Η νομική προειδοποίηση προήλθε από τρεις περιβαλλοντικές οργανώσεις, εν μέσω έντονων συζητήσεων για την επερχόμενη νομοθεσία της ΕΕ για τις PFAS, που αναμένεται το 2027.
Την περασμένη εβδομάδα, τρεις περιβαλλοντικές οργανώσεις απηύθυναν τελεσίγραφο στη γαλλική εταιρεία μαγειρικών σκευών Groupe SEB για τη χρήση PFAS, συνθετικών, μακράς διάρκειας χημικών ουσιών που είναι γνωστές και ως «αιώνια χημικά».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Groupe SEB είναι ιδιοκτήτρια της μάρκας τηγανιών Tefal, η οποία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί PFAS σε ορισμένα αντικολλητικά σκεύη.
Σύμφωνα με τις ClientEarth, Générations Futures και Notre Affaire à Tous, η προσέγγιση της εταιρείας απέναντι στις αιώνιες χημικές ουσίες είναι «παρωχημένη και ανεπαρκής» και δεν συμμορφώνεται με τις νομικές υποχρεώσεις του γαλλικού νόμου για την εταιρική ευθύνη.
«Δεν πρέπει να τιμωρούνται μόνο οι παραγωγοί PFAS για όσα κάνουν, αλλά είναι και ευθύνη των εταιρειών στο τέλος της αλυσίδας, που χρησιμοποιούν πραγματικά αυτά τα PFAS, να δείξουν ότι είναι εφικτή μια αγορά χωρίς PFAS», δηλώνει στο Euronews Earth η Hélène Duguy, περιβαλλοντολόγος δικηγόρος στην ClientEarth.
Απαντώντας στις κατηγορίες, η Groupe SEB ανέφερε στο Euronews Earth ότι θα εξετάσει το περιεχόμενό τους και θα απαντήσει, εφόσον χρειαστεί, σύμφωνα με τον νόμο.
Οι καταγγελίες αυτές διατυπώνονται σε μια κρίσιμη συγκυρία για τη συζήτηση γύρω από τα PFAS στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι Βρυξέλλες δέχονται πιέσεις να απαγορεύσουν τις αιώνιες χημικές ουσίες, την ώρα που οι βιομηχανικοί φορείς επιδιώκουν όσο το δυνατόν περισσότερες εξαιρέσεις, ώστε να αποφύγουν την απόσυρση αυτών των ουσιών από τα προϊόντα τους.
Τι ακριβώς προσάπτουν οι ΜΚΟ στη Groupe SEB και γιατί έχει σημασία αυτό για τη συνολικότερη ρύθμιση των PFAS στην ΕΕ;
Τι ζητούν οι περιβαλλοντικές οργανώσεις από τον κατασκευαστή της Tefal;
Οι ClientEarth, Générations Futures και Notre Affaire à Tous απέστειλαν επίσημη προειδοποίηση στη Groupe SEB, ένα τυπικό νομικό βήμα που δεν οδηγεί απαραίτητα σε δικαστική προσφυγή. Ωστόσο, όπως αναφέρει ένα δελτίο Τύπου (πηγή στα Αγγλικά) της ClientEarth, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε αγωγή, αν η εταιρεία δεν δεσμευθεί δημόσια μέσα στους επόμενους τρεις μήνες ότι θα απομακρυνθεί από τη χρήση PFAS.
Ειδικότερα, οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το πιο πρόσφατο σχέδιο επαγρύπνησης (πηγή στα Αγγλικά) της Groupe SEB, ένα νομικό έγγραφο που απαιτείται από τη γαλλική νομοθεσία, χαρακτηρίζει το PTFE (πολυτετραφθοροαιθυλένιο) ως «ασφαλές», παραβλέποντας έτσι τους κινδύνους που ενέχει και χωρίς να εξετάζει μέτρα για τον περιορισμό τους.
Το PTFE είναι το PFAS που χρησιμοποιείται στα σκεύη μαγειρικής της Tefal, η οποία, σύμφωνα με δήλωση που παρείχε η Groupe SEB στο Euronews Earth, «ασκεί τις δραστηριότητές της με αυστηρή συμμόρφωση προς τους γαλλικούς και ευρωπαϊκούς κανονισμούς που διέπουν τις βιομηχανικές της δραστηριότητες, υπό τη συστηματική εποπτεία των αρμόδιων αρχών».
Είναι ασφαλή τα τηγάνια Tefal;
Το PTFE, γνωστό εμπορικά ως Teflon, είναι ένας συγκεκριμένος τύπος PFAS που χρησιμοποιείται σε πολλά προϊόντα, μεταξύ των οποίων και στα σκεύη μαγειρικής, λόγω της ανθεκτικότητάς του στο νερό, στους λεκέδες και στα λίπη.
Σε αντίθεση με άλλα τοξικά PFAS, όπως το δυνητικά καρκινογόνο PFOS και το καρκινογόνο PFOA, το PTFE δεν έχει συσχετιστεί με εμφάνιση καρκίνου, ωστόσο έχει ήδη φέρει τη Groupe SEB στο μικροσκόπιο.
Τον Ιούλιο του 2025, τρεις γαλλικές περιβαλλοντικές οργανώσεις κατέθεσαν αγωγή κατά της πολυεθνικής για παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές. Η προσφυγή συνδέεται με διαφημιστική καμπάνια στην οποία η Tefal προωθούσε τις αντικολλητικές επιστρώσεις της ως «ασφαλείς», υποβαθμίζοντας έτσι τους κινδύνους που, σύμφωνα με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις, προκαλεί το PTFE.
«Το PTFE δεν είναι τοξικό», λέει στο Euronews Earth ο Hans Peter Arp, καθηγητής περιβαλλοντικής χημείας στο Norwegian University of Science. «Όμως ο τρόπος με τον οποίο παράγεται και ο τρόπος με τον οποίο απορρίπτεται μπορεί να απελευθερώσουν τοξικά PFAS», προσθέτει.
Ειδικότερα, η απόρριψη προϊόντων που περιέχουν PTFE μέσω αποτέφρωσης μπορεί να απελευθερώσει επικίνδυνες χημικές ουσίες στο περιβάλλον.
«Αν έχετε αυτά τα [PTFE] προϊόντα στο σπίτι σας, όπως πολλοί από εμάς – κι εγώ – μπορεί να μην ρυπαίνω το ίδιο το σπίτι μου, αλλά ίσως να έχω ρυπάνει την περιοχή όπου παράχθηκε το PTFE ή τη μελλοντική περιοχή του χώρου υγειονομικής ταφής όπου θα καταλήξει αυτό το PTFE», εξηγεί ο Arp.
Κατά την Hélène Duguy, αυτό που η Groupe SEB δεν αντιλαμβάνεται είναι το ευρύτερο πλαίσιο των συνεπειών των PFAS. «Αν θέλετε να καταλάβετε τους κινδύνους ενός PFAS όπως το PTFE, πρέπει να εξετάσετε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας», τονίζει.
Προχωρά η Ευρώπη σε απαγόρευση των PFAS;
Τα τελευταία χρόνια, τα PFAS έχουν βρεθεί στο επίκεντρο της συζήτησης στην ΕΕ, η οποία έχει δεσμευθεί να απαγορεύσει τις αιώνιες χημικές ουσίες σε καθημερινά καταναλωτικά προϊόντα, επιτρέποντας παράλληλα εξαιρέσεις σε τομείς που θεωρούνται κρίσιμοι, όπως η άμυνα και η υγεία.
Οι λομπίστες της βιομηχανίας εργάζονται αυτή τη στιγμή για να εξασφαλίσουν όσο το δυνατόν περισσότερες εξαιρέσεις από τη ρύθμιση.
«Είναι με διαφορά ο μεγαλύτερος φάκελος που έχω χειριστεί τα τελευταία πέντε χρόνια», δήλωσε ο λομπίστας Simon Terwagne στο πρακτορείο ειδήσεων AFP. Η εταιρεία συμβούλων όπου εργάζεται, η Forward Global, εκπροσωπεί πελάτες από τη χημική βιομηχανία.
«Η μείωση της έκθεσης στα PFAS είναι ένας λογικός στόχος, αλλά πρέπει να γίνει με τον πιο συνετό και αναλογικό τρόπο δυνατό», πρόσθεσε.
Η επίσημη πρόταση αναμένεται στις αρχές του 2027, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιμένει την τελική έκθεση από τον European Chemicals Agency, η οποία θα πρέπει να φτάσει τον Δεκέμβριο.
Ωστόσο, τον Μάρτιο του 2026, ο οργανισμός είχε ήδη δηλώσει ότι τα PFAS «συνιστούν αυξανόμενο κίνδυνο για τους ανθρώπους και το περιβάλλον», καλώντας σε ευρεία απαγόρευση της χρήσης τους σε ολόκληρο το μπλοκ, με ορισμένες εξαιρέσεις όταν δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις.
Όσον αφορά το PTFE, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις για τη χρήση του σε σκεύη μαγειρικής. Για παράδειγμα, ο χυτοσίδηρος είναι ένα υλικό χωρίς PFAS που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τηγάνια και άλλα μαγειρικά σκεύη. Η Groupe SEB ήδη κατασκευάζει κάποια τέτοια προϊόντα και, σύμφωνα με την Hélène Duguy, γι’ αυτό η εταιρεία θα έπρεπε ήδη να σχεδιάζει τη μετάβαση.
«Δεν ζητάμε από την SEB να το κάνει αυτό αύριο, αλλά να σχεδιάσει αυτή τη μετάβαση… να διασφαλίσει ότι το εργατικό της δυναμικό έχει ένα σχέδιο Β και ότι θα υπάρξει προσαρμογή», λέει.
Στις αρχές του 2026, η Γαλλία απαγόρευσε την πώληση, παραγωγή ή εισαγωγή οποιουδήποτε προϊόντος που περιέχει αιώνιες χημικές ουσίες για τις οποίες υπάρχει ήδη εναλλακτική λύση. Το πρώτο προσχέδιο αυτού του νόμου προέβλεπε αρχικά την απαγόρευση των αντικολλητικών κατσαρολών, διάταξη που αφαιρέθηκε αργότερα έπειτα από αναφορές για «έντονο λόμπινγκ» από τον γαλλικό κατασκευαστή Tefal.
PFAS: Σύμβολο μιας ευρύτερης περιβαλλοντικής κρίσης
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ClientEarth προσφεύγει στη δικαιοσύνη για τα PFAS. Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η περιβαλλοντική ΜΚΟ υπέβαλε μια καταγγελία για παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά του Βελγίου για την αδυναμία του να αντιμετωπίσει τη γενικευμένη ρύπανση από PFAS σε ολόκληρη τη χώρα.
Σύμφωνα με την Duguy, τα PFAS τείνουν να εξελιχθούν σε σύμβολο της περιβαλλοντικής κρίσης που βιώνει ο κόσμος. «Τα PFAS είναι αρκετά εμβληματικά μιας γενικότερης κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία συνίσταται στην αποδοχή παράπλευρων απωλειών για τα οφέλη του βραχυπρόθεσμου κέρδους», λέει.
Τα PFAS δημιουργήθηκαν από τη χημική βιομηχανία στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα και σήμερα χρησιμοποιούνται σε διάφορα προϊόντα, μεταξύ των οποίων ορισμένα αδιάβροχα μπουφάν, συσκευασίες τροφίμων και προϊόντα εμμήνου ρύσεως. Συνολικά, είναι δύσκολο να απομακρυνθούν από το περιβάλλον και μπορεί να έχουν επιβλαβείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, δύο χαρακτηριστικά για τα οποία μεγάλες εταιρείες όπως οι 3M και DuPont είχαν γνώση αλλά απέκρυπταν επί χρόνια.
Η ρύπανση από PFAS είναι ιδιαίτερα εκτεταμένη στην Ευρώπη. Το 2023, η διασυνοριακή έρευνα The Forever Pollution Project (πηγή στα Αγγλικά) εκτίμησε ότι υπάρχουν περίπου 23.000 περιοχές μολυσμένες με PFAS σε όλη την ήπειρο.
Νωρίτερα μέσα στη χρονιά τέθηκαν σε ισχύ σε επίπεδο ΕΕ μέτρα για τις αιώνιες χημικές ουσίες στο πόσιμο νερό, που απαιτούν από τα κράτη μέλη να παρακολουθούν τα επίπεδα PFAS στο νερό και να ενημερώνουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα αποτελέσματα. Αν οι τιμές-όρια ξεπεραστούν, τα κράτη μέλη πρέπει «να λάβουν μέτρα» για να μειώσουν τα επίπεδα PFAS και να προστατεύσουν τη δημόσια υγεία – ενημερώνοντας παράλληλα και το κοινό.
Παρότι αυτό θεωρήθηκε θετικό βήμα, οι ειδικοί προειδοποίησαν ότι η προσέγγιση αντιμετωπίζει τα συμπτώματα, αντί να αποτρέπει τη βλάβη στην πηγή περιορίζοντας την παραγωγή, τη διάθεση στην αγορά ή την έκλυση PFAS.