Ο πόλεμος στο Ιράν αυξάνει τις τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, απειλεί την επισιτιστική ασφάλεια φτωχών χωρών, αποσταθεροποιεί εύθραυστες χώρες και δυσκολεύει τον έλεγχο του πληθωρισμού από τις κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως.
Οι οικονομικοί κραδασμοί από τον πόλεμο με το Ιράν συνεχίζουν να εξαπλώνονται και να πολλαπλασιάζονται σε όλο τον πλανήτη.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το σημείο ασφυξίας είναι τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και τα οποία έχουν ουσιαστικά κλείσει από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ξεκίνησαν πυραυλικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, πριν από έντεκα ημέρες.
«Για πολύ καιρό, το εφιαλτικό σενάριο που αποθάρρυνε τις ΗΠΑ από το να εξετάσουν ένα πλήγμα κατά του Ιράν και τις οδήγησε να ζητούν αυτοσυγκράτηση από το Ισραήλ ήταν ότι οι Ιρανοί θα έκλειναν τα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε ο Μόρις Όμπστφελντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
«Τώρα ζούμε αυτό το εφιαλτικό σενάριο», πρόσθεσε.
Με μια κομβική ναυτιλιακή οδό αποκομμένη, οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν από κάτω από τα 70 δολάρια το βαρέλι τον Φεβρουάριο σε κορύφωση σχεδόν 120 δολαρίων νωρίς τη Δευτέρα και αυτή τη στιγμή κινούνται γύρω στα 90 δολάρια.
Η άνοδος του πετρελαίου έχει, ως εκ τούτου, προκαλέσει και αντίστοιχο άλμα στις τιμές της βενζίνης.
Σύμφωνα με την AAA, τον μεγαλύτερο αυτοκινητιστικό και ταξιδιωτικό οργανισμό στη Βόρεια Αμερική, η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ έχει εκτοξευθεί στα 3,48 δολάρια το γαλόνι από λίγο κάτω από 3 δολάρια πριν από μία εβδομάδα.
Οι επιπτώσεις στις τιμές ενδέχεται να είναι ακόμη πιο αισθητές στην Ασία και την Ευρώπη, που εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή σε σχέση με τις ΗΠΑ.
Πετρελαϊκό σοκ στην προσφορά
Κάθε αύξηση 10% στις τιμές του πετρελαίου, εφόσον διατηρηθεί για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, θα προσθέτει 0,4% στον παγκόσμιο πληθωρισμό και θα μειώνει την παγκόσμια οικονομική παραγωγή έως και κατά 0,2%, δήλωσε η Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, γενική διευθύντρια του ΔΝΤ.
«Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να ξανανοίξουν», τόνισε ο οικονομολόγος Σάιμον Τζόνσον από το MIT και βραβευμένος με το Νόμπελ Οικονομίας 2024.
«Πρόκειται για 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα που περνούν από εκεί. Δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο εφεδρική παραγωγική ικανότητα που να μπορεί να καλύψει αυτό το κενό», εξήγησε.
Η παγκόσμια οικονομία έχει αποδείξει ότι αντέχει τα χτυπήματα, απορροφώντας τους κραδασμούς από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πριν από τέσσερα χρόνια και από τους μαζικούς και φαινομενικά απρόβλεπτους δασμούς του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ το 2025.
Πολλοί οικονομολόγοι εκφράζουν την ελπίδα ότι και το τελευταίο αυτό σοκ στην παγκόσμια οικονομία μπορεί να απορροφηθεί.
«Η παγκόσμια οικονομία έχει αποδειχθεί ικανή να αποτινάσσει σημαντικούς κλυδωνισμούς, όπως οι γενικευμένοι δασμοί των ΗΠΑ, επομένως υπάρχει περιθώριο αισιοδοξίας ότι θα αποδειχθεί ανθεκτική και στις συνέπειες του πολέμου κατά του Ιράν», σημείωσε ο Εσουάρ Πρασάντ, καθηγητής εμπορικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ.
Η διάρκεια της κρίσης ως δείκτης αναστάτωσης
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι, αν οι τιμές του πετρελαίου υποχωρήσουν ξανά στην περιοχή των 70 έως 80 δολαρίων, η παγκόσμια οικονομία ίσως μπορέσει να απορροφήσει το προσωρινό σοκ. Αυτό, όμως, εξαρτάται απολύτως από τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.
«Το ερώτημα είναι πόσο θα κρατήσει», δήλωσε ο Τζόνσον, επίσης πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
«Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι το Ιράν θα υποχωρήσει τώρα που έχει ανακοινώσει αυτόν τον νέο ηγέτη», πρόσθεσε.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του δολοφονημένου αγιατολάχ, θεωρείται ακόμη πιο αδιάλλακτος από τον πατέρα του.
Επιπλέον, το τέλος της κρίσης σκιάζεται από την αβεβαιότητα σχετικά με το τι ακριβώς επιδιώκουν οι ΗΠΑ. «Όλα έχουν να κάνουν με τον πρόεδρο Τραμπ· δεν είναι σαφές πότε θα ανακοινώσει ότι νίκησε», είπε ο Τζόνσον.
Προς το παρόν, ο πόλεμος αναμένεται να δημιουργήσει οικονομικούς κερδισμένους και χαμένους.
Οι οικονομίες των χωρών που εισάγουν ενέργεια, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μέρους της Ευρώπης, της Νότιας Κορέας, της Ταϊβάν, της Ιαπωνίας, της Ινδίας και της Κίνας, θα νιώσουν περισσότερο το βάρος των υψηλότερων τιμών.
Το Πακιστάν βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση. Η χώρα της Νότιας Ασίας εισάγει το 40% της ενέργειάς της και βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από το Κατάρ, οι προμήθειες του οποίου έχουν διακοπεί λόγω της σύρραξης.
Αντίθετα, πετρελαιοπαραγωγές χώρες εκτός της ζώνης του πολέμου, όπως η Νορβηγία, η Ρωσία και ο Καναδάς, πιθανότατα θα ωφεληθούν από τις υψηλότερες τιμές πετρελαίου.
Ωστόσο, η ενέργεια δεν είναι το μόνο ζήτημα. Έως και το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ουρίας, της αμμωνίας, των φωσφορικών και του θείου, διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το International Food Policy Research Institute.
Οι αναταράξεις στην περιοχή έχουν ήδη διακόψει τις αποστολές λιπασμάτων, αυξάνοντας το κόστος για τους αγρότες, το οποίο είναι πιθανό να μετακυλιστεί στους καταναλωτές, οδηγώντας σε ακόμη υψηλότερες τιμές τροφίμων.
«Όλες οι χώρες με σημαντικό αγροτικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, είναι ευάλωτες», εξήγησε ο Μόρις Όμπστφελντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
«Οι συνέπειες θα είναι πιο καταστροφικές στις φτωχές χώρες, όπου η αγροτική παραγωγικότητα μπορεί ήδη να είναι προβληματική. Αν προστεθεί και αυτό το επιπλέον κόστος, προκύπτει το ενδεχόμενο σοβαρών ελλείψεων τροφίμων», συνέχισε.
Δίλημμα για τις κεντρικές τράπεζες
Η κρίση με το Ιράν φέρνει επίσης σε δύσκολη θέση τις κεντρικές τράπεζες του κόσμου. Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας τροφοδοτούν τον πληθωρισμό αλλά ταυτόχρονα πλήττουν την οικονομία. Πρέπει οι κεντρικοί τραπεζίτες να αυξήσουν τα επιτόκια για να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό ή να τα μειώσουν για να στηρίξουν την οικονομία;
Στις ΗΠΑ, η Fed είναι ήδη διχασμένη ανάμεσα σε όσους θεωρούν ότι η αδύναμη αγορά εργασίας χρειάζεται στήριξη μέσω χαμηλότερων επιτοκίων και σε εκείνους που εξακολουθούν να ανησυχούν ότι ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο του 2% της κεντρικής τράπεζας.
«Το μυαλό τους θα πάει εύκολα στη δεκαετία του 1970, όταν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου εκτίναξαν τις τιμές του πετρελαίου», είπε ο Τζόνσον, επίσης πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ.
«Τους στοιχειώνει η μνήμη ότι οι προκάτοχοί τους δεν τα κατάφεραν στη δεκαετία του 1970. Πίστευαν ότι επρόκειτο για ένα προσωρινό σοκ που μπορούσε να απορροφηθεί με χαμηλότερα επιτόκια, αλλά τελικά το μετάνιωσαν, γιατί ο πληθωρισμός απογειώθηκε», εξήγησε.
Ο Τζόνσον προέβλεψε ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας που προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν «θα εντείνουν σε πολύ μεγάλο βαθμό τη συζήτηση στο εσωτερικό της Fed» και θα καταστήσουν λιγότερο πιθανές τις μειώσεις επιτοκίων στις ΗΠΑ.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αντιμετωπίζει το ίδιο δίλημμα και θα μπορούσε να εξετάσει αυξήσεις επιτοκίων, αν το σοκ προσφοράς που συνδέεται με τις τιμές της ενέργειας μεταδοθεί στους μισθούς και στο κόστος των υπηρεσιών.