Η νέα τεχνολογία αλλάζει χρώμα όταν εντοπίζει συγκεκριμένες ναρκωτικές ουσίες – Ήδη διανεμήθηκαν 5.000 βραχιόλια σε εκδηλώσεις στην Πορτογαλία, ενώ εξετάζεται η επέκταση της χρήσης τους και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες
Ένα βραχιολάκι που αλλάζει χρώμα όταν ανιχνεύει ναρκωτικά σε ένα ποτό: αυτό είναι το καινοτόμο μέσο που αναζητεί θέση στην αγορά στην Πορτογαλία. Το σύστημα πρόληψης, που προωθείται από την PSP, δεν έχει ακόμη εφαρμοστεί σε μεγάλη κλίμακα, όμως οι αρχές και η επιστημονική κοινότητα που το ανέπτυξαν θέλουν να ανεβάσουν τον πήχη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η συσκευή αποτελεί μέρος της εκστρατείας πρόληψης που υλοποιεί το COMETLIS (Comando Metropolitano de Lisboa) της PSP, το οποίο, σε συνεργασία με τους ερευνητές αυτής της τεχνολογίας, επιχείρησε να φέρει το βραχιολάκι έξω από το εργαστήριο.
«Είμαστε πάντα σε εγρήγορση για ό,τι αφορά την πρόληψη και τα εργαλεία που μπορούμε να δώσουμε στους πολίτες και, καθώς έχουμε ήδη εντοπίσει ορισμένα περιστατικά σε ζώνες νυχτερινής διασκέδασης στη Λισαβόνα, μας φάνηκε ενδιαφέρον να προχωρήσουμε σε αυτό το σχέδιο», εξηγεί η υποδιοικήτρια της PSP Ana Ricardo στην Euronews.
Η PSP ήρθε σε επαφή με την ομάδα επιστημόνων του LAQV-REQUIMTE (Rede de Química e Tecnologia, Laboratório Associado para a Química Verde), της Faculdade de Ciências e Tecnologia (FCT) da Universidade NOVA de Lisboa, όπου εκπονήθηκε μια μελέτη για την ανάπτυξη μιας συσκευής που να ανιχνεύει με απλό και άμεσο τρόπο ναρκωτικά σε ποτά.
Ο Carlos Lodeiro Espiño, ερευνητής στη μονάδα LAQV-REQUIMTE και συντονιστής της μελέτης, εξήγησε σε συνέντευξή του στην Euronews ότι αυτή η τεχνολογία, που κάνει τώρα τα πρώτα της βήματα στην Πορτογαλία, είναι ένα project του 2022.
«Η ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Βαλένθια, που ήδη εργαζόταν στην ανίχνευση ναρκωτικών, ήρθε σε επαφή μαζί μας για να τη βοηθήσουμε στο project της, καθώς αντιμετώπιζε δυσκολίες στην ανίχνευση ναρκωτικών σε στερεές επιφάνειες», αρχίζει να εξηγεί. Μέχρι τότε, όλες οι μελέτες που είχαν γίνει αφορούσαν υγρά.
Στην Ισπανία, και συγκεκριμένα στην περιοχή της Βαλένθια, το 2022 αυξήθηκαν τα περιστατικά βιασμών μέσω χημικής υποβολής ή τα λεγόμενα pinchazos (πηγή στα Πορτογαλικά) (τσιμπήματα σε ντισκοτέκ). «Τα προβλήματα χημικής υποβολής ήταν πραγματικά τρομακτικά», λέει ο επιστήμονας.
Το γεγονός ότι τα ναρκωτικά που χρησιμοποιούνται σε αυτό το περιβάλλον είναι χαμηλού κόστους, εύκολα προσβάσιμα και δύσκολα ανιχνεύσιμα στον οργανισμό τις επόμενες ώρες, ακόμη και με εξετάσεις αίματος ή ούρων, τα καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικά για τους δράστες.
Το 2023, στο πλαίσιο του προγράμματος ERASMUS ενός φοιτητή από τη Βαλένθια στο LABQV REQUIMTE, άρχισαν στη Λισαβόνα να αναπτύσσονται μελέτες για την ανίχνευση, κυρίως, του ναρκωτικού GHB, γνωστού ως «ναρκωτικό του βιασμού», και του αντίστοιχου πρόδρομου του, του GBL (gama-Butirolactona).
Το GBL (gama-Butirolactona) είναι μια άχρωμη και άοσμη υγρή χημική ένωση, που χρησιμοποιείται ευρέως σε βιομηχανικούς διαλύτες και προϊόντα καθαρισμού και η οποία στην Πορτογαλία δεν είναι «καταχωρισμένη ως ναρκωτικό, παρότι τα αποτελέσματα είναι τα ίδια», πράγμα που σημαίνει ότι «οποιοσδήποτε μπορεί να το αγοράσει και να το χρησιμοποιήσει χωρίς να χρειαστεί να φτάσει στο ναρκωτικό», εξηγεί ο ερευνητής.
Για αυτόν τον λόγο χρησιμοποιείται ευρέως σε χώρους νυχτερινής διασκέδασης, καθώς, αφού μεταβολιστεί στον οργανισμό, το GBL έχει τα ίδια αποτελέσματα με ένα ναρκωτικό: αναισθητικό αποτέλεσμα κατά το οποίο το άτομο «χάνει την ικανότητα να πει όχι», εξηγεί ο Carlos Espiño.
«Μελετήσαμε τα δύο προϊόντα [GHB και GBL] χρησιμοποιώντας συσκευές βασισμένες στην κυτταρίνη, δηλαδή παραλλαγές διαφορετικών ειδών χαρτιού», αναφέρει ο Carlos Espiño.
Τα αποτελέσματα που πέτυχαν οι επιστήμονες του LAQV-REQUIMTE συνέβαλαν στη συνέχεια ώστε, το 2024, να παραχθεί το βραχιολάκι Celentis (πηγή στα Πορτογαλικά).
Το βραχιολάκι αλλάζει χρώμα όταν έρχεται σε επαφή με το ναρκωτικό
Το βραχιολάκι, που παράγεται αποκλειστικά στην Ισπανία από την εταιρεία Celentis, αλλάζει χρώμα, σε κόκκινο ή πράσινο, όταν ανιχνεύει ναρκωτικά χημικής υποβολής σε ποτά.
Κάθε βραχιολάκι διαθέτει δύο αισθητήρες που ανιχνεύουν διαφορετικούς τύπους ναρκωτικών: έναν αισθητήρα που ανιχνεύει GHB (ένα υγρό «ecstasy») και έναν άλλον που ανιχνεύει ναρκωτικά όπως η κεταμίνη, η σκοπολαμίνη (burundanga), η MDMA ή η μεθαμφεταμίνη.
Για να ελεγχθεί αν ένα ποτό έχει νοθευθεί, αρκούν μερικές σταγόνες στο τμήμα των αισθητήρων του βραχιολιού. Ο ερευνητής διευκρίνισε ακόμη ότι, εάν δεν ανιχνεύσει κανένα ναρκωτικό, το βραχιολάκι στεγνώνει και μπορεί να χρησιμοποιηθεί άλλες πέντε φορές.
Ψευδώς θετικά αποτελέσματα
Ο συντονιστής του LAQV προειδοποιεί πάντως για ένα πρόβλημα που εντοπίστηκε μόνο μετά την παραγωγή και χρήση των βραχιολακιών: τα «ψευδώς θετικά».
«Υπάρχει ένα ποτό που δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί, το γάλα ή οποιοδήποτε προϊόν που προέρχεται από λακτόζη, γιατί θα παρέμβει στον αισθητήρα και θα δώσει ψευδώς θετικό αποτέλεσμα», διευκρινίζει.
Παρότι δεν είναι αναμενόμενο σε μια νυχτερινή εκδήλωση να καταναλώνονται ποτά όπως το γάλα, υπάρχουν λικέρ με βάση το γάλα. «Η πρωτεΐνη της λακτόζης έχει ένα άκρο παρόμοιο με τον αισθητήρα, τον ενεργοποιεί και εμφανίζεται το χρώμα που θα έπρεπε να εμφανιστεί με το ναρκωτικό», εξηγεί.
Δεύτερο ζήτημα είναι ότι το βραχιολάκι μπορεί να αντιδράσει με τασιενεργές ουσίες, δηλαδή ουσίες που επιτρέπουν την ανάμειξη υγρών που κανονικά δεν αναμειγνύονται, όπως το νερό και το λάδι, οι οποίες υπάρχουν σε απορρυπαντικά ή προϊόντα υγιεινής. «Φανταστείτε ότι κάποιος φοράει το βραχιολάκι και πάει να πλύνει τα χέρια του με σαπούνι ή γυρίζει στο σπίτι και κάνει μπάνιο φορώντας το· θα δείξει θετικό αποτέλεσμα».
Το επόμενο βήμα στην Πορτογαλία, παρά τα ζητήματα που επισημαίνει ο ερευνητής, είναι η εμπορική διάθεση και διανομή σε μεγάλη κλίμακα αυτού του βραχιολιού, που ήδη χρησιμοποιείται στην Ισπανία. Ωστόσο, «εδώ υπάρχει μεγαλύτερη διστακτικότητα», λέει ο επιστήμονας.
«Αυτό που συνηθίζω να λέω είναι ότι μπορεί να μη φέρει διαφορά σε ολόκληρη την κοινότητα· αν όμως κάνει τη διαφορά για ένα άτομο, δηλαδή αν αποτρέψει κάποιον από το να αντιμετωπίσει προβλήματα, είναι ήδη πολύ σημαντικό», σχολιάζει.
Προς το παρόν, στην πορτογαλική επικράτεια, μόνο η εταιρεία Labor Spirit, με έδρα το Loures, εμπορεύεται το βραχιολάκι.
Ο Δήμος Loures πρωτοπόρος στην Πορτογαλία
Ο Δήμος Loures, στον νομό Λισαβόνας, ήταν ο πρώτος στην Πορτογαλία που χρησιμοποίησε αυτά τα βραχιολάκια σε συναυλία του Carl Cox στις 5 Σεπτεμβρίου, στο Parque Papa Francisco.
«Η πρωτοβουλία σχεδιάστηκε από κοινού με την PSP και την Desert Rain, που διοργανώνει τις εκδηλώσεις στο Parque Papa Francisco. Στον χώρο, εμείς, ο Δήμος Loures, αναλαμβάνουμε τη διανομή: έχουμε μια ομάδα στο περίπτερο, εξηγούμε πώς λειτουργεί το βραχιολάκι και το τοποθετούμε απευθείας στον καρπό όσων το ζητούν», εξήγησε ο πρόεδρος της Câmara de Loures (CM Loures), Ricardo Leão, στην Euronews.
Ο δήμαρχος διευκρίνισε ακόμη ότι κάθε φορέας έχει συγκεκριμένο ρόλο σε αυτή την εκστρατεία πρόληψης και ότι, γι’ αυτό, ο Δήμος αναλαμβάνει να διασφαλίσει τη διάθεση των βραχιολακιών και όλο το σκέλος της ευαισθητοποίησης, ενώ στην PSP «ανήκει η παρακολούθηση της διάστασης της ασφάλειας και της πρόληψης» και στην εταιρεία διοργάνωσης εκδηλώσεων η «υλοποίηση της καμπάνιας στο πεδίο».
Ο δήμος αγόρασε 20 χιλιάδες βραχιολάκια, σε μια συνολική επένδυση 22 χιλιάδων ευρώ, μοιρασμένη ισόποσα ανάμεσα στον Δήμο Loures και τη Desert Rain.
Η καμπάνια εφαρμόστηκε με επιτυχία, αλλά χωρίς ακόμη αποτελέσματα
Μετά την εφαρμογή της καμπάνιας, γεννήθηκε η απορία για τα αποτελέσματα ως προς την ανίχνευση ναρκωτικών μέσω του βραχιολιού.
Συνολικά, έχουν ήδη διανεμηθεί περίπου πέντε χιλιάδες βραχιολάκια σε τρεις εκδηλώσεις στο Parque Papa Francisco· ωστόσο, ο Δήμος Loures δεν έχει πρόσβαση στα αποτελέσματα που ακολούθησαν σε ό,τι αφορά συλλήψεις για ναρκωτικά.
Σε συνέντευξη στην Euronews, τόσο η PSP όσο και ο επιστημονικός συντονιστής του project, Carlos Espiño, επιβεβαίωσαν ότι δεν έχουν γνώση κανενός «θετικού» περιστατικού κατά τη διάρκεια της καμπάνιας.
Ωστόσο, η υποδιοικήτρια του COMETLIS, Ana Ricardo, αποκάλυψε ότι, στη διάρκεια της συναυλίας του Carl Cox, συνελήφθη ένα άτομο στις γύρω περιοχές της εκδήλωσης, το οποίο πιθανότατα κατευθυνόταν προς τον χώρο «με κάποια ποσότητα ναρκωτικών ουσιών, συγκεκριμένα με το ναρκωτικό του βιασμού», όπως είπε.
Η υποδιοικήτρια επισημαίνει ότι η ιχνηλασιμότητα των αποτελεσμάτων εξαρτάται αποκλειστικά από τους πολίτες που, μπροστά σε μια αλλαγή χρώματος ή οποιαδήποτε ύποπτη κατάσταση, πρέπει να επικοινωνούν με τις αρχες και να αναφέρουν το περιστατικό. Η PSP δρα κυρίως στο πεδίο της πρόληψης, ενώ η διερεύνηση εγκλημάτων αυτού του είδους εμπίπτει στην αρμοδιότητα της Polícia Judiciária.
«Αυτό το είδος καμπάνιας έχει επίσης στόχο να φτάσει στον πληθυσμό στον οποίο απευθύνεται, για να προσπαθήσει να μεταφέρει ορισμένες συμβουλές ασφαλείας, όπως το απλό γεγονός να προσέχουμε το ποτό μας και να μην το αφήνουμε σε ένα απομονωμένο σημείο», λέει.
Η Ana Ricardo συμβουλεύει επίσης τους ανθρώπους να κυκλοφορούν με παρέα και, «κατά προτίμηση», σε μια ομάδα φίλων, όπου η πιθανότητα να προκύψουν επικίνδυνες καταστάσεις είναι μικρότερη. Δεν αποκλείει πάντως «πιο σύνθετες καταστάσεις».
Ο ερευνητής του LAQV-REQUIMTE αναφέρει ότι αυτή η συσκευή μπορεί «να χρησιμοποιηθεί στην καθημερινότητα» και ότι ακόμη και μεταξύ φίλων ή συμφοιτητών μπορούν να ελέγχουν τα ποτά τους, αναφέροντας ορισμένα παραδείγματα χημικής υποβολής ανάμεσα σε συνομηλίκους ή ακόμη και σε stands πώλησης ποτών σε φεστιβάλ.
Ο Ricardo Leão, πρόεδρος του Δήμου Loures, υπογράμμισε επίσης την αποτρεπτική διάσταση μιας τέτοιας συσκευής σε μια εκδήλωση. «Πιστεύουμε ότι η ίδια της η ορατότητα μπορεί να κάνει τη διαφορά και να αποθαρρύνει ορισμένες συμπεριφορές», σημειώνει.
«Πρόληψη αντί για θεραπεία»
Ο δήμαρχος δήλωσε επίσης ότι, στο Loures, δεν στηρίχθηκαν σε κάποιο συγκεκριμένο περιστατικό στον δήμο για να ενταχθούν σε αυτή την καμπάνια. «Ευτυχώς, δεν είχαμε καταγεγραμμένα περιστατικά νοθείας ποτών στις εκδηλώσεις μας. Και ακριβώς γι’ αυτό θελήσαμε να δράσουμε πριν υπάρξει πρόβλημα. Η ιδέα ήταν να έχουμε μια προληπτική προσέγγιση και να δώσουμε στους ανθρώπους όχι μόνο ενημέρωση, αλλά και ένα απλό εργαλείο, που μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη στιγμή και στο πλαίσιο όπου μπορεί να προκύψει ο κίνδυνος», καταλήγει.
Ο Ricardo Leão είπε ακόμη στην Euronews ότι, στο τέλος της καμπάνιας, θα γίνει ένας συνολικός απολογισμός της πρωτοβουλίας και δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο να διανεμηθούν εκ νέου αυτά τα βραχιολάκια σε άλλες εκδηλώσεις το 2027.
Η Ana Ricardo, υποδιοικήτρια της PSP, πρόσθεσε επίσης ότι, παρότι μέχρι στιγμής έχει συναφθεί πρωτόκολλο μόνο με τον Δήμο Loures, «ιδανικό θα ήταν να φτάσουμε και σε άλλους δήμους και να αναπαράγουμε το ίδιο μοντέλο».
Ο Carlos Lodeiro Espiño επιθυμεί αυτή η εμπορική διάθεση και διανομή στην Πορτογαλία να φτάσει ακόμη πιο μακριά, σε χώρους νυχτερινής διασκέδασης, όπως μπαρ και ντισκοτέκ, αλλά και σε ιδρύματα, εταιρείες διοργάνωσης εκδηλώσεων ή ακόμη και σε εταιρείες παραγωγής ποτών, προσδίδοντάς τους έτσι ένα «σήμα» ασφάλειας.
Ο ερευνητής, που λειτουργεί ως ενδιάμεσος ανάμεσα στις αρχές και την εταιρεία που παράγει τα βραχιολάκια, είπε ότι, πέρα από την Πορτογαλία και την Ισπανία, έχει διαπιστώσει ότι συνάπτονται επίσης πρωτόκολλα με την Ιταλία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Λιθουανία και την Εσθονία.
Και οι βραζιλιάνικες αρχές έχουν επίσης δείξει μεγάλο ενδιαφέρον για αυτή τη συσκευή ασφαλείας, καθώς η χώρα καταγράφει αυξανόμενο αριθμό περιστατικών με το «ναρκωτικό του βιασμού», γνωστό στη Βραζιλία ως «boa noite Cinderela», καθώς χρησιμοποιείται κυρίως για να αποκοιμίζει τα θύματα και να τους κλέβουν τα υπάρχοντά τους.