Η Ελλάδα δανείζεται πλέον φθηνότερα από τη Γαλλία παρά το υψηλότερο χρέος· πώς η Αθήνα ξανάκτισε την εμπιστοσύνη των αγορών ενώ το Παρίσι τη χάνει.
Τον Μάρτιο του 2012 το ελληνικό Δημόσιο αναγκάστηκε να προσφέρει απόδοση κοντά στο 40% στα δεκαετή ομόλογα που είχε σε κυκλοφορία, κάτι που ουσιαστικά το απέκλεισε από τη συνήθη χρηματοδότηση μέσω της αγοράς. Ακόμη και σε αυτή την τιμή, οι πρόθυμοι επενδυτές ήταν ελάχιστοι.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τον ίδιο μήνα, η Γαλλία δανείστηκε με δεκαετή ομόλογα με επιτόκιο κάτω από 3%. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί.
Η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου, δηλαδή το επιτόκιο με το οποίο το Παρίσι δανείζεται για μία δεκαετία, κινείται κοντά στο 4,50%. Η Αθήνα πληρώνει περίπου 4,28%.
Οι επενδυτές ζητούν πλέον υψηλότερο επιτόκιο για να δανείσουν το Παρίσι απ’ ό,τι την Αθήνα. Η διαφορά είναι μικρή. Το μήνυμα που στέλνει, όχι.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να χρωστά περισσότερο σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της από σχεδόν οποιαδήποτε άλλη χώρα στην Ευρώπη, ενώ η γαλλική οικονομία είναι πάνω από δέκα φορές μεγαλύτερη, πλουσιότερη και πολύ πιο διαφοροποιημένη.
Στα χαρτιά, αυτή η τιμολόγηση μοιάζει παράλογη. Βγάζει όμως νόημα αν δεχθεί κανείς ότι οι επενδυτές ομολόγων δεν αντιμετωπίζουν πια το μέγεθος του χρέους ως όλη την ιστορία.
Αυτό που ζυγίζουν πλέον είναι προς ποια κατεύθυνση κινείται το χρέος, πόσο συχνά πρέπει να αναχρηματοδοτείται και αν η εκάστοτε κυβέρνηση έχει το πολιτικό περιθώριο να σταματήσει να το αυξάνει.
Σε όλα αυτά τα μέτωπα, Ελλάδα και Γαλλία απομακρύνονται η μία από την άλλη.
Η Ελλάδα χρωστά περισσότερα, αλλά το χρέος της μικραίνει
Στο τέλος του πρώτου τριμήνου, το δημόσιο χρέος της Ελλάδας ανερχόταν στο 143,5% του ετήσιου ΑΕΠ, έναντι 117,6% στη Γαλλία.
Αυτοί είναι οι αριθμοί που κολακεύουν το Παρίσι – και είναι οι μόνοι.
Τους προηγούμενους δώδεκα μήνες, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ της Ελλάδας μειώθηκε κατά 9,4 ποσοστιαίες μονάδες. Της Γαλλίας αυξήθηκε περίπου κατά τέσσερις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι το ελληνικό χρέος θα συνεχίσει να μειώνεται, από 146,1% το 2025 σε 134,4% έως το 2027. Για τη Γαλλία εκτιμά ότι θα ξεπεράσει το 120% στην ίδια περίοδο.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εικόνα του προϋπολογισμού.
Η Ελλάδα έκλεισε την περσινή χρονιά με πλεόνασμα ίσο με 1,7% του ΑΕΠ και αναμένεται να παραμείνει σε τροχιά πλεονασμάτων μέχρι το 2027. Η Γαλλία εμφάνισε έλλειμμα 5,1%, ένα από τα μεγαλύτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και το φετινό ξεφεύγει.
Και τα γαλλικά νούμερα χειροτερεύουν, δεν βελτιώνονται.
Στις 11 Σεπτεμβρίου, ο υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκύρ μείωσε στο μισό την πρόβλεψη της κυβέρνησης για ανάπτυξη το 2026, στο 0,5%, και εγκατέλειψε τον στόχο για έλλειμμα 5% πάνω στον οποίο είχε στηριχθεί ο προϋπολογισμός.
«Το 5% δεν είναι πλέον επιλογή», είπε στους δημοσιογράφους, αποφεύγοντας να δώσει νέο νούμερο στη θέση του.
Η στατιστική υπηρεσία INSEE είναι ακόμη πιο απαισιόδοξη, προβλέποντας 0,4%, και χαρακτηρίζει τη Γαλλία τη μόνη μεγάλη ανεπτυγμένη οικονομία που αναμένεται να επιβραδύνει φέτος. Η Ελλάδα αναπτύσσεται με ρυθμό κοντά στο 2%.
Γιατί το τεράστιο χρέος της Ελλάδας είναι λιγότερο επικίνδυνο απ’ όσο φαίνεται
Δεν λειτουργούν όλα τα χρέη με τον ίδιο τρόπο, και της Ελλάδας συμπεριφέρεται ασυνήθιστα καλά.
Το μεγαλύτερο μέρος του δημιουργήθηκε από τα προγράμματα διάσωσης, πράγμα που σημαίνει ότι οφείλεται σε ευρωπαϊκούς δημόσιους θεσμούς και όχι σε διαχειριστές κεφαλαίων που μπορούν να πουλήσουν με το πρώτο αρνητικό δημοσίευμα.
Τα δάνεια έχουν διάρκεια πολλών δεκαετιών και επιτόκια ευνοϊκά. Η Δημόσια Υπηρεσία Διαχείρισης Χρέους της Ελλάδας υπολογίζει τη μέση διάρκεια σε πάνω από 18 χρόνια και το ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του συνόλου στο 1,94% στα τέλη Ιουνίου.
Σχεδόν όλο το ελληνικό χρέος είναι με σταθερό επιτόκιο.
Φανταστείτε ένα νοικοκυριό που «κλείδωσε» ένα πολύ μακροπρόθεσμο στεγαστικό δάνειο όταν το χρήμα ήταν φθηνό. Τα επιτόκια μπορεί να ανέβουν όσο θέλουν· η μηνιαία δόση δεν αλλάζει.
Η Γαλλία δεν διαθέτει αντίστοιχη προστασία σταθερού επιτοκίου για τόσο μεγάλη διάρκεια.
Τα ομόλογα που εκδόθηκαν στην εποχή των σχεδόν μηδενικών επιτοκίων συνεχίζουν να λήγουν και να αντικαθίστανται με το σημερινό κόστος. Οι πληρωμές τόκων αναμένεται να φτάσουν τα 65 δισ. ευρώ φέτος, περίπου 4,5 δισ. πάνω από τον προϋπολογισμό, κάτι που καθιστά την εξυπηρέτηση του χρέους τη μεγαλύτερη μεμονωμένη δαπάνη του κράτους.
Η Cour des Comptes, το δημόσιο ελεγκτικό όργανο, έχει προειδοποιήσει ότι ο λογαριασμός μπορεί να προσεγγίσει τα 100 δισ. ευρώ έως το 2029.
Οι οικονομολόγοι αποκαλούν αυτόν τον μηχανισμό «χιονοστιβάδα».
Όταν το κόστος δανεισμού αυξάνεται πιο γρήγορα απ’ όσο αναπτύσσεται η οικονομία, το χρέος μεγαλώνει από μόνο του, εκτός κι αν το κράτος εμφανίζει πλεόνασμα πριν από τους τόκους. Ο ΟΟΣΑ έχει προειδοποιήσει ότι χωρίς αλλαγές πολιτικής το γαλλικό χρέος μπορεί να φτάσει περίπου στο 200% του ΑΕΠ έως το 2050.
Η μία χώρα πουλά ομόλογα 8 δισ. ευρώ. Η άλλη 310 δισ. ευρώ.
Και ύστερα έρχεται η προσφορά. Η Γαλλία σχεδιάζει να εκδώσει το 2026 μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα ομόλογα αξίας 310 δισ. ευρώ, μετά τις επαναγορές.
Η Ελλάδα σκοπεύει να εκδώσει φέτος ομόλογα μόλις περίπου 8 δισ. ευρώ. Παράλληλα αποπληρώνει πρόωρα γύρω στα 13 δισ., αξιοποιώντας τα ταμειακά της διαθέσιμα, που πλησιάζουν τα 40 δισ. ευρώ.
Μια μεγαλύτερη οικονομία δανείζεται φυσικά μεγαλύτερα ποσά, όμως η αγορά πρέπει να τα απορροφήσει δημοπρασία τη δημοπρασία – και μια αγορά που πρέπει να απορροφήσει, μπορεί να υπαγορεύσει την τιμή.
Ο πολιτικός κίνδυνος άλλαξε διεύθυνση
Οι αξιολογήσεις αποτυπώνουν αυτή την ανατροπή.
Η Ελλάδα, που πέρασε μεγάλο μέρος της προηγούμενης δεκαετίας κάτω από την επενδυτική βαθμίδα, βρίσκεται πλέον σε επενδυτική βαθμίδα σε όλους τους μεγάλους οίκους. Η S&P Global και η Fitch τη βαθμολογούν με BBB, ενώ η Moody’s με Baa3. Και οι τρεις διατηρούν σταθερή προοπτική, ενώ αρκετοί μικρότεροι οίκοι έχουν θετική προοπτική.
Η Γαλλία εξακολουθεί να έχει υψηλότερη βαθμολογία. Όμως και εκεί έχει αλλάξει η τάση. Η S&P και η Fitch βαθμολογούν σήμερα τη Γαλλία με A+. Η Moody’s τη βαθμολογεί με Aa3, με αρνητική προοπτική.
Οι οίκοι αξιολόγησης δεν υποστηρίζουν ότι η Γαλλία βρίσκεται κοντά σε χρεοκοπία. Η ανησυχία είναι πιο πεζή: επαναλαμβανόμενα μεγάλα ελλείμματα, χαμηλή ανάπτυξη και περιορισμένη πολιτική συναίνεση για το πώς θα μειωθούν οι δαπάνες ή θα αυξηθούν τα έσοδα.
Το κατακερματισμένο κοινοβούλιο της Γαλλίας έχει κάνει αυτή την αποστολή δυσκολότερη. Οι προεδρικές εκλογές την επόμενη άνοιξη προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας.
Τίποτα από αυτά δεν κάνει τη Γαλλία «νέα Ελλάδα»
Κανείς δεν αποτιμά πιθανότητα γαλλικής χρεοκοπίας. Το Παρίσι διαθέτει βαθιές αγορές, μεγάλη εγχώρια βάση αποταμιεύσεων και φορολογική ικανότητα που η Αθήνα μόνο να ζηλεύει μπορούσε το 2012, ενώ η πιστοληπτική του θέση παραμένει αρκετά σκαλοπάτια υψηλότερη.
Αυτό που σηματοδοτεί η αντιστροφή είναι μια αλλαγή στο τι επιβραβεύουν οι επενδυτές. Η μείωση του χρέους, τα δημοσιονομικά πλεονάσματα και ένα ήρεμο χρονοδιάγραμμα αναχρηματοδότησης εξασφαλίζουν πλέον έκπτωση. Τα αυξανόμενα ελλείμματα, οι μεγάλες εκδόσεις και ένα μπλοκαρισμένο κοινοβούλιο προσθέτουν επιβάρυνση στα επιτόκια.
Το 2012, οι επενδυτές αποτιμούσαν το ενδεχόμενο η Ελλάδα να εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το ευρώ μέχρι τα Χριστούγεννα. Το 2026, το πιο άμεσο ερώτημα είναι πόσο ακόμη μπορεί η Αθήνα να μειώσει το χρέος της.
Η Γαλλία αντιμετωπίζει σχεδόν το αντίθετο: για πόσο ακόμη μπορεί το χρέος να συνεχίσει να αυξάνεται προτού οι επενδυτές ζητήσουν ακόμη υψηλότερο τίμημα για να το χρηματοδοτήσουν;