Σπαρακτικό νιαούρισμα, χαριτωμένο γουργούρισμα ή αθώα ματιά: οι γάτες ξέρουν πώς να τραβούν την προσοχή των ανθρώπων τους. Έρευνες δείχνουν ότι έχουν εξελιγμένες στρατηγικές επικοινωνίας.
Εντυπωσιακά επιδέξιες στο να κερδίζουν την ανθρώπινη προσοχή και να προσαρμόζουν την επικοινωνία τους σε εμάς είναι οι γάτες, όπως έχουν διαπιστώσει οι ερευνητές. Χρησιμοποιούν μια μίξη φωνής, βλεμματικής επαφής και γλώσσας του σώματος. Κι εμείς οι άνθρωποι; Φαίνεται πως πέφτουμε με μεγάλη ευκολία σε αυτήν την «παγίδα».
Το γουργούρισμα με τον ενσωματωμένο κάλεσμα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια μελέτη του Πανεπιστημίου του Σάσεξ από το 2009. Η ερευνήτρια Κάρεν Μακόμπ και η ομάδα της εξέτασαν πώς οι γάτες χρησιμοποιούν το γουργούρισμά τους όταν θέλουν τροφή.
Σε αυτή τη μελέτη εντόπισαν μια ιδιαίτερη παραλλαγή του γουργουρίσματος: το λεγόμενο «παρακλητικό γουργούρισμα» (Solicitation Purring), δηλαδή ένα γουργούρισμα που λειτουργεί ως υπόρρητη παράκληση. Η γάτα χρησιμοποιεί ένα ακουστικό κόλπο, που για τον άνθρωπο συγκάτοικό της αποδεικνύεται εντυπωσιακά αποτελεσματικό.
Το παρακλητικό αυτό γουργούρισμα, εκτός από το συνηθισμένο βαθύ βουητό, περιέχει έναν υψηλής συχνότητας ήχο που θυμίζει το κλάμα μωρού. Οι συμμετέχοντες στο πείραμα βρήκαν αυτό το γουργούρισμα πιο επείγον και λιγότερο καθησυχαστικό από το συνηθισμένο. Προφανώς αντιδρούμε ιδιαίτερα ευαίσθητα σε ήχους που μας θυμίζουν τις κλήσεις βοήθειας ενός βρέφους.
Φιλικό κλείσιμο του ματιού: Η γλώσσα του σώματος ανήκει επίσης στο ρεπερτόριο
Δεν αξιοποιούν με επιδεξιότητα μόνο τη φωνή τους οι γάτες, αλλά και τα μάτια τους παίζουν σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία.
Μια έρευνα του 2020, που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Scientific Reports, ασχολήθηκε με το λεγόμενο αργό κλείσιμο των ματιών. Σε αυτήν την κίνηση οι γάτες αρχικά στενεύουν λίγο τα μάτια τους και στη συνέχεια τα κλείνουν για μια σύντομη στιγμή.
Οι γάτες ανταποκρίνονταν επίσης στο αργό κλείσιμο των ματιών από τους ανθρώπους τους και συχνά έκλειναν οι ίδιες τα μάτια με τον ίδιο τρόπο. Επιπλέον, έτειναν να πλησιάζουν περισσότερο τους ανθρώπους όταν εκείνοι τους έκλειναν έτσι φιλικά το μάτι.
Το αργό κλείσιμο των ματιών θεωρείται επομένως ένα είδος φιλικού σήματος της γάτας. Όποιος θέλει να πει κάποτε στη γάτα του ένα τρυφερό «Μου αρέσεις», μπορεί να το δοκιμάσει με ένα απαλό κλείσιμο του ματιού.
Οι γάτες δεν νιαουρίζουν απλώς χωρίς λόγο, αλλά απευθύνονται συγκεκριμένα στους ανθρώπους τους
Πόσο επιδέξια χρησιμοποιούν οι γάτες τη φωνή τους δείχνει μια πρόσφατη μελέτη του Πανεπιστημίου Σάο Πάουλο στη Βραζιλία. Στο πείραμα οι ερευνητές παρακολούθησαν 38 οικόσιτες γάτες, οι οποίες κάθονταν μπροστά σε ένα κλειστό πλαστικό κουτί με το αγαπημένο τους φαγητό. Τα ζώα μπορούσαν να μυρίσουν την τροφή, δεν είχαν όμως τη δυνατότητα να ανοίξουν μόνες τους το κουτί. Κάθε γάτα παρατηρήθηκε για ένα λεπτό, μία φορά με την παρουσία ενός προσεκτικού ανθρώπου και μία φορά μόνη της.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: Όταν υπήρχε άνθρωπος στο δωμάτιο, οι ερευνητές κατέγραψαν συνολικά 86 νιαουρίσματα. Χωρίς ανθρώπινη παρουσία καταγράφηκαν μόλις 20. Επιπλέον, οι γάτες, όταν νιαούριζαν, αναζητούσαν συχνά βλεμματική επαφή και κοίταζαν εναλλάξ τον άνθρωπο και το κουτί με την τροφή.
Οι ερευνητές υποθέτουν λοιπόν ότι τα ζώα κατευθύνουν τους ήχους τους συγκεκριμένα προς τους ανθρώπους, από τους οποίους προσδοκούν βοήθεια. Αν όμως ακολουθούν πράγματι συνειδητά κάποια συγκεκριμένη στρατηγική, δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί.
Μια γάτα γνωρίζει πιθανότατα πολύ καλά πότε αξίζει να απευθύνει έκκληση σε έναν άνθρωπο και πότε μπορεί απλώς να γλιτώσει τον κόπο.
Ξέρουν ακόμη και το δικό τους όνομα
Όποιος πιστεύει ότι η γάτα του αντιδρά μόνο όταν πρόκειται για τροφή, ίσως υποτιμά τα μικρά αιλουροειδή του σπιτιού.
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2019 στο Scientific Reports έδειξε ότι οι οικόσιτες γάτες μπορούν να ξεχωρίσουν το δικό τους όνομα από άλλες λέξεις και από τα ονόματα άλλων γατών.
Τα ζώα αντιδρούσαν στο δικό τους όνομα διαφορετικά απ' ό,τι σε παρόμοιους όρους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε γάτα θα έρθει τρέχοντας μόλις την φωνάξουν. Σε αντίθεση με τα σκυλιά, που συχνά τρέχουν γεμάτα χαρά μόλις ακούσουν το όνομά τους, οι γάτες φαίνεται να προτιμούν πρώτα να λάβουν την πληροφορία και στη συνέχεια, ανάλογα με το δικό τους γούστο, να αποφασίσουν αν αξίζει να «υπακούσουν».
Οι άνθρωποι δεν καταλαβαίνουν πάντα σωστά τις γάτες
Όσο επιδέξια κι αν επικοινωνούν οι γάτες, η αλληλοκατανόηση δεν είναι προφανώς τόσο απλή.
Μια έρευνα του 2024, που δημοσιεύτηκε στο Applied Animal Behaviour Science, ανέλυσε πόσο καλά μπορούν οι άνθρωποι να αναγνωρίζουν τα σήματα των γατών.
Για τον σκοπό αυτό 630 άτομα κλήθηκαν να παρακολουθήσουν βίντεο με γάτες σε διαφορετικές καταστάσεις. Οι ερευνητές συνέκριναν πόσο καλά οι συμμετέχοντες μπορούσαν να αναγνωρίσουν συναισθηματικές καταστάσεις με βάση τους ήχους, τις εικόνες ή τον συνδυασμό και των δύο.
Το αποτέλεσμα ήταν το εξής: Όταν οι άνθρωποι μπορούσαν να βλέπουν και να ακούν ταυτόχρονα τη γλώσσα του σώματος και τους ήχους μιας γάτας, έπεφταν μέσα στο 91,8% των περιπτώσεων. Μόνο με ακουστικά σήματα το ποσοστό ορθής αναγνώρισης έπεφτε στο 72,2%.
Ιδιαίτερα δύσκολο ήταν για τους συμμετέχοντες να αναγνωρίσουν τη δυσαρέσκεια στις γάτες.
Ένα νιαούρισμα από μόνο του δεν μας αποκαλύπτει πάντα τι συμβαίνει στο μυαλό μιας γάτας εκείνη τη στιγμή. Όποιος θέλει να καταλάβει τη γάτα του, καλό είναι να παρατηρεί επίσης τα αυτιά, την ουρά, τα μάτια και τη στάση του σώματος.
Χειραγώγηση ή απλώς πολύ καλή επικοινωνία;
Σε πολλές γενιές συμβίωσης με τους ανθρώπους οι γάτες φαίνεται πως έχουν αναπτύξει τρόπους επικοινωνίας που μας ταιριάζουν ιδιαίτερα. Αν πράγματι χειραγωγούν συνειδητά τους ανθρώπους τους, αυτό δεν μπορεί ωστόσο να υποστηριχθεί εύκολα επιστημονικά. Οι μελέτες δείχνουν πάντως ότι είναι εντυπωσιακά ικανές στο να αντιλαμβάνονται την ανθρώπινη προσοχή και να προσαρμόζουν ανάλογα τα σήματά τους.
Ένα παρακλητικό γουργούρισμα, ένα απαλό κλείσιμο του ματιού ή ένα στοχευμένο νιαούρισμα μπορούν τελικά να πετύχουν περισσότερα από κάθε, όσο πειστική κι αν είναι, συζήτηση.
Ίσως απλώς οι γάτες να έχουν καταλάβει πολύ καλά πώς λειτουργούν οι άνθρωποι.