Με ένα νέο κέντρο υπολογιστικής ισχύος, διεθνείς συνεργασίες και ένα εργαστήριο ρομποτικής, η μικρή χώρα του Νότιου Καυκάσου επιχειρεί να μετατρέψει το τεχνολογικό της ταλέντο σε μεγαλύτερη οικονομική επιρροή
Ο αρχαίος Δρόμος του Μεταξιού μετέφερε εμπορεύματα, γνώσεις και ιδέες μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Στην Αρμενία, στελέχη της τεχνολογικής βιομηχανίας οραματίζονται τη σύγχρονη εκδοχή του: ένα δίκτυο που θα συνδέει χώρες μέσα από τις υποδομές που απαιτούνται για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
«Αυτό που αρχίζουμε να ξαναχτίζουμε είναι ο αρχαίος Δρόμος του Μεταξιού», δήλωσε στο συνέδριο τεχνολογίας DigiTec, στο Ερεβάν, ο Rev Lebaredian, αντιπρόεδρος της NVIDIA, αρμόδιος για την προσομοίωση φυσικής τεχνητής νοημοσύνης. «Επιστρέφει, αλλά με αυτή τη νέα μορφή, ένα είδος Δρόμου του Μεταξιού της AI» είπε.
Η Αρμενία και το Καζακστάν μπορούν να αποτελέσουν τους βασικούς πυλώνες του, υποστήριξε, με τις χώρες της περιοχής να συνεισφέρουν σε διαφορετικά επίπεδα της οικονομίας της AI: ενέργεια, μικροεπεξεργαστές, υπολογιστικές υποδομές, μοντέλα και εφαρμογές.
Το όραμα ξεπερνά την κατασκευή κέντρων δεδομένων. Αφορά τη σύνδεση αγορών, ερευνητών, επιχειρήσεων και κεφαλαίων πέρα από τα σύνορα — και τη δημιουργία ενός ρόλου για τις μικρότερες οικονομίες σε μια βιομηχανία όπου κυριαρχούν πολύ μεγαλύτερες δυνάμεις.
«Πρέπει να εργαστούμε σκληρά για να δημιουργήσουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αλληλεξάρτηση μεταξύ μας», είπε ο Lebaredian. «Αυτό θα βοηθήσει την ευημερία όλων και θα ενισχύσει την ασφάλειά μας».
Ο υπό διαμόρφωση διάδρομος αρχίζει να αποκτά υλική υπόσταση. Η Firebird, αμερικανική εταιρεία υποδομών AI με Αρμένιους συνιδρυτές, εγκαινίασε τον Αύγουστο ένα υπολογιστικό κέντρο στην Αρμενία και κατασκευάζει ακόμη ένα στο Καζακστάν. Με περισσότερους από 6.100 επεξεργαστές NVIDIA Blackwell κατά την έναρξη λειτουργίας της αρμενικής εγκατάστασης, παρέχει την υπολογιστική ισχύ που χρειάζονται επιχειρήσεις για να εκπαιδεύουν και να λειτουργούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Η ίδια η NVIDIA συγκαταλέγεται στους πελάτες της, ενώ η Perplexity συνεργάζεται επίσης μαζί της, συνδέοντας ήδη τη μικρή χώρα με διεθνείς παίκτες της AI.
Μια μικρή χώρα που κοιτάζει πέρα από τα σύνορά της
Αυτή η φιλοδοξία διαπερνά τη DigiTec, που πραγματοποιείται από τις 20 έως τις 22 Νοεμβρίου στο Meridian Expo Center του Ερεβάν. Οι διοργανωτές ανακοίνωσαν 125 ομιλητές, μεταξύ των οποίων εκπρόσωποι της NVIDIA, της OpenAI, της Dell Technologies και της Mozilla, φέρνοντας διεθνείς τεχνολογικές εταιρείες κοντά σε κυβερνήσεις και επιχειρηματίες της περιοχής.
Για την τεχνολογική κοινότητα της Αρμενίας, η διοργάνωση αποτελεί παράλληλα χώρο παρουσίασης της θέσης που θέλει να κατακτήσει η χώρα.
Ο Armen Kocharyan, πρόεδρος της Ένωσης Επιχειρήσεων Προηγμένης Τεχνολογίας UATE, που διοργανώνει τη DigiTec, περιέγραψε μια «ζωντανή πλατφόρμα» που συνδέει κυβερνήσεις, επενδυτές και επιχειρήσεις από την Ευρώπη, τον Κόλπο, την Κεντρική Ασία και τη Βόρεια Αμερική.
«Ένας πραγματικός κόμβος δεν σταματά ποτέ στα σύνορα. […] Προωθούμε και τα πέντε επίπεδα της τεχνητής νοημοσύνης μαζί, συνδέοντας ανθρώπους, τεχνολογία, κεφάλαια και αγορές σε πραγματικό χρόνο», ανέφερε ο Kocharyan. «Δημιουργούμε μια ζωντανή πλατφόρμα», που φέρνει κοντά κυβερνήσεις, επενδυτές και επιχειρήσεις από την Ευρώπη, τον Κόλπο, την Κεντρική Ασία και τη Βόρεια Αμερική, ώστε να αναπτύξουν τεχνολογία, να επενδύσουν και να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους.
Για μια χώρα περίπου τριών εκατομμυρίων κατοίκων, αυτές οι συνδέσεις είναι απαραίτητες. Η εσωτερική αγορά της Αρμενίας δεν μπορεί να στηρίξει μόνη της την ανάπτυξη βιομηχανίας AI. Η ευκαιρία βρίσκεται στην εξειδίκευση και στη συνεργασία με γείτονες και εταίρους, τονίζουν τα μέλη της αρμενικής τεχνολογικής κοινότητας.
7% του εθνικού ΑΕΠ
Το πολιτικό ενδιαφέρον είναι επίσης εμφανές: το πρόγραμμα της DigiTec περιλαμβάνεται συζήτηση του Αρμένιου πρωθυπουργού Nikol Pashinyan με τον Lebaredian για τη μετατροπή του οράματος ενός κόμβου AI σε πραγματικότητα.
Η χώρα στηρίζεται σε έναν ήδη ανεπτυγμένο τεχνολογικό τομέα.
Ο Arto Minasyan, συνιδρυτής των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης Krisp και 10Web και επενδυτής σε νέες τεχνολογικές επιχειρήσεις, ανέφερε ότι ο κλάδος συνεισφέρει το 7% της αρμενικής οικονομίας, περιγράφοντας ένα οικοσύστημα με δικούς του «μονόκερους», επενδυτικά κεφάλαια και ερευνητικά εργαστήρια.
«Το όνειρο να χτίσουμε μια τεχνολογικά ανεπτυγμένη Αρμενία με ώθησε να ιδρύσω την εταιρεία και να περάσω από την ακαδημαϊκή έρευνα στην επιχειρηματικότητα. Ώθησε τον συνιδρυτή μου, τον David, να επιστρέψει από τη Silicon Valley και να ξεκινήσει την εταιρεία. Ώθησε πολλούς ερευνητές από κορυφαία πανεπιστήμια να έρθουν στην Αρμενία και να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να χτίσουν εδώ», είπε ο Minasyan.
Αυτό το διεθνές δίκτυο αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής. Η αρμενική διασπορά προσφέρει συνδέσεις μέσα από τις οποίες μπορούν να μεταφέρονται τεχνογνωσία, πληροφορίες και επιχειρηματικές ευκαιρίες.
Η συμβουλή για έναν υπερυπολογιστή
Τα πρώτα, δειλά βήματα προς την προσέλκυση της NVIDIA στην Αρμενία είχαν και ένα προσωπικό κίνητρο. Ο Rev Lebaredian περιέγραψε πώς, αφού δημιούργησε το γραφείο της NVIDIA στη Μόσχα το 2004, άρχισε να ονειρεύεται κάτι αντίστοιχο για την Αρμενία, περιμένοντας να διαμορφωθούν οι κατάλληλες συνθήκες.
Το αρμενικό γραφείο άνοιξε το 2022. Σήμερα απασχολεί περισσότερους από 100 ανθρώπους, σύμφωνα με τον ίδιο.
Η προσέλκυση μιας διεθνούς τεχνολογικής εταιρείας, όμως, αποτελούσε μόνο ένα μέρος της φιλοδοξίας. Το μεγαλύτερο ερώτημα ήταν πώς οι Αρμένιοι ερευνητές και επιχειρηματίες θα αποκτούσαν τα εργαλεία για να αναπτύξουν οι ίδιοι τεχνολογία.
Ο Lebaredian περιέγραψε μια συνάντηση στα γραφεία της NVIDIA στην Καλιφόρνια το 2019, όταν ο Pashinyan ρώτησε τον συνιδρυτή της εταιρείας Jensen Huang τι έπρεπε να κάνει η Αρμενία για να προσελκύσει μια εταιρεία σαν τη NVIDIA.
Η απάντηση, σύμφωνα με τον Lebaredian, ήταν να κατασκευάσει έναν υπερυπολογιστή AI για τους ανθρώπους της.
Οι αρχικές προσπάθειες εξασφάλισης κρατικής χρηματοδότησης ανακόπηκαν από την πανδημία και τον πόλεμο, είπε ο Lebaredian. Το εμπορικό εγχείρημα πήρε αργότερα μορφή, καθώς συναντήθηκαν εταίροι, κεφάλαια και πελάτες, με τη DigiTec του 2024 να λειτουργεί ως σημείο συνάντησης.
Η διαδρομή αυτή έχει σημασία, καθώς η πρόταση της Αρμενίας στηρίζεται σε περισσότερα από την πρόσβαση σε εισαγόμενα chips. Η χώρα διαθέτει παράδοση στην πληροφορική από τη σοβιετική εποχή, καθώς και τεχνογνωσία στον σχεδιασμό ημιαγωγών και στο λογισμικό που χρησιμοποιείται για την ανάπτυξή τους.
Στην ίδια πρόκληση στάθηκε ο υπουργός Βιομηχανίας Υψηλής Τεχνολογίας και Τεχνητής Νοημοσύνης της Αρμενίας, David Tadevosyan: οι επιτυχίες στο λογισμικό και στις τεχνολογικές υπηρεσίες πρέπει να μετατραπούν σε εγχώρια έρευνα, μηχανική και παραγωγή διεθνώς ανταγωνιστικών προϊόντων. Ως προϋποθέσεις ανέδειξε το ανθρώπινο δυναμικό, τις σύγχρονες υποδομές και τη συνεργασία επιστήμης και επιχειρήσεων.
Ο υπουργός ανέφερε ότι η κυβέρνηση είχε εγκρίνει, περίπου δύο εβδομάδες πριν από τη DigiTec, εκπαιδευτικό πρόγραμμα στη φυσική τεχνητή νοημοσύνη, με τη συμμετοχή ειδικών διεθνούς επιπέδου. Στόχος, όπως εξήγησε, είναι η τεχνολογική ανάπτυξη να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα ολόκληρης της οικονομίας.
Firebird: Το «εργοστάσιο ΑΙ» και η επέκταση στο Καζακστάν
Η εγκατάσταση της Firebird στο Hrazdan αποτελεί την πιο ορατή έκφραση αυτής της στρατηγικής. Ένα «εργοστάσιο AI» παρέχει την υπολογιστική ισχύ που χρειάζονται επιχειρήσεις για να εκπαιδεύουν και να λειτουργούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χωρίς να κατασκευάζουν δικά τους κέντρα δεδομένων.
Μιλώντας στο Euronews, ο συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Firebird, Razmig Hovaghimian, περιέγραψε ένα εγχείρημα που ξεκίνησε με φιλοδοξία να ξεπεράσει εξαρχής τα σύνορα της χώρας.
«Γιατί να το χτίσουμε μόνο στην Αρμενία; Γιατί να μην το χτίσουμε με αφετηρία την Αρμενία, να το επεκτείνουμε παγκοσμίως και να προσελκύσουμε εδώ ταλέντο και επενδύσεις;», είπε.
Ο ίδιος, Αρμένιος με καταγωγή από την Αίγυπτο και εμπειρία στη δημιουργία και πώληση τεχνολογικών επιχειρήσεων, είδε στην AI μια ευκαιρία να αξιοποιηθεί το ανθρώπινο δυναμικό της χώρας. Η υλοποίηση, ωστόσο, απαιτούσε περισσότερα από καλούς μηχανικούς: χρηματοδότηση, άδειες εξαγωγής αμερικανικής τεχνολογίας και την εμπιστοσύνη επενδυτών σε μια αγορά που δεν είχαν συνηθίσει να συνδέουν με τόσο μεγάλες υποδομές.
«Γνωρίζαμε ότι είχαμε το ταλέντο. Έπρεπε απλώς να πείσουμε τον υπόλοιπο κόσμο ότι αυτό είναι το σωστό μέρος για να χτίσουμε και να αναπτυχθούμε», ανέφερε.
Σύμφωνα με τον Hovaghimian, η πρώτη φάση διαθέτει περίπου 6.200 GPUs, ενώ η ζήτηση αντιστοιχούσε σε περίπου 25.000.
«Όλοι έλεγαν ότι ίσως θα έχουμε έναν πελάτη που θα πάρει όλη τη δυναμικότητα. Έχουμε 15», είπε, προσθέτοντας ότι οι 12 είναι αρμενικές εταιρείες.
Στους πελάτες που κατονόμασε περιλαμβάνονται η NVIDIA και η Perplexity, καθώς και οι Krisp και Activeloop. Η παρουσία εγχώριων επιχειρήσεων δείχνει ότι η εγκατάσταση μπορεί να λειτουργήσει και ως υποδομή για το τοπικό οικοσύστημα, πέρα από την εξυπηρέτηση διεθνών πελατών.
Η δεύτερη φάση κατασκευάζεται ήδη, σύμφωνα με τον ίδιο, με στόχο η υποδομή στην Αρμενία να φτάσει περίπου τις 70.000 GPUs το 2027.
«Σήμερα βρισκόμαστε στις 6.200. Κατασκευάζουμε ήδη τη δεύτερη φάση. Του χρόνου θα βρισκόμαστε περίπου στις 70.000», δήλωσε στο Euronews.
Η επέκταση στο Καζακστάν εντάσσεται στην ίδια λογική: ανάπτυξη υποδομών σε αγορές που διαθέτουν ταλέντο και επιχειρηματικές δυνατότητες, αλλά χρειάζονται πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ της AI. Ο Hovaghimian τοποθέτησε τον ευρύτερο διεθνή σχεδιασμό της Firebird περίπου στα δύο έως δυόμισι γιγαβάτ, με πρόσθετες αγορές υπό διερεύνηση.
Η φιλοδοξία της Firebird, όπως τόνισε, είναι να δώσει σε περισσότερες χώρες τη δυνατότητα να αναπτύσσουν τη δική τους τεχνολογία.
«Να μη γίνονται απλώς παθητικοί καταναλωτές της AI, αλλά να συμμετέχουν ενεργά στη δημιουργία της».
Μια ολόκληρη χώρα ως εργαστήριο AI
Για τον Lebaredian, η υπολογιστική υποδομή είναι η αφετηρία για το επόμενο βήμα: τη «φυσική τεχνητή νοημοσύνη» — ρομπότ, αυτόνομα οχήματα και συστήματα που δρουν στον πραγματικό κόσμο, έχοντας εκπαιδευτεί και δοκιμαστεί σε προσομοιώσεις. Βλέπει εφαρμογές από τη γεωργία και τη μεταποίηση έως την υγεία και τις μεταφορές, κλάδους που αντιπροσωπεύουν μεγάλο μέρος της παγκόσμιας οικονομίας.
Στην Αρμενία, ένα νέο εργαστήριο ρομποτικής και φυσικής νοημοσύνης συνδέει πανεπιστήμια, κράτος και επιχειρήσεις για την ανάπτυξη ερευνητών και πρακτικών εφαρμογών.
«Να κάνουμε ολόκληρη τη χώρα εργαστήριό μας και τις βιομηχανίες μας εργαστήριο», πρότεινε, αναφερόμενος στα ορυχεία, στη γεωργία και στην παραγωγή υψηλής τεχνολογίας, όπως τα drones.
Το μικρό μέγεθος της Αρμενίας μπορεί, κατά τον ίδιο, να διευκολύνει τη συνεργασία και να επιταχύνει τη μετάβαση από την έρευνα στην εφαρμογή.
Εκεί θα κριθεί και η επιτυχία του νέου Δρόμου του Μεταξιού: στη δυνατότητα της χώρας να μετατρέψει την υπολογιστική ισχύ σε δικές της επιχειρήσεις και τεχνολογίες.