαμβάνεται συχνά, όχι επειδή το ζώο δεν έχει άλλη πιθανότητα, αλλά επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τη θεραπεία του. «Είναι μια φρικτή κατάσταση», λέει.
Η ευθύνη του κράτους σε αυτό το ζήτημα είναι, για τη Σάντρα Ντουάρτε Καρντόζο, κραυγαλέα. Η κτηνίατρος ασκεί σκληρή κριτική στις εκάστοτε κυβερνήσεις. «Έχουμε αυτό το δομικό, εθνικό και εξουθενωτικό πρόβλημα και χρειάζεται μια ουσιαστική εθνική στρατηγική, που να περιλαμβάνει και τα νησιά», υποστηρίζει. Σύμφωνα με την πρόεδρο της SOS Animal, έχουν ήδη παρουσιαστεί μεθοδολογίες και προτάσεις συνεργασίας από διεθνείς οργανώσεις, αλλά «οι κυβερνήσεις δεν το αντιμετωπίζουν ως προτεραιότητα».
Ένα από τα μέτρα που προτείνει η Σάντρα Ντουάρτε Καρντόζο είναι η υποχρεωτική στείρωση σκύλων και γατών. Η πρότασή της προβλέπει ότι οι μεγαλόσωμοι σκύλοι θα πρέπει να στειρώνονται έως την ηλικία των εννέα μηνών και οι μικρόσωμοι έως τους έξι μήνες. Όσο για τις γάτες, «πρέπει όλες να στειρώνονται έως την ηλικία των πέντε μηνών», υποστηρίζει.
Στις περιπτώσεις τεκμηριωμένης οικονομικής αδυναμίας, ο ιδιοκτήτης θα λάμβανε ένα voucher για τη στείρωση, το οποίο θα μπορούσε να καλύψει πλήρως ή μερικώς το κόστος.
Στην Ελλάδα, η στείρωση σκύλων και γατών μπορεί να είναι υποχρεωτική, εκτός αν οι ιδιοκτήτες στείλουν δείγμα γενετικού υλικού των ζώων τους ως πρόληψη. Έτσι, οι αρχές μπορούν να ταυτοποιήσουν το ζώο σε περίπτωση εγκατάλειψης ή αν εντοπιστούν γέννες από αυτά τα ζώα.
Σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Ισπανία, η Αυστρία ή η Γερμανία, υπάρχει υποχρεωτική νομοθεσία για τη στείρωση γατών, με διαφορετικές όμως αποχρώσεις.
Η SOS Animal προωθεί τις υιοθεσίες ζώων με υπεύθυνο τρόπο και εφαρμόζει δικό της πρωτόκολλο, που απαιτεί συγκεκριμένα δικαιολογητικά. Παράλληλα, καλεί όσους σκέφτονται να υιοθετήσουν να κάνουν μια ουσιαστική αποτίμηση της καθημερινότητάς τους και των συνθηκών που επικρατούν. «Δεν κάνουμε τα πράγματα εύκολα, είμαστε αρκετά απαιτητικοί, γιατί πιστεύουμε πολύ στην ποιότητα και λιγότερο στην ποσότητα», εξηγεί.
«Προτιμούμε να έχουμε 80 ή 100 υιοθεσίες τον χρόνο, γνωρίζοντας ότι το ποσοστό επιστροφών είναι μηδενικό, παρά 300 υιοθεσίες και στη συνέχεια ένα τεράστιο ποσοστό επιστροφών. Αυτό είναι εξαιρετικά τραυματικό για τα ζώα», καταλήγει.