Η Ευρώπη αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες, με τη Γερμανία μπροστά. Οι οικονομολόγοι βλέπουν μικρή ώθηση στην ανάπτυξη, αλλά καθυστερήσεις και δομικά εμπόδια ίσως περιορίσουν το οικονομικό όφελος.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προετοιμάζονται για μια διαρκή αύξηση των αμυντικών δαπανών, θέτοντας ένα κρίσιμο οικονομικό ερώτημα. Μπορεί ο επαναεξοπλισμός να στηρίξει και την ανάπτυξη σε μια περίοδο που η οικονομία της ευρωζώνης δυσκολεύεται να αποκτήσει δυναμική;
Η Γερμανία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στροφής. Το Βερολίνο σχεδιάζει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες σχεδόν στο 3,5% του ΑΕΠ έως το 2029, από 2,1% το 2024, σηματοδοτώντας ένα από τα πιο σημαντικά προγράμματα στρατιωτικών επενδύσεων στη μεταπολεμική Ευρώπη. Έως το 2029, η κυβέρνηση στοχεύει να δαπανά πάνω από 100 δισ. ευρώ ετησίως για αμυντικό εξοπλισμό και συντήρηση.
Σύμφωνα με τον Niklas Garnadt, οικονομολόγο στη Goldman Sachs, ο αντίκτυπος στην ανάπτυξη θα μπορούσε να είναι ουσιαστικός.
«Αναμένουμε ότι οι αμυντικές δαπάνες θα αυξήσουν το επίπεδο του γερμανικού ΑΕΠ το 2029 κατά περίπου 0,8%, και οι αμυντικές παραγγελίες ενισχύθηκαν αισθητά στο τέταρτο τρίμηνο μετά την ψήφιση του προϋπολογισμού του 2025 τον Σεπτέμβριο», είπε.
Μόλις εγκριθούν από το κοινοβούλιο, τα μεγάλα αμυντικά συμβόλαια ανατίθενται στους κατασκευαστές και καταγράφονται στα επίσημα στοιχεία παραγγελιών της βιομηχανίας. Οι εγχώριες γερμανικές παραγγελίες που συνδέονται με την αμυντική βιομηχανία αυξήθηκαν πάνω από 50% στα τέλη του 2025 σε σχέση με επίπεδα που ήταν ήδη υψηλά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Σε όρους εθνικών λογαριασμών, οι αμυντικές δαπάνες ενισχύουν το ΑΕΠ μέσω πολλαπλών διαύλων.
Από την πλευρά της παραγωγής, η προστιθέμενη αξία αυξάνεται στη βιομηχανία άμυνας και στις εφοδιαστικές της αλυσίδες.
Από την πλευρά της δαπάνης, η απόκτηση οπλικών συστημάτων ενισχύει τις δημόσιες επενδύσεις σε εξοπλισμό μόλις μεταβιβαστεί η κυριότητα, ενώ οι αγορές πυρομαχικών και μη ολοκληρωμένου εξοπλισμού εμφανίζονται ως μεταβολές στα αποθέματα.
«Προσδοκούμε ότι οι αμυντικές δαπάνες θα οδηγήσουν σε πιο δυναμική άνοδο των δημόσιων επενδύσεων σε εξοπλισμό στο εξής», είπε ο Garnadt.
Προοπτικές της οικονομίας της ευρωζώνης: Καλύτερη κυκλική ανάπτυξη
Η οικονομική ομάδα της Goldman Sachs βλέπει το 2026 ως χρονιά συγκρατημένης ανάκαμψης για την ευρωζώνη.
Η τράπεζα προβλέπει ανάπτυξη 1,3% του ΑΕΠ για το μπλοκ, ελαφρώς πάνω από τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με κινητήριο δύναμη ένα μίγμα δημοσιονομικής στήριξης, ανθεκτικής καταναλωτικής δαπάνης και ύφεσης των εμπορικών τριβών.
Η δημοσιονομική ώθηση της Γερμανίας, σε μεγάλο βαθμό λόγω των αμυντικών δαπανών, αναμένεται να αντισταθμίσει τις συσταλτικές δυνάμεις αλλού, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση της συνολικής κατεύθυνσης πολιτικής της ευρωζώνης.
Η πτώση των τιμών της ενέργειας και οι αυξήσεις μισθών που υπερβαίνουν τον πληθωρισμό αναμένεται να ενισχύσουν τη ζήτηση των νοικοκυριών. Μια πιθανή κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία θα μπορούσε να προσφέρει επιπλέον ώθηση μέσω καλύτερης δυναμικής του κόστους ενέργειας.
Ωστόσο, οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η αμυντική παραγωγή έχει ασυνήθιστα μακρούς κύκλους παράδοσης. Με τα βιβλία παραγγελιών να καλύπτουν παραγωγή τεσσάρων έως πέντε ετών, ο αντίκτυπος στην πραγματική παραγωγή και στο ΑΕΠ είναι σταδιακός και όχι άμεσος.
Επιπλέον, οι ειδικοί τονίζουν ότι οι υψηλότερες αμυντικές δαπάνες από μόνες τους δεν θα λύσουν τις βαθύτερες διαρθρωτικές προκλήσεις της Ευρώπης. Ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από την Κίνα, το υψηλό κόστος ενέργειας, η υποεπένδυση στους τομείς υψηλής τεχνολογίας, τα ρυθμιστικά βάρη και η γήρανση του πληθυσμού εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές δυνατότητες της περιοχής.
«Αναμένουμε ότι η νέα ώθηση της Κίνας στις εξαγωγές θα επιβαρύνει το ευρωπαϊκό εμπόριο μέσω αυξημένων εισαγωγών και εντονότερου ανταγωνισμού στις εξαγωγές, ιδίως στη Γερμανία και την Ιταλία», ανέφερε η Goldman Sachs.
Οι αμυντικές δαπάνες δίνουν ώθηση, αλλά δεν είναι πανάκεια
Οι στρατιωτικές δαπάνες αναδεικνύονται όχι μόνο ως στρατηγική επιταγή, αλλά και ως μακροοικονομικός μοχλός για την Ευρώπη.
Αν και οι αμυντικές επενδύσεις από μόνες τους δύσκολα θα μεταμορφώσουν τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή πορεία της Ευρώπης, μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό υποστηρικτικό ρόλο.
Για χώρες όπως η Γερμανία, όπου ο δημοσιονομικός χώρος διοχετεύεται στον επαναεξοπλισμό, το ερέθισμα μπορεί να είναι σημαντικό, ιδίως σε μια οικονομία με έντονη μεταποιητική βάση που δυσκολεύεται ως προς τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Μένει να φανεί αν αυτή η στροφή θα αποδειχθεί ανθεκτική ή βιώσιμη, προς το παρόν, η άμυνα φαίνεται να λειτουργεί ως απροσδόκητος κινητήρας στην άνιση ανάκαμψη της Ευρώπης.