Ο Ισπανός συγγραφέας τιμήθηκε με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Βιβλίου για το μυθιστόρημά του «Ο τρελός του Θεού στο τέλος του κόσμου», αφηγείται ένα από τα τελευταία ταξίδια του Πάπα Φραγκίσκου
Ο Ισπανός συγγραφέας Χαβιέρ Θέρκας προσφέρει για ακόμη μία φορά στους αναγνώστες του την απόλαυση ενός άτυπου μυθιστορήματος, που θέτει ερωτήματα γύρω από τη πνευματικότητα, την πίστη και την αιώνια ζωή. Το νέο του έργο, «El loco de Dios en el fin del mundo» (Random House), το οποίο αφηγείται ένα ταξίδι στο πλευρό του Πάπα Φραγκίσκου λίγο πριν από τον θάνατό του, τιμήθηκε πρόσφατα με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Βιβλίου.
Η απονομή πραγματοποιήθηκε στις 10 Δεκεμβρίου 2025 στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες, παρουσία της προέδρου του Σώματος Ρομπέρτα Μέτσολα.
Πρόκειται για τη δεύτερη φορά που ο 63χρονος συγγραφέας (Ιμπαερνάντο, Κάθερες, 1962) λαμβάνει τη συγκεκριμένη διάκριση —γνωστή και ως Βραβείο Ζακ Ντελόρ— μετά τη βράβευσή του το 2016 για το μυθιστόρημα «Ο απατεώνας». Στο «El loco de Dios en el fin del mundo», ο Θέρκας μάς μεταφέρει στο Βατικανό, έναν τόπο που, όπως λέει ο ίδιος, είναι «ακόμη πιο εξωτικός από τη Μογγολία».
Πνευματικότητα και αθεΐα ενός «τρελού χωρίς Θεό»
Στο βιβλίο, ο Χαβιέρ Θέρκας —δηλωμένος άθεος και αντικληρικαλιστής— αυτοπροσδιορίζεται ως «ένας τρελός χωρίς Θεό», που πλησιάζει τον «τρελό του Θεού» που, κατά τον ίδιο, υπήρξε ο Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο. Ο συγγραφέας αποκαλύπτει ότι το Βατικανό δεν είχε ανοίξει ποτέ στο παρελθόν τις πόρτες του σε έναν συγγραφέα, επιτρέποντάς του να ρωτήσει, να μιλήσει και να γράψει χωρίς περιορισμούς.
«Ήταν μια τρέλα να ακολουθήσω τον Πάπα στη Μογγολία. Αυτό το βιβλίο είναι γεμάτο τρέλα. Είναι ένα ταξίδι σε έναν ιδιαίτερο τόπο, αλλά το Βατικανό είναι πολύ πιο εξωτικό από τη Μογγολία», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η αφετηρία του βιβλίου ήταν η πρόσκληση του Βατικανού να συνοδεύσει τον Πάπα στο ταξίδι του. «Όταν μου έγινε η πρόταση, το πρώτο που σκέφτηκα ήταν η μητέρα μου, που ήταν βαθιά πιστή», λέει. Σε κάποιο σημείο του βιβλίου αναφέρεται ότι «η πίστη του Πάπα Φραγκίσκου, σε σύγκριση με εκείνη της μητέρας μου, έμοιαζε μάλλον διστακτική». Όταν πέθανε ο πατέρας του, η μητέρα του είχε πει ότι θα τον ξαναδεί μετά θάνατον — μια φράση που, όπως εξηγεί ο Θέρκας, του αποκάλυψε αμέσως ποιο θα ήταν το κεντρικό θέμα του βιβλίου.
«Η πίστη είναι μυστήριο, σαν ποιητική διαίσθηση»
Στην καρδιά του έργου βρίσκεται το ερώτημα της ανάστασης της σάρκας και της αιώνιας ζωής. Αναφερόμενος στην πίστη της μητέρας του, ο Θέρκας σημειώνει: «Κάποια στιγμή μιλώ για την πίστη ως υπερδύναμη. Η πίστη είναι κάτι πολύ σπάνιο. Ο Πάπας τη χαρακτηρίζει δώρο, αλλά εγώ πιστεύω ότι είναι ένα μυστήριο. Είναι σαν ποιητική διαίσθηση: κάποιοι την έχουν, κάποιοι όχι. Υπάρχουν και αυτοί που την είχαν και τη έχασαν. Γι’ αυτό λέω ότι είναι κάτι εξαιρετικά ασαφές και δυσερμήνευτο».
Η κληρονομιά του Φραγκίσκου και ο Πάπας Λέων ΙΔ΄
Ενόψει της ανακοίνωσης της επίσκεψης του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στην Ισπανία, ο Θέρκας κλήθηκε να σχολιάσει την κληρονομιά που αφήνει ο Φραγκίσκος στον διάδοχό του. «Πιστεύω ότι ο Λέων ΙΔ΄ θα προσπαθήσει να συνεχίσει την παρακαταθήκη του Φραγκίσκου, αλλά είναι ακόμη νωρίς για συμπεράσματα — ίσως επειδή πρόκειται για έναν πολύ συνετό άνθρωπο», λέει.
Όπως επισημαίνει, η κατεύθυνση παραμένει ίδια, αν και οι μορφές αλλάζουν. «Ο Λέων είναι ιεραπόστολος και ταυτόχρονα ένας άνθρωπος που γνωρίζει σε βάθος την Κουρία, αφού κατείχε θέση μεγάλης εξουσίας στο όργανο που επέλεγε τους επισκόπους». Παρότι η γραμμή του νέου Πάπα είναι συνέχεια της προηγούμενης, «οι μέθοδοι είναι πολύ πιο παραδοσιακοί, πιο κλασικοί και λιγότερο ανατρεπτικοί από εκείνους του Φραγκίσκου», σημειώνει.
Από το βιβλίο στην οθόνη: «Ανατομία ενός στιγμιότυπου»
Το έργο «Ανατομία ενός στιγμιότυπου» εστιάζει στην απόπειρα πραξικοπήματος της 23ης Φεβρουαρίου 1981 στην Ισπανία. Παρά τους πυροβολισμούς των πολιτοφυλάκων που εισέβαλαν στο Κοινοβούλιο υπό τις διαταγές του αντισυνταγματάρχη Αντόνιο Τεχέρο, μόνο τρεις πολιτικοί παρέμειναν όρθιοι στις θέσεις τους: ο Αδόλφο Σουάρεθ, ο Μανουέλ Γκουτιέρες Μεγιάδο και ο Σαντιάγο Καρίγιο.
Η τηλεοπτική σειρά, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Θέρκας και με πρεμιέρα στις 20 Νοεμβρίου 2025, δίνει επίσης κεντρικό ρόλο στον Χουάν Κάρλος Α΄, του οποίου η παρέμβαση υπήρξε καθοριστική για την έκβαση του πραξικοπήματος.
Ο Θέρκας έχει επανειλημμένα τονίσει ότι ο ισχυρισμός πως ο τέως βασιλιάς οργάνωσε το πραξικόπημα αποτελεί αποκύημα φαντασίας, αν και αναγνωρίζει ότι λάθη πριν από τα γεγονότα ενδέχεται να το διευκόλυναν. «Τα λάθη αυτά δεν ήταν μόνο δικά του, αλλά ολόκληρης της ισπανικής πολιτικής τάξης», σημειώνει.
«Η 23η Φεβρουαρίου δεν είναι αίνιγμα»
Αναφερόμενος στα απόρρητα έγγραφα για την απόπειρα πραξικοπήματος, ο Θέρκας είναι κατηγορηματικός: «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάποιο μυστήριο. Ζήτησα από τον πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ να αποχαρακτηριστούν όλα τα έγγραφα για να καταρριφθούν οι θεωρίες συνωμοσίας. Το πρώτο ψέμα είναι ότι η 23η Φεβρουαρίου αποτελεί ένα μεγάλο αίνιγμα».
Όπως υπογραμμίζει, το πραξικόπημα οργανώθηκε από ελάχιστα άτομα και χωρίς έγγραφα, ακριβώς για να μη γίνουν αντιληπτοί. «Η ιδέα ότι υπάρχει κάποιο άλυτο μυστήριο είναι μια ακόμη απάτη, παρόμοια με εκείνη που περιβάλλει τις βομβιστικές επιθέσεις της Ατότσα», τονίζει.
Ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία
Ο Χαβιέρ Θέρκας χαρακτηρίζει ορισμένα από τα έργα του ως αληθινές ιστορίες που διερευνούν τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. «Το πραγματικό είναι κι αυτό ένα μυστήριο, και η λογοτεχνία εξερευνά αυτό το μυστήριο. Ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο να είναι η ίδια η πραγματικότητα», λέει.
Εκλεγμένος από τον Ιούνιο του 2024 στη Βασιλική Ακαδημία της Ισπανικής Γλώσσας (RAE), ο Θέρκας θεωρεί τη συμμετοχή του δημόσια προσφορά. «Η γλώσσα είναι το πιο πολύτιμο εργαλείο που έχουμε. Το να τη φροντίζουμε είναι ένας τρόπος να ανταποδώσω όσα μου έχουν δώσει οι αναγνώστες μου», καταλήγει.