Σε όλη την Ευρώπη, τα σπίτια στις πόλεις κοστίζουν πολύ περισσότερο από την ύπαιθρο. Όμως μικρότερες διαφορές δεν σημαίνουν ότι είναι προσιτά. Το Euronews Business εξετάζει πού η ψαλίδα είναι μεγαλύτερη και γιατί.
Κατά μέσο όρο, οι τιμές κατοικιών στα αστικά κέντρα είναι 31% υψηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο σε 16 ευρωπαϊκές χώρες, σύμφωνα με υπολογισμούς του Euronews Business με βάση την έκθεση του ΟΟΣΑ «Περιφέρειες και Πόλεις με μια Ματιά 2026» (Regions and Cities at a Glance 2026).
Στις ζώνες μετακίνησης προς τις πόλεις οι τιμές είναι 11% χαμηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο και 30% χαμηλότερες σε περιοχές πέρα από τις πόλεις και τις ζώνες μετακίνησης προς αυτές.
Εν μέρει αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι θέσεις εργασίας, οι επενδύσεις και η καινοτομία συγκεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στις περιφέρειες των πρωτευουσών και στις μεγάλες πόλεις. Και οι άνθρωποι ακολουθούν τις δουλειές και τις ευκαιρίες, όπως αναφέρει ο ΟΟΣΑ.
Μεγάλη είναι όμως η διαφοροποίηση στο μέγεθος του χάσματος ανάμεσα στις πόλεις και την ύπαιθρο στην Ευρώπη.
Δανία, Ουγγαρία και Φινλανδία έχουν τα μεγαλύτερα χάσματα
Στη Δανία, οι τιμές κατοικιών στα αστικά κέντρα είναι 64% υψηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ οι τιμές εκτός πόλεων είναι 51% χαμηλότερες. Πρόκειται για το μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες που περιλαμβάνονται στα στοιχεία.
Αυτό σημαίνει ότι οι κατοικίες κοστίζουν περίπου 3,4 φορές περισσότερο ανά τετραγωνικό μέτρο στα αστικά κέντρα από ό,τι εκτός πόλεων και των ζωνών μετακίνησης προς αυτές.
Με άλλα λόγια, με τον εθνικό μέσο όρο ορισμένο στις 100 μονάδες, οι τιμές φτάνουν τις 164 στα αστικά κέντρα και τις 49 εκτός πόλεων και των ζωνών μετακίνησης.
Ακολουθεί η Ουγγαρία, όπου οι τιμές στις πόλεις είναι 57% υψηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο και οι τιμές εκτός πόλεων 45% χαμηλότερες. Στη Φινλανδία, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 55% πάνω και 44% κάτω.
Μεγάλα χάσματα καταγράφονται επίσης στη Σουηδία (46% πάνω και 42% κάτω), την Ιρλανδία (43% πάνω και 36% κάτω) και την Πορτογαλία (38% πάνω και 35% κάτω).
Για τη Σουηδία και τις άλλες σκανδιναβικές χώρες, ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ στο Βερολίνο, Γκάμπριελ Μ. Άλφελντ, επισήμανε «την αντίθεση ανάμεσα στη μεγάλη ζήτηση σε περιορισμένο αριθμό αστικών αγορών εργασίας και την πολύ ασθενέστερη ζήτηση σε αραιοκατοικημένες περιοχές».
Στην Ουγγαρία, οι επενδύσεις εν μέρει τροφοδοτούν το χάσμα, σύμφωνα με τον ανώτερο ερευνητή στεγαστικής πολιτικής στο Ινστιτούτο Μητροπολιτικής Έρευνας (Metropolitan Research Institute) στη Βουδαπέστη, Γιόζεφ Χεγκεντίς. «Μεγάλο μέρος της άνθησης στην αγορά κατοικίας στη Βουδαπέστη οφείλεται σε κερδοσκοπική ζήτηση», είπε στο Euronews Business.
Τα μικρότερα χάσματα στην Ολλανδία και στο Ηνωμένο Βασίλειο
Η Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο καταγράφουν τα μικρότερα χάσματα ανάμεσα στις χώρες που διαθέτουν στοιχεία και για τις δύο κατηγορίες περιοχών. Στην Ολλανδία, οι τιμές στις πόλεις είναι μόλις 1% υψηλότερες από τον εθνικό μέσο όρο και οι τιμές εκτός πόλεων 9% χαμηλότερες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι τιμές στις πόλεις είναι 4% πάνω από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ εκτός πόλεων είναι επίσης 9% χαμηλότερες.
Σε όλες τις χώρες της ευρωπαϊκής σύγκρισης, εκτός της Ολλανδίας, οι κατοικίες στις ζώνες μετακίνησης είναι επίσης φθηνότερες από τις κατοικίες στα αστικά κέντρα.
Γιατί τα σπίτια στις πόλεις είναι πιο ακριβά;
«Οι πόλεις συγκεντρώνουν θέσεις εργασίας, πανεπιστήμια, υπηρεσίες και πολιτιστικές υποδομές», δήλωσε στο Euronews Business ο Άλφελντ από το Πανεπιστήμιο Χούμπολτ.
«Οι επιχειρήσεις επωφελούνται από την πρόσβαση σε εργαζόμενους, πελάτες και άλλες επιχειρήσεις, ενώ τα νοικοκυριά εκτιμούν τόσο τις ευκαιρίες απασχόλησης όσο και την αστική ζωή. Αυτό δημιουργεί ισχυρή ζήτηση για καλά συνδεδεμένες τοποθεσίες».
Όπως είπε, η ζήτηση μεταφράζεται σε υψηλότερες τιμές όταν η οικοδομική δραστηριότητα περιορίζεται από τη γεωγραφία, τους κανόνες χωροταξικού σχεδιασμού ή την τοπική αντίσταση.
Γιατί το χάσμα διαφέρει τόσο πολύ;
Οι τιμές στις πόλεις κυμαίνονται από 3,4 φορές πάνω από τις τιμές εκτός πόλεων και ζωνών μετακίνησης στη Δανία, μέχρι 1,1 φορά στην Ολλανδία.
«Το χάσμα εξαρτάται από το πόσο συγκεντρωμένες είναι οι οικονομικές ευκαιρίες, πόσο καλά συνδέονται με αυτές οι άλλες περιοχές και πόσο εύκολα ανταποκρίνεται η προσφορά κατοικιών», ανέφερε ο Άλφελντ.
Όπως εξήγησε, μια χώρα με ένα κυρίαρχο κέντρο απασχόλησης και αδύναμη ζήτηση αλλού μπορεί να έχει μεγάλο χάσμα στις τιμές. Αντίθετα, σε μια πυκνοκατοικημένη χώρα, μικρότερες πόλεις και αγροτικές περιοχές μπορεί να προσφέρουν καλή πρόσβαση σε περισσότερα κέντρα απασχόλησης, διαχέοντας πιο ευρέως τη ζήτηση για κατοικία.
Μικρό χάσμα δεν σημαίνει ότι τα σπίτια είναι προσιτά
«Ένα μικρό χάσμα πόλης–υπαίθρου μπορεί να συνυπάρχει με σοβαρά προβλήματα προσιτότητας», είπε ο Άλφελντ.
Σε καλά συνδεδεμένες χώρες, όπως το Βέλγιο και η Ολλανδία, πολλές πόλεις και αγροτικές περιοχές βρίσκονται σε μικρή απόσταση από μεγάλα κέντρα απασχόλησης, σημείωσε. Αυτό μπορεί να τις καθιστά ιδιαίτερα επιθυμητές περιοχές κατοικίας.
Παράλληλα, ανέφερε ότι ο εθνικός μέσος όρος κρύβει μεγάλες περιφερειακές διαφορές στο Ηνωμένο Βασίλειο. Μια αγροτική περιοχή στη νοτιοανατολική χώρα μπορεί να προσελκύει ισχυρή ζήτηση, ενώ μια πόλη αλλού να είναι πολύ φθηνότερη.
Η σύγκριση του ΟΟΣΑ για το Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιεί επίσης τη διάμεση τιμή ενός ολόκληρου σπιτιού, με αποτέλεσμα οι μεγαλύτερες κατοικίες εκτός αστικών κέντρων να μειώνουν το μετρούμενο χάσμα.
«Ένα μικρό μέσο χάσμα δεν πρέπει λοιπόν να εκλαμβάνεται ως ένδειξη ότι το Λονδίνο είναι προσιτό ή ότι η πρόσβαση στην απασχόληση δεν έχει πια σημασία», τόνισε.
Μόναχο και Κέμνιτς: χάσμα εισοδήματος 17 ετών
Μεγάλες διαφορές στις τιμές κατοικιών υπάρχουν επίσης ανάμεσα σε πόλεις της ίδιας χώρας. Ο ΟΟΣΑ συνέκρινε τις τιμές κατοικιών με το διαθέσιμο εισόδημα στις μητροπολιτικές περιοχές.
Η Γερμανία είχε το μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στις μητροπολιτικές περιοχές της, από τις χώρες που συμμετέχουν στη σύγκριση. Η αγορά κατοικίας στο Μόναχο απαιτεί το ισοδύναμο περίπου 17 επιπλέον ετών διαθέσιμου εισοδήματος σε σχέση με την αγορά κατοικίας στην Κέμνιτς, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
Ο Άλφελντ είπε ότι το μέγεθος της Γερμανίας από μόνο του δεν μπορεί να εξηγήσει το χάσμα. Το Μόναχο συνδυάζει ισχυρές ευκαιρίες απασχόλησης με ελκυστικό περιβάλλον διαβίωσης και διαρκή ανταγωνισμό για κατοικία. Η Κέμνιτς έχει διαφορετική οικονομική και δημογραφική ιστορία, συμπεριλαμβανομένης της κληρονομιάς της αναδιάρθρωσης και της μείωσης του πληθυσμού μετά την επανένωση.
Σε 11 από τις 13 χώρες με διαθέσιμα στοιχεία, οι τιμές κατοικιών στη μεγαλύτερη μητροπολιτική περιοχή είναι υψηλότερες σε σχέση με τα τοπικά εισοδήματα από τον μέσο όρο των μητροπολιτικών περιοχών της ίδιας χώρας.
Εξαίρεση αποτελεί η Ολλανδία, όπου η μεγαλύτερη μητροπολιτική περιοχή βρίσκεται ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο;
«Η βασική διάκριση είναι ανάμεσα σε όσους ήδη διαθέτουν ακίνητο σε ακριβές τοποθεσίες και σε όσους προσπαθούν να αποκτήσουν πρόσβαση», είπε ο Άλφελντ.
Σημείωσε ότι οι νέοι, οι αγοραστές πρώτης κατοικίας και οι ενοικιαστές που μπαίνουν στην αγορά αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος χωρίς το όφελος της αύξησης της αξίας της περιουσίας τους. Οι χαμηλότερα αμειβόμενοι εργαζόμενοι που παρέχουν βασικές αστικές υπηρεσίες μπορεί να έρθουν αντιμέτωποι με ιδιαίτερα δύσκολες επιλογές ανάμεσα στο κόστος στέγασης, τον διαθέσιμο χώρο και τον χρόνο μετακίνησης.
«Πάνω απ’ όλους οι νέοι χωρίς οικογενειακό πλούτο. Στην Ουγγαρία, η πρόσβαση στην ιδιοκτησία εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη βοήθεια των γονιών, και οι γονείς στις περιφέρειες μπορούν να προσφέρουν λίγα», υποστήριξε ο Χεγκεντίς.
Σε ορισμένες ευρωπαϊκές πόλεις, το ενοίκιο μπορεί να απορροφά ολόκληρο τον μισθό, ή και περισσότερα. Το 2025, οι μέσοι καθαροί μισθοί στη Λισαβόνα και την Κωνσταντινούπολη δεν επαρκούσαν για να καλύψουν το ενοίκιο για ένα διαμέρισμα ενός υπνοδωματίου στο κέντρο της πόλης.