Η Ελλάδα σχεδιάζει την κατασκευή νέας μονάδας υποδοχής υγροποιημένου φυσικού αερίου αλλά οι παράγοντες της βιομηχανίας ξεκαθαρίζουν ότι χρειάζεται χρηματοδότηση από την ΕΕ για να προχωρήσουην οι κρίσιμες υποδομές για την απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια- Η κρίσιμη συνάντηση στην Ουάσιγκτον
Η Θράκη, στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης, υπήρξε για δεκαετίες ένα «ξεχασμένο σύνορο» στο ευρωπαϊκό αφήγημα, μακριά από τα κέντρα αποφάσεων και επενδύσεων.
Σήμερα, ωστόσο, η εικόνα αυτή αλλάζει ριζικά. Η περιοχή μετασχηματίζεται σε κρίσιμο γεωπολιτικό και ενεργειακό κόμβο, καθώς η Ευρώπη επιταχύνει την απεξάρτησή της από τη ρωσική ενέργεια και αναζητά νέες, ασφαλείς πύλες εισόδου φυσικού αερίου.
Η Θράκη και ειδικότερα η Αλεξανδρούπολη βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο αυτού του ανασχεδιασμού, διεκδικώντας αυξημένο ρόλο στην ενεργειακή διαφοροποίηση της ΕΕ.
Από «ξεχασμένο σύνορο», η περιοχή εξελίσσεται σε στρατηγικό σταυροδρόμι για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια.
Γιατί το φυσικό αέριο είναι ακόμα απαραίτητο
Καθώς η Ευρώπη ετοιμάζεται να αποχαιρετίσει οριστικά τη ρωσική ενέργεια — με τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου να μηδενίζονται έως το 2028 — μια σκληρή μάχη εξελίσσεται στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: η μάχη για την επόμενη ημέρα του ενεργειακού εφοδιασμού νοικοκυριών και επιχειρήσεων της Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παρά τις πολυετείς προσπάθειες επιτάχυνσης της πράσινης μετάβασης, το φυσικό αέριο — το πιο «καθαρό» από τα ορυκτά καύσιμα — αναμένεται να παραμείνει κρίσιμο στοιχείο του ευρωπαϊκού ενεργειακού μείγματος για πολλά ακόμη χρόνια, λειτουργώντας ως καύσιμο-γέφυρα της πράσινης μετάβασης.
Σύμφωνα με αναλύσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και διεθνών ενεργειακών οργανισμών, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην ευστάθεια των ηλεκτρικών δικτύων, στην εξισορρόπηση της παραγωγής από ΑΠΕ και στην ενεργειακή ασφάλεια της βιομηχανίας.
Η αποκοπή των ρωσικών ροών, σε συνδυασμό με τη σταδιακή ανάκαμψη της ζήτησης, δημιουργεί ένα σημαντικό κενό στην ευρωπαϊκή αγορά. Εκτιμάται ότι έως το 2030 η κεντρική και ανατολική Ευρώπη θα χρειαστεί επιπλέον περίπου 35 δισ. κυβικά μέτρα (bcma) φυσικού αερίου ετησίως, τα οποία θα πρέπει να καλυφθούν μέσω νέων υποδομών, διαφοροποιημένων προμηθειών και εναλλακτικών διαδρομών.
Οι χώρες που θα καταφέρουν να καλύψουν αυτό το κενό αναμένεται να κερδίσουν διπλά: αφενός έσοδα από τη διέλευση και την εμπορία φυσικού αερίου και αφετέρου αυξημένη γεωπολιτική ισχύ, ως βασικοί πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής ενεργειακής διαφοροποίησης.
Η μάχη της Ελλάδας και ο καθοριστικός ρόλος της Θράκης
Καθώς ο ενεργειακός αποκλεισμός της Ρωσίας καθιστά ανενεργούς πολλούς από τους αγωγούς που διατρέχουν την Ευρώπη, το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) αναδεικνύεται στη βασική εναλλακτική λύση για την κάλυψη των ευρωπαϊκών αναγκών.
Σε αυτή την αγορά, η Ελλάδα επιδιώκει να εξασφαλίσει ουσιαστικό μερίδιο, αξιοποιώντας τη γεωγραφική της θέση και τις υφιστάμενες και υπό ανάπτυξη υποδομές της.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική διαδραματίζει ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor), το δίκτυο αγωγών που συνδέει τα δύο τερματικά LNG της χώρας — το FSRU (Floating Storage and Regasification Unit) στην Αλεξανδρούπολη και τον Τερματικό Σταθμό ΥΦΑ στη Ρεβυθούσα — με τα διασυνδεδεμένα συστήματα φυσικού αερίου της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, επιτρέποντας τη μεταφορά ποσοτήτων έως την Ουκρανία.
O ίδιος διάδρομος μπορεί να τροφοδοτήσει τις αγορές της Ουγγαρίας, της Σλοβακίας και της Μολδαβίας, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για περαιτέρω επέκταση του δικτύου αγωγών, ώστε LNG — κυρίως αμερικανικής προέλευσης — να εισέρχεται στην Ελλάδα και να διοχετεύεται σε ακόμη περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές (για παράδειγμα στην Ιταλία μέσω του TAP, αλλά και την Αυστρία), μετατρέποντας τη χώρα σε βασική πύλη εισόδου φυσικού αερίου προς την ΕΕ.
Για να υποστηρίξει αυτή τη φιλοδοξία, η Ελλάδα σχεδιάζει τη δημιουργία ενός δεύτερου πλωτού τερματικού σταθμού FSRU (Floating Storage and Regasification Unit), δηλαδή μιας πλωτής μονάδας αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG.
Μία από τις εταιρείες που κινείται σε αυτή την κατεύθυνση είναι η εταιρεία Gastrade, που διαχειρίζεται το FSRU της Αλεξανδρούπολης. Η εταιρεία έχει ήδη λάβει έγκριση περιβαλλοντικών όρων από το ελληνικό κράτος για την εγκατάσταση δεύτερης μονάδας, πολύ κοντά σε αυτή που βρίσκεται ήδη σε λειτουργία. Αυτό το FSRU θα ανομάζεται FSRU Θράκης και θα βρίσκεται στην ίδια θαλάσσια περιοχή με το FSRU Αλεξανδρούπολης.
Ωστόσο, το έργο συνοδεύεται από σημαντικές χρηματοδοτικές προκλήσεις. Το κόστος κατασκευής εκτιμάται κοντά στα 600 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που, σύμφωνα με τη διοίκηση του έργου, δεν μπορεί να εξασφαλιστεί χωρίς στήριξη από ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία ή κρατικά κεφάλαια.
Σκληρό «πόκερ» στις Βρυξέλλες
Αυτή την περίοδο στις Βρυξέλλες διεξάγεται ένα σκληρό πολιτικό και οικονομικό πόκερ γύρω από το μέλλον των υποδομών φυσικού αερίου στην Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια μια σαφή γραμμή: τη σταδιακή διακοπή της χρηματοδότησης έργων φυσικού αερίου, θεωρώντας ότι δεν συνάδουν με τους στόχους της πράσινης μετάβασης και της κλιματικής ουδετερότητας.
Απέναντι σε αυτή τη θέση στέκονται παράγοντες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αλλά και εθνικές κυβερνήσεις, οι οποίες επιμένουν ότι το φυσικό αέριο θα παραμείνει αναγκαίο για πολλά ακόμη χρόνια.
Οι διαπραγματεύσεις είναι συνεχείς και οι Βρυξέλλες δέχονται ισχυρές πιέσεις για να υποχωρήσουν και να επιτρέψουν την χρηματοδότηση υποδομών φυσικού αερίου.
«Δεν είναι μόνο η Ελλάδα που το ζητάει αυτό. Η Ρουμανία, για παράδειγμα, αναπτύσσει ένα νέο κοίτασμα φυσικού αερίου, το Neptune Deep, και θέλει να έχει τη δυνατότητα να διαθέτει τις ποσότητες στην ευρωπαϊκή αγορά» εξήγησαν στο euronews παράγοντες της ελληνικής βιομηχανίας ενέργειας.
Ο ρόλος των Αμερικανών
Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέχεται αυξανόμενες πιέσεις να αναθεωρήσει τη στάση της απέναντι στο φυσικό αέριο, οι Ηνωμένες Πολιτείες κινούνται ταχύτερα.
Μεγάλα αμερικανικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η EXIM και η U.S. International Development Finance Corporation, έχουν εκφράσει ενδιαφέρον να συμμετάσχουν στη χρηματοδότηση της κατασκευής δεύτερου πλωτού τερματικού FSRU στην Αλεξανδρούπολη, βλέποντας στο έργο μια ευκαιρία ενίσχυσης των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
Το θέμα αυτό θα βρεθεί στο επίκεντρο της ειδικής σύσκεψης που έχει προγραμματίσει το υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον στα τέλη Φεβρουαρίου, με στόχο την ενίσχυση του Κάθετου Διαδρόμου. Στη συνάντηση θα συμμετάσχουν υπουργοί Ενέργειας και φορείς της ενεργειακής βιομηχανίας από χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης.
«Στη συνάντηση της Ουάσιγκτον θα συμμετέχει και αντιπροσωπεία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ενέργειας, υπό την γενική διευθύντρια Ενέργειας της ΕΕ Ντίντε Γιόργκεσεν (Ditte Juul Jørgensen). Οι τρόποι χρηματοδότησης των έργων του Κάθετου Διαδρόμου θα είναι ψηλά στην ατζέντα της συνάντησης. Οι συζητήσεις γύρω από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση έργων φυσικού αερίου έχουν ενταθεί το τελευταίο διάστημα, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της απόφασης απεξάρτησης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας. Χώρες όπως η Ουκρανία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία θα χρειαστούν ευρωπαϊκή στήριξη σε έργα υποδομών για να αντικαταστήσουν το φυσικό αέριο της Ρωσίας. Εμείς εκτιμούμε ότι αυτή η συζήτηση θα καταλήξει μέσα στο 2026 και θα φέρει θετικό αποτέλεσμα» εξήγησε ο Κωστής Σιφναίος, αντιπρόεδρος της Gastrade σε δηλώσεις του κατά τη διάρκεια παρουσίασης του έργου του FSRU Αλεξαδρούπολης.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια βρίσκεται στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής, έργα όπως τα πλωτά FSRU της Αλεξανδρούπολης θα αποτελέσουν πεδίο δοκιμής για έναν πιο ρεαλιστικό ευρωπαϊκό ενεργειακό σχεδιασμό. Τα βλέμματα στρέφονται τώρα στις Βρυξέλλες, που καλούνται εντός του 2026 να αποφασίσουν υπό ποιους όρους και με ποια γεωγραφική στρατηγική το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να ρέει στην ευρωπαϊκή αγορά.