Λιγότερο από δέκα μέρες πριν τη σέντρα: το μεγαλύτερο Μουντιάλ της ιστορίας αναμένεται να ρίξει δεκάδες δισ. στις διοργανώτριες, αλλά ο αντίκτυπος θα είναι περιορισμένος, σύμφωνα με αναλυτές.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου 2026 της FIFA, που ξεκινά στις 11 Ιουνίου σε Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά και Μεξικό, είναι το μεγαλύτερο στην ιστορία της διοργάνωσης, με 48 εθνικές ομάδες να αγωνίζονται για πρώτη φορά σε 16 πόλεις-οικοδεσπότες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ίδια η FIFA έχει διατυπώσει ιδιαίτερα φιλόδοξες προσδοκίες για τις οικονομικές αποδόσεις, προβλέποντας συνολικό όφελος 30,5 δισ. δολαρίων (26,1 δισ. ευρώ) για τις τρεις διοργανώτριες χώρες και ότι το τουρνουά θα προσθέσει έως και 40,9 δισ. δολάρια (35 δισ. ευρώ) στο παγκόσμιο ΑΕΠ.
Ο οργανισμός εκτιμά επίσης ότι θα δημιουργηθούν περίπου 824.000 θέσεις εργασίας, άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένες με τη διοργάνωση.
Καθώς όμως πλησιάζει το σφύριγμα της έναρξης του πρώτου αγώνα, αναλυτές προειδοποιούν ότι, όταν προκύψουν τα πραγματικά στοιχεία, είναι πιθανό να σκιαγραφήσουν μια αρκετά πιο μετριοπαθή εικόνα σε σχέση με τη σημερινή αφήγηση.
Η FIFA υπολογίζει ότι το συνολικό κόστος για αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο, συμπεριλαμβανομένων των δαπανών του ίδιου του οργανισμού, των πόλεων-οικοδεσποτών και των επενδυτών σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό, θα ανέλθει περίπου σε 14 δισ. δολάρια (12 δισ. ευρώ). Μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να επωμιστούν πάνω από 11 δισ. δολάρια (9,4 δισ. ευρώ) από αυτό το ποσό.
Σύμφωνα με ανάλυση της δανέζικης τράπεζας Saxo, τα εντυπωσιακά μεγέθη ωραιοποιούν τον πραγματικό αντίκτυπο και οι ειδικοί, κατά μέσο όρο, προβλέπουν μικρότερη αύξηση εσόδων από ό,τι η FIFA.
Για παράδειγμα, για τις ΗΠΑ, των οποίων η οικονομία ξεπερνά κατά πολύ τις περισσότερες ανταγωνίστριες χώρες, η προβλεπόμενη ώθηση 17 δισ. δολαρίων (14,5 δισ. ευρώ) αντιστοιχεί σε λιγότερο από 0,1% του ΑΕΠ, καθιστώντας το Παγκόσμιο Κύπελλο έναν οριακό μοχλό ανάπτυξης.
Το Μεξικό ξεχωρίζει ως ο σχετικός «νικητής» αυτής της τριεθνικής συμφωνίας. Με εκτιμώμενα οικονομικά οφέλη 3 δισ. δολαρίων (2,57 δισ. ευρώ), που αντιστοιχούν μεταξύ 0,2% και 0,5% του ΑΕΠ ανάλογα με το μοντέλο, η εισροή επισκεπτών έχει μεγαλύτερο ορατό βάρος σε μια οικονομία πιο εξαρτημένη από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες.
Πόλεις-οικοδεσπότες όπως η Γουαδαλαχάρα, το Μοντερέι και η Πόλη του Μεξικού αναμένεται να νιώσουν εντονότερα τον οικονομικό αντίκτυπο.
Την ίδια στιγμή, ο Καναδάς προβλέπεται να δει οφέλη περίπου 3,8 δισ. καναδικών δολαρίων (2,36 δισ. ευρώ), αν και οι αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτά τα ποσά πρέπει να σταθμιστούν σε σχέση με το σημαντικό κόστος για το Δημόσιο.
Πρόσφατη μελέτη της Oxford Economics διαπίστωσε επίσης ότι, παρότι οι 11 πόλεις-οικοδεσπότες στις ΗΠΑ θα καταγράψουν το καλοκαίρι αυτό αύξηση του ΑΕΠ κυρίως στους κλάδους αναψυχής και φιλοξενίας, με το Χιούστον, τη Νέα Υόρκη και το Ντάλας μεταξύ των βασικών ωφελημένων, τα όποια κέρδη σε θέσεις εργασίας θα είναι προσωρινά.
Η έρευνα σημείωσε ότι, επειδή σχεδόν καμία νέα υποδομή δεν έχει κατασκευαστεί αποκλειστικά για αυτό το τουρνουά, η τουριστική δραστηριότητα γύρω από τους αγώνες θα εκτοπίσει σε μεγάλο βαθμό τις υπάρχουσες ροές επισκεπτών αντί να παράγει πρόσθετη οικονομική αξία.
Το πρόβλημα των «λευκών ελεφάντων» και η επίδραση στο ΑΕΠ
Η πρόσφατη ιστορία των προηγούμενων Μουντιάλ παρέχει ένα νηφάλιο σημείο αναφοράς.
Πρώτον, τα τελικά κόστη φιλοξενίας τείνουν να ξεπερνούν κατά πολύ τις αρχικές εκτιμήσεις. Έρευνα του καθηγητή Μπεντ Φλίβμπγιεργκ στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης έδειξε ότι οι μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις συστηματικά υπερβαίνουν τον προϋπολογισμό τους κατά μέσο όρο 172%.
Αυτή η εκτίναξη εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι ένα Παγκόσμιο Κύπελλο δεν μπορεί να αναβληθεί. Όταν τα έργα υποδομής καθυστερούν, οι διοργανωτές υποχρεώνονται να επιταχύνουν τις κατασκευές με οποιοδήποτε κόστος, ώστε να τηρηθεί η ημερομηνία έναρξης.
Στην πράξη, τα δημόσια οικονομικά είναι αυτά που συνήθως απορροφούν αυτές τις υπερβάσεις.
Δεύτερον, πέρα από τα πραγματικά κόστη, τίθεται το ερώτημα του μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου οικονομικού οφέλους από τις μεγάλες επενδύσεις που πραγματοποιούνται.
Μελέτες δείχνουν ότι σημαντικό μέρος των υποδομών που κατασκευάζονται για τα τουρνουά παράγει ελάχιστη διαρκή αξία μετά τη λήξη της διοργάνωσης. Για παράδειγμα, πολλά γήπεδα εξελίσσονται σε λεγόμενους «λευκούς ελέφαντες» που είναι δαπανηρά στη συντήρηση αλλά αξιοποιούνται ελάχιστα μετά το τέλος της διοργάνωσης.
Το Μουντιάλ του 2014 στη Βραζιλία και το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 στο Κατάρ αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτού του προβλήματος, καθώς άφησαν πίσω τους μια σειρά από γήπεδα χωρίς βιώσιμο σκοπό μετά το τέλος της διοργάνωσης. Ενδεικτικά, η «Arena da Amazônia» στην πόλη Μαναούς της Βραζιλίας έχει καταστεί διαχρονικό σύμβολο κακοδιαχείρισης δημόσιων πόρων.
Το Κατάρ 2022, με κόστος σχεδόν 220 δισ. δολαρίων (188,6 δισ. ευρώ), έγινε το ακριβότερο Μουντιάλ στην ιστορία, μεταμορφώνοντας μια ολόκληρη χώρα σε επίπεδο υποδομών αλλά αφήνοντας ανοιχτά ερωτήματα για τον μακροπρόθεσμο οικονομικό αντίκτυπο.
Η διοργάνωση του 2026 έχει σε αυτό το επίπεδο σαφώς διαφορετικό προφίλ. Οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό διαθέτουν ήδη τις περισσότερες από τις αναγκαίες εγκαταστάσεις, σχεδόν όλες τις οποίες διαχειρίζονται κερδοφόρες επαγγελματικές ομάδες με εδραιωμένη βάση φιλάθλων.
Ο κίνδυνος για «λευκούς ελέφαντες» είναι αισθητά μικρότερος αυτή τη φορά, αλλά οι διοργανώτριες χώρες αναμένεται και πάλι να ξεφύγουν από τον προϋπολογισμό.
Αυτό που παραμένει πραγματική ανησυχία είναι η ζήτηση.
Σύμφωνα με έρευνα της Αμερικανικής Ένωσης Ξενοδοχείων και Καταλυμάτων σε περισσότερα από 200 ξενοδοχεία στις 11 πόλεις-οικοδεσπότες στις ΗΠΑ, σχεδόν το 80% ανέφερε ότι οι κρατήσεις κινούνται κάτω από τις αρχικές προβλέψεις.
Οι ερωτηθέντες απέδωσαν την υστέρηση στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επισκέπτες από το εξωτερικό για την έκδοση βίζας, στις αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις και στις πολύ υψηλές τιμές εισιτηρίων και ταξιδιού, που λειτουργούν αποτρεπτικά για την προσέλευση.
Ορισμένα ξενοδοχεία έφτασαν στο σημείο να περιγράψουν το τουρνουά ως «μη γεγονός».
Εξάλλου, ακόμη κι αν η ζήτηση ανταποκριθεί στις προσδοκίες, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι οι εκτιμήσεις για τον πραγματικό αντίκτυπο στο ΑΕΠ πρέπει να ερμηνεύονται με επιφύλαξη, καθώς τα τελικά αποτελέσματα συχνά αποκλίνουν σημαντικά από τις αρχικές προβολές.
Ακόμη και όταν παρατηρείται ανάπτυξη, αυτή είναι συνήθως χρονικά περιορισμένη, γεωγραφικά πολύ στοχευμένη και εν μέρει αντισταθμίζεται από φαινόμενα υποκατάστασης και εκτόπισης.
Οι όροι αυτοί περιγράφουν το μακροοικονομικό φαινόμενο κατά το οποίο η αυξημένη κρατική δανειοδότηση, δαπάνη ή παρέμβαση στην αγορά περιορίζει τις επενδύσεις και την κατανάλωση του ιδιωτικού τομέα.
Κατά συνέπεια, τα συνολικά μακροοικονομικά οφέλη παραμένουν περιορισμένα, ιδίως για οικονομίες του μεγέθους των ΗΠΑ.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Μουντιάλ του 2026 θα πρέπει να ιδωθεί λιγότερο ως μοχλός δομικού οικονομικού μετασχηματισμού και περισσότερο ως προσωρινή ανακατανομή δραστηριότητας, με την πραγματική του εμβέλεια να είναι συχνά πιο περιορισμένη από ό,τι υποδηλώνει η δημόσια αφήγηση.
Το συμπέρασμα, όπως καταλήγουν και οι αναλύσεις της Oxford Economics και της Saxo Bank, είναι ότι πράγματι θα υπάρξει κάποια αύξηση του ΑΕΠ αυτό το καλοκαίρι, αλλά θα είναι προσωρινή, τοπική και, τουλάχιστον για τη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, σχεδόν ανεπαίσθητη σε συνολικό επίπεδο.
Η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική διοργάνωση στον πλανήτη, τελικά, ίσως αποδειχθεί πολύ πιο ήσυχη υπόθεση για τις εθνικές οικονομίες από ό,τι υποστηρίζουν οι διοργανωτές της.