Μια παρατεταμένη διακοπή σαουδαραβικού πετρελαίου θα ανάγκαζε τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια να στραφούν σε άλλους τύπους, αυξάνοντας το κόστος ή μειώνοντας την παραγωγή. Η έλλειψη ντίζελ θα σήμαινε γρήγορα ακριβότερες μεταφορές, γεωργία και αγορές.
Η Ευρώπη προετοιμάζεται για πιθανό σοκ στην τροφοδοσία πετρελαίου, μετά το κλείσιμο από τη Σαουδική Αραβία του αγωγού East-West, γνωστού και ως Petroline, έπειτα από επιθέσεις με drones νωρίτερα μέσα στον μήνα από τους Χούθι, συμμάχους που υποστηρίζονται από το Ιράν, καθώς και από το Ιράκ.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το υπουργείο Ενέργειας της Σαουδικής Αραβίας ανακοίνωσε προληπτική διακοπή λειτουργίας στις 10 Σεπτεμβρίου, μετά τις επιθέσεις με drones στον αγωγό στις περιοχές Ριάντ και Μεδίνα την προηγούμενη ημέρα.
Η πολιορκία αυτή έθεσε εκτός λειτουργίας μία από τις σημαντικότερες εναλλακτικές του βασιλείου απέναντι στον αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ – της διαδρομής διέλευσης για το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου – που ισχύει από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν στρατιωτικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Ο αγωγός μετέφερε πρόσφατα περίπου 4–5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, δηλαδή γύρω στο 4–5% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, και η διακοπή λειτουργίας του αποκαλύπτει για μία ακόμη φορά ότι η στρατηγική ενεργειακής διαφοροποίησης της ΕΕ προσφέρει μόνο ένα επίπεδο ασφάλειας.
Τι συνέβη με τον πετρελαιαγωγό της Σαουδικής Αραβίας;
Ενώ οι διπλωματικές προσπάθειες για τερματισμό του πολέμου στο Ιράν παραμένουν σε αδιέξοδο, η Τεχεράνη και οι περιφερειακοί της πληρεξούσιοι εφαρμόζουν μια συντονισμένη στρατηγική που έχει ως στόχο τις ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας, επιχειρώντας να αποκλείσουν πλήρως τις εξαγωγές πετρελαίου της χώρας από την ανατολική της πτέρυγα μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.
Η επίθεση που οδήγησε στο κλείσιμο του αγωγού East-West μήκους 1.200 χιλιομέτρων διέκοψε τη διαδρομή μεταφοράς αργού από τα ανατολικά κοιτάσματα του βασιλείου προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, το οποίο παρακάμπτει ουσιαστικά το Στενό του Ορμούζ.
Ο αγωγός East-West της Σαουδικής Αραβίας κατασκευάστηκε το 1981, μετά την Ιρανική Επανάσταση, για να προσφέρει μια εναλλακτική διαδρομή εξαγωγής αργού που παρακάμπτει το Στενό του Ορμούζ.
Ξεκινώντας από την πετρελαιοπαραγωγική ανατολική πλευρά του βασιλείου και καταλήγοντας στο λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, επιτρέπει στο σαουδαραβικό πετρέλαιο να φτάνει στις διεθνείς αγορές χωρίς να περνά από το σημείο συμφόρησης του Ορμούζ.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις για την Ευρώπη;
Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αναγκάζονται να επανεξετάσουν την τροφοδοσία τους με αργό, από τότε που η Σαουδική Αραβία άρχισε να ακυρώνει ορισμένα φορτία πετρελαίου από το Γιανμπού, μετά τη βλάβη στον πετρελαιαγωγό East-West του βασιλείου.
Η εταιρεία ενεργειακής τιμολόγησης Argus ανέφερε στις 15 Σεπτεμβρίου ότι τουλάχιστον τρία ευρωπαϊκά διυλιστήρια είδαν προγραμματισμένα φορτία για τα τέλη Σεπτεμβρίου να ακυρώνονται ή να αναβάλλονται, σε ορισμένες περιπτώσεις μέχρι τον Νοέμβριο, επικαλούμενη ανώνυμες πηγές της αγοράς.
Η πολωνική Orlen, ένας από τους μεγαλύτερους αγοραστές, έχει αγοράσει 16 επιπλέον φορτία από τη Νορβηγία, τη Βρετανία, την Αλγερία, το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν και την αμερικανική ήπειρο, ώστε να διατηρήσει τη λειτουργία των διυλιστηρίων της μέχρι τον Οκτώβριο.
«Σας ενημερώνουμε ότι οι παραδόσεις πετρελαίου προς την Πολωνία και τα υπόλοιπα διυλιστήρια του Ομίλου Orlen πραγματοποιούνται σε συνεχή βάση και καλύπτουν πλήρως τις ανάγκες τους», ανέφερε ανακοίνωση της πολωνικής εταιρείας διύλισης πετρελαίου στο X στις 16 Σεπτεμβρίου.
Τα διυλιστήρια είναι οι εγκαταστάσεις που μετατρέπουν το αργό πετρέλαιο σε ντίζελ, βενζίνη, καύσιμα αεροσκαφών και άλλα προϊόντα που χρησιμοποιούνται σε ολόκληρη την οικονομία. Και δεν πρόκειται για μηχανές που μπορούν να αντικατασταθούν εύκολα: διαφορετικά διυλιστήρια είναι ρυθμισμένα να επεξεργάζονται διαφορετικούς τύπους αργού.
Γιατί η Ευρώπη χρειάζεται το σαουδαραβικό πετρέλαιο;
Η Ευρώπη βασίζεται στο σαουδαραβικό αργό εν μέρει επειδή ορισμένες ποιότητες πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας ταιριάζουν στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων, ιδίως χάρη στην ικανότητά τους να επεξεργάζονται μέσου και βαρύτερου τύπου, σχετικά όξινο αργό.
Η αντικατάσταση αυτών των ποσοτήτων είναι εφικτή, αλλά η εξεύρεση αντίστοιχων ποιοτήτων σε επαρκείς όγκους μπορεί να είναι δαπανηρή και να απαιτήσει από τα διυλιστήρια να προσαρμόσουν τη λειτουργία τους – μια περίπλοκη διαδικασία, τη στιγμή που η ήπειρος ήδη δοκιμάζεται από υψηλές τιμές ενέργειας.
Χωρίς το σαουδαραβικό πετρέλαιο, τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια ίσως χρειαστεί να αναμείξουν διάφορες ποιότητες αργού, ώστε να αναπαράγουν τα χαρακτηριστικά των σαουδαραβικών ποσοτήτων που έχουν χάσει.
«Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια που βασίζονταν σε αραβικό αργό μέσω της Ερυθράς Θάλασσας πρέπει να βρουν εναλλακτικές. Όμως δεν είναι όλα τα αργά ίδια», δήλωσε η June Goh, ανώτερη αναλύτρια της αγοράς πετρελαίου στην εταιρεία ανάλυσης αγοράς Sparta Commodities.
Γιατί οι τιμές ετοιμάζονται να εκτοξευθούν ξανά;
Οι τιμές του πετρελαίου καθορίζονται στις διεθνείς αγορές, επομένως οι διαταραχές στην προσφορά μπορούν να επηρεάσουν τις τιμές πολύ πέρα από τη χώρα όπου συμβαίνουν.
Όταν οι έμποροι και οι επενδυτές προβλέπουν ότι η αγορά θα σφίξει – ιδίως όταν τα διαθέσιμα περιθώρια παραγωγής ή τα αποθέματα είναι περιορισμένα – οι τιμές μπορεί να αυξηθούν ακόμη και πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε πραγματική έλλειψη.
Πριν από τη ζημιά στον σαουδαραβικό αγωγό, μπορούσε να μεταφέρει αρκετά εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως – περίπου 5,5 εκατομμύρια – και είχε αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία, με το Στενό του Ορμούζ ουσιαστικά αποκλεισμένο.
Τώρα, καθώς αναλυτές της αγοράς ενέργειας εκτιμούν ότι περίπου 3,5 έως 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως βρίσκονται σε κίνδυνο, το κενό αυτό έχει οδηγήσει σε άνοδο των τιμών, με το πετρέλαιο Brent να διαπραγματεύεται πρόσφατα πάνω από τα 113 δολάρια το βαρέλι λόγω των αυξανόμενων κινδύνων για την προσφορά.
Πολλές ευρωπαϊκές χώρες προσπαθούν να μετριάσουν τις επιπτώσεις της αύξησης στις τιμές του ντίζελ, οι οποίες γίνονται αισθητές στα πρατήρια καυσίμων ως άμεσο αποτέλεσμα της διακοπής λειτουργίας του σαουδαραβικού αγωγού.
Πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει αυτή η κρίση;
Αυτό εξαρτάται από το αν οι ενεργειακές υποδομές θα εξελιχθούν σε νέο στόχο στρατιωτικών επιθέσεων και από το πόσο γρήγορα οι Σαουδάραβες θα μπορέσουν να επαναφέρουν τον αγωγό στη φυσιολογική του δυναμικότητα.
Ενώ μικρές ζημιές στον αγωγό φέρεται να έχουν ήδη αποκατασταθεί, η επισκευή των αντλιοστασίων που έχουν υποστεί βλάβες και η πλήρης επαναλειτουργία του αγωγού μπορεί να χρειαστούν έως και έξι εβδομάδες, σύμφωνα με τον επικεφαλής αναλυτή πετρελαίου της εταιρείας ανάλυσης αγοράς Kpler, Homayoun Falakshahi.
Στο μεταξύ, όπως σημείωσε η Kpler στις 14 Σεπτεμβρίου, ένας αγωγός παράκαμψης γύρω από το αντλιοστάσιο που έχει υποστεί ζημιά λειτουργεί ως προσωρινή fix βραχυπρόθεσμα.
«Τα διυλιστήρια της (σαουδαραβικής) Δυτικής Ακτής μειώνουν την επεξεργασμένη ποσότητα και στηρίζονται ολοένα περισσότερο στα αποθέματα, ενώ οι εξαγωγές από το Γιανμπού έχουν εν μέρει διαταραχθεί, συμπεριλαμβανομένων των ροών προς βορρά», ανέφερε η Kpler.
Η Kepler ανέφερε ότι έχει υπολογίσει τα αποθέματα αργού πετρελαίου στον τερματικό σταθμό πετρελαίου του Γιανμπού σε 9 χιλιάδες βαρέλια και τα αποθέματα αργού πετρελαίου στα υπόλοιπα διυλιστήρια της Δυτικής Ακτής σε 16,5 χιλιάδες βαρέλια.
«Υποθέτοντας ότι δεν θα υπάρξει επιπλέον ροή μέσω αγωγών, αυτά επαρκούν για να διατηρηθεί ο τρέχων ρυθμός φορτώσεων και λειτουργίας για τρεις και εννέα ημέρες, αντίστοιχα», σύμφωνα με την Kpler.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία δήλωσε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι αναμένει να αποκαταστήσει τη μισή δυναμικότητα του αγωγού μέσα στις επόμενες ημέρες, γεγονός που οδηγεί τους αναλυτές σε πιο θετική εκτίμηση. Ωστόσο, οι υποδομές της μπορεί να δεχθούν νέες επιθέσεις.
Αν οι ζημιές στον αγωγό δεν αποκατασταθούν σύντομα, η Ευρώπη μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με υψηλότερες τιμές αργού και προϊόντων διύλισης και με νέα πληθωριστική πίεση.
Μέχρι να επανέλθουν οι ροές του αγωγού σε φυσιολογικά επίπεδα, αυτό που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν ένα περιφερειακό πρόβλημα logistics μπορεί να εξελιχθεί σε πιθανό ασφυκτικό πλαίσιο για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια – και σε μία ακόμη δοκιμασία για το πόσο περιθώριο έχουν οι κυβερνήσεις να προστατεύσουν καταναλωτές και βιομηχανία.