Ιταλία: Οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή γίνονται αισθητές

Η ιταλική οικονομία κινείται σε μια επισφαλή ισορροπία μπροστά στην εξέλιξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Σύμφωνα με τις τελευταίες εαρινές προβλέψεις του Centro Studi di Confindustria (πηγή στα Ιταλικά), στο πιο ευνοϊκό σενάριο, με αποκλιμάκωση μέχρι το τέλος Μαρτίου, η αύξηση του ΑΕΠ το 2026 θα σταματήσει στο 0,5%, πιο αργή από ό,τι αναμενόταν.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Αλλά η εικόνα αλλάζει γρήγορα όσο παρατείνεται η κρίση: με σύγκρουση μέχρι τον Ιούνιο και αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ, η Ιταλία θα κινδύνευε με μια φάση στασιμότητας, ενώ μια κλιμάκωση που θα παρατεινόταν σε ολόκληρο το 2026 θα οδηγούσε σε ύφεση με συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 0,7%.

Αυτή την εικόνα αβεβαιότητας συμμερίζεται και το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο προειδοποιεί στο πρόγραμμα έκδοσης ομολόγων ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να έχει "αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη" που θα επεκτείνονταν πέρα από το βραχυπρόθεσμο διάστημα.

Ειδικότερα, το υπουργείο υπογραμμίζει τους κινδύνους που σχετίζονται τόσο με τον ενεργειακό εφοδιασμό όσο και με την επιδείνωση της επιχειρηματικής και καταναλωτικής εμπιστοσύνης, επισημαίνοντας ότι τυχόν αναθεωρήσεις των εκτιμήσεων θα αξιολογηθούν στο επόμενο έγγραφο για τα δημόσια οικονομικά.

Από τον βιομηχανικό κόσμο έρχεται η έκκληση για άμεση αντίδραση. Ο πρόεδρος της Confindustria, Emanuele Orsini, ζητά "επείγοντα, αιχμηρά και ισχυρά μέτρα, ιδίως σε ευρωπαϊκό επίπεδο", προτρέποντας για "κοινή ευθύνη" μεταξύ πλειοψηφίας και αντιπολίτευσης.

Με το βλέμμα στην Ευρώπη, ο Orsini θέτει κοινά μέσα όπως τα ευρωομόλογα, μια ενιαία αγορά ενέργειας και μεγαλύτερο συντονισμό για το χρέος, κατά το πρότυπο των μέτρων που ελήφθησαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η αντιπρόεδρος Lucia Aleotti, η οποία καλεί την κυβέρνηση και τις πολιτικές δυνάμεις σε συζήτηση με τις επιχειρήσεις για να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού, η διεθνής ανταγωνιστικότητα και η παραγωγική ικανότητα της χώρας.

Αναλυτής κρούει τον κώδωνα του κινδύνου

Οι εκτιμήσεις για την επιβράδυνση της ανάπτυξης που διατυπώνει η Confindustria είναι "λογικές". Αυτό λέει ο καθηγητής Nicola Borri, οικονομολόγος στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης, ο οποίος τονίζει πως η εικόνα που περιγράφεται αντανακλά την ιδιαίτερη έκθεση της χώρας στην ενέργεια.

Η Ιταλία, εξηγεί ο Borri, έχει ένα "έντονα προσανατολισμένο στο φυσικό αέριο ενεργειακό μείγμα", γεγονός που καθιστά την οικονομία πιο ευάλωτη στις διεθνείς εντάσεις, ιδίως στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.

Είναι ακριβώς αυτή η εξάρτηση από το φυσικό αέριο, προσθέτει ο καθηγητής, που εκθέτει το παραγωγικό σύστημα στον κίνδυνο μιας διαρκούς αύξησης του ενεργειακού κόστους, με άμεσες επιπτώσεις στις επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, ωστόσο, ο Borri προτρέπει να μην αποκλείονται λιγότερο αρνητικά σενάρια.

Υπενθυμίζοντας την περίπτωση της Γερμανίας μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ο εμπειρογνώμονας παρατηρεί ότι "οι αρχικά πολύ αρνητικές εκτιμήσεις αναπροσαρμόστηκαν στη συνέχεια, επειδή οι επιχειρήσεις επέδειξαν ισχυρή ικανότητα προσαρμογής".

Μια δυναμική που θα μπορούσε επίσης να επαναληφθεί στην Ιταλία, όπου, καταλήγει, ακόμη και οι πιο απαισιόδοξες προβλέψεις θα μπορούσαν να αναθεωρηθούν υπό το πρίσμα της ανθεκτικότητας του παραγωγικού ιστού.

«Δεν θα είναι ύφεση τύπου Covid»

Ένα οικονομικό σοκ συγκρίσιμο με την πανδημία δεν αναμένεται, συνεχίζει ο Borri. Ο οικονομολόγος εξηγεί: "Δεν φαντάζομαι μια ύφεση τύπου Covid: εκείνη ήταν μια κρίση κατά την οποία ολόκληρη η χώρα ακινητοποιήθηκε, με μια άνευ προηγουμένου μείωση του ΑΕΠ.

Ακόμη και στο πιο δυσμενές σενάριο που περιγράφει η Confindustria, προσθέτει, "θα υπήρχε ύφεση, αλλά με τιμές κοντά στο μηδέν, άρα όχι απότομη πτώση του ΑΕΠ".

Ένα στοιχείο σχετικής σταθερότητας αφορά το κόστος του δημόσιου χρέους. 'Παρά την αύξηση των τελευταίων εβδομάδων, βρισκόμαστε γύρω στις 90 μονάδες βάσης, ενώ στην αρχή της κυβέρνησης Meloni βρισκόμασταν γύρω στις 200', εξηγεί ο Borri.

Ένα επίπεδο που, σύμφωνα με τον οικονομολόγο, διατηρεί το κόστος του χρέους υπό έλεγχο και αφήνει περιθώρια για υποστηρικτικά μέτρα, όπως το πακέτο των 3 δισ. ευρώ για τη συγκράτηση του κόστους της ενέργειας, αν και πρόκειται για "ρυθμιστικά" μέτρα που, σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, θα πρέπει να συνοδεύονται από πιο διαρθρωτικές απαντήσεις.

Εν τω μεταξύ, επισημαίνει, αναδεικνύεται μια απόκλιση μεταξύ αγορών και αναλυτών: "Κοιτάζοντας τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το πετρέλαιο και την ενέργεια, οι αγορές φαίνεται να αναμένουν μια κρίση όχι πολύ μεγάλης διάρκειας, ενώ οι γεωπολιτικοί εμπειρογνώμονες φαίνονται πολύ πιο απαισιόδοξοι**.**

Ακόμα πολύ νωρίς για παρέμβαση της ΕΕ

'Εάν η κρίση διαρκούσε για μεγάλο χρονικό διάστημα, μια ευρωπαϊκή αντίδραση είναι πιθανή, ενώ εάν παρέμενε βραχυπρόθεσμη, το κόστος θα ήταν πιο περιορισμένο', σημειώνει ο οικονομολόγος, τονίζοντας ότι το χρονικό πλαίσιο παραμένει ακόμη αβέβαιο και καθιστά δύσκολο να προβλεφθεί μια άμεση παρέμβαση.

Στο τραπέζι, ωστόσο, υπάρχουν ήδη αρκετές προτάσεις. "Είναι λίγο νωρίς γιατί δεν ξέρουμε πόσο θα διαρκέσει η κρίση, αλλά έχουν διατυπωθεί κάποιες ιδέες", σημειώνει ο Borri, αναφέροντας μεταξύ αυτών εκείνη τουΓάλλου οικονομολόγου Olivier Blanchard, ο οποίος περιέγραψε πρόσφατα ένα μοντέλο ευρωομολόγου.

Παρόμοιες λύσεις, προσθέτει, είχαν προταθεί τα τελευταία χρόνια και από άλλους Ευρωπαίους οικονομολόγους, με διαφορετική αρχιτεκτονική αλλά με τον ίδιο στόχο της ενίσχυσης της κοινής δημοσιονομικής ικανότητας.

Ωστόσο, ο πολιτικός κόμπος παραμένει. 'Υπάρχει η γνωστή μας αντίσταση, μεταξύ των πιο λιτών χωρών και άλλων με μεγαλύτερες δαπάνες, με τον φόβο, ιδίως από την πλευρά της Γερμανίας, ότι θα πρέπει να επωμιστεί το κόστος των άλλων', εξηγεί ο Borri.

Παρά ταύτα, τα κοινά μέσα θα μπορούσαν να αποδειχθούν χρήσιμα, ιδίως για τη χρηματοδότηση της άμυνας και της ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, προειδοποιεί,"η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε μια φάση σημαντικών πολιτικών δυσκολιών", γεγονός που καθιστά πιο περίπλοκη τη λήψη γρήγορων αποφάσεων.

Μόνο σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, καταλήγει, "όπως συνέβη ήδη με το Covid, θα μπορούσε να επιτευχθεί κοινή απάντηση έστω και σχετικά γρήγορα".

«Οι υψηλές τιμές της ενέργειας γίνονται συστημικός κίνδυνος»

Το πραγματικό όριο συναγερμού δεν σχετίζεται μόνο με τις τιμές, αλλά κυρίως με τη διάρκεια της κρίσης.

"Θα πρέπει να αρχίσουμε να ανησυχούμε εάν η σύγκρουση δεν λήξει μέχρι το τέλος του έτους και παραταθεί μέχρι το 2027", σχολιάζει ο Borri, επισημαίνοντας πως ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τους υψηλούς λογαριασμούς, αλλά ευρύτερες επιπτώσεις σε ολόκληρο το οικονομικό σύστημα.

Ήδη σήμερα, σημειώνει, έχουμε αρχίσει να βλέπουμε σημάδια έντασης στο διεθνές εμπόριο.

"Το μπλοκάρισμα του εμπορίου στον τομέα αυτό έχει επιπτώσεις και στην Ιταλία, για παράδειγμα στις εισαγωγές βασικών υλικών για την παραγωγή λιπασμάτων", εξηγεί ο ειδικός. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που κινδυνεύει να έχει αντίκτυπο στη γεωργία και σε άλλους τομείς παραγωγής.

Υπάρχουν επίσης έμμεσες επιπτώσεις. "Υπάρχουν χώρες όπως το Μπανγκλαντές και οι Φιλιππίνες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο της περιοχής αυτής", επισημαίνει ο οικονομολόγος.

Εάν η κρίση επιδεινωθεί, οι δυσκολίες αυτών των χωρών θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις ιταλικές εταιρείες που εξαρτώνται από τις ενδιάμεσες προμήθειες.

Σε αυτό το σενάριο, καταλήγει, το πρόβλημα δεν θα είναι πλέον μόνο το κόστος της ενέργειας, αλλά μια ευρύτερη επιβράδυνση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού.