Θέμελης Γλυνάτσης: Η πεπατημένη προσέγγιση του μπελ κάντο είναι μια νεκρή σκηνοθετική προσέγγιση

Μια νέα συναρπαστική παραγωγή της Άννας Μπολένα του Γκαετάνο Ντονιτσέττι παρουσιάζει η Εθνική Λυρική Σκηνή σε σκηνοθεσία του Θέμελη Γλυνάτση και μουσική διεύθυνση του Ζακ Λακόμπ. Το διάσημο έργο του ρομαντικού μπελ κάντο αναφέρεται στις τελευταίες μέρες της βασίλισσας των Τυδόρ, Αν Μπολέιν, της δεύτερης από τις έξι συζύγους του Ερρίκου Η΄.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Όταν αυτός στρέφει το ενδιαφέρον του στην Τζοβάννα Σεϋμούρ, προμηνύεται η πτώση της Άννας. Η επανεμφάνιση του παλιού της έρωτα, του λόρδου Περσύ, και η άτυχη παρέμβαση του νεαρού Σμέτον δίνουν στον Ερρίκο το πρόσχημα να την κατηγορήσει για μοιχεία, με αποτέλεσμα τη σύλληψή της.

Στον Πύργο του Λονδίνου, η Άννα αρνείται να ομολογήσει και λίγο πριν την εκτέλεσή της παραληρεί, αναπολεί το παρελθόν, συγχωρεί τους εχθρούς της και οδηγείται στο ικρίωμα, ενώ ταυτόχρονα αναγγέλλεται ο γάμος του βασιλιά με τη νέα του αγαπημένη.

Η όπερα έκανε πρεμιέρα το 1830 στο θέατρο Κάρκανο στο Μιλάνο. Το λιμπρέτο του Φελίτσε Ρομάνι εστιάζει κυρίως στην ερωτική ιστορία. Η τωρινή σκηνοθετική προσέγγιση, επενδύει όμως σε έναν συνδυασμό παραδοσιακών και μοντέρνων στοιχείων, αναδεικνύοντας το ιστορικό πλαίσιο και την πολιτική διάσταση των χαρακτήρων, καθώς και τη βία και την αυθαιρεσία της εξουσίας.

Προσπαθεί να δραπετεύσει από το στενό πλαίσιο του ερωτικού μελοδράματος, που αφορά το έργο και να αναδείξει τις πάμπολλες πτυχές που έχει το ίδιο το γεγονός στην εποχή του. Ότι η ιστορία είναι δρώσα και όχι κάτι πεθαμένο ή αδρανές και έχει αναμφίβολα παράπλευρες συνέπειες που συνδέονται άμεσα με την εξουσία και τη βία της. Ο Θέμελης Γλυνάτσης μας περιγράφει τα ζητήματα που τον απασχόλησαν και τον τρόπο που προσέγγισε το συγκεκριμένο έργο:

«Αυτό που με ενδιέφερε σκηνοθετικά στην όπερα του Ντονιτσέττι είναι καταρχάς να απομακρυνθούμε τόσο εγώ όσο και οι συντελεστές και οι συνεργάτες από μία πεπατημένη προσέγγιση του μπελ κάντο, που κατά τη γνώμη μου είναι μία νεκρή σκηνοθετική και αισθητική προσέγγιση. Για μένα ο τρόπος αναζωογόνησης, όσο παράδοξο και αν ακουστεί, είναι η ιστορία.

Δηλαδή η ιστορία της Μπολέιν και του Ερρίκου Η΄ ήταν μία βαθιά συγκρουσιακή περίοδος και για μένα το κομμάτι της σύγκρουσης είναι αυτό το οποίο λειτουργεί σαν ο βασικός δραματουργικός πυρήνας όλης της παράστασης. Με αυτή τη λογική, αποφάσισα να μην περιοριστώ μόνο στο 16ο αιώνα, αλλά με ένα σχεδόν συνειρμικό τρόπο και με διαφορετικά σκηνοθετικά, ηχητικά, σκηνογραφικά και ενδυματολογικά τεχνάσματα να περάσω όλη την ιστορία της Αγγλίας σχεδόν σαν θραύσματα, τα οποία συνυπάρχουν πολλές φορές με συγκρουσιακό τρόπο.

Αυτό το οποίο μου έκανε πάρα πολύ μεγάλη εντύπωση και γι’ αυτό πρότεινα την ιστορία ως βασικό πυρήνα της σκηνοθεσίας, είναι ότι η ερωτική ιστορία στην οποία περιορίζεται ο Ντονιτσέττι, πλαισιωνόταν στο 16ο αιώνα από μία από τις πιο σεισμικές περιόδους της αγγλικής ιστορίας, που είναι η Μεταρρύθμιση. Είναι ένα σημείο μηδέν, κατά μία έννοια, για την αγγλική και την ευρωπαϊκή ιστορία.

Η απόσχιση από την Καθολική Ρώμη σήμαινε ότι η Αγγλία από τη μία μεριά απομονώνεται από ένα πολύ μεγάλο κομμάτι της Ευρώπης, από την άλλη μεριά επινοεί όμως τον εαυτό της και τον επινοεί πολιτικά, αισθητικά, θρησκευτικά, ιδεολογικά. Αυτό σημαίνει ότι εγώ ήθελα να επιστρέψω αυτό το κομμάτι, το οποίο λείπει από την ερωτική ιστορία στον Ντονιτσέττι και να πλαισιώσω αυτούς τους χαρακτήρες με μια αίσθηση βαθύτατης σύγκρουσης».

Στο πλαίσιο του θεματικού άξονα 2025-26 της ΕΛΣ «Η όπερα του μέλλοντος από τη μήτρα του παρελθόντος», το εμβληματικό αριστούργημα του Γκαετάνο Ντονιτσέττι φέρνει σε δημιουργικό διάλογο τα ιστορικά κοστούμια του Νίκου Γεωργιάδη που έγιναν για το ανέβασμα της όπερας στην ΕΛΣ το 1976 με τον νέο σκηνικό κόσμο που δημιουργεί ο βραβευμένος Βρετανός σκηνογράφος Λέσλι Τράβερς. Η σκηνική απόδοση της συγκεκριμένης όπερας «περιορίστηκε» τώρα από τη χρήση των συγκεκριμένων κοστουμιών;

«Τα κοστούμια του Νίκου Γεωργιάδη από την πρώτη παρουσίαση της Άννας Μπολένα στην Εθνική Λυρική Σκηνή στη δεκαετία του 70, ενώ αρχικά μου φάνταζαν δεσμευτικά, “κόλλησαν” εντέλει στον πυρήνα με τον οποίο δούλευα, δηλαδή στη πολύ δυσαρμονική σχέση παρόντος και παρελθόντος. Άρα τα κουστούμια μπαίνουν και αυτά στον συγκρουσιακό καμβά που με ενδιέφερε. Γιατί από τη μία πλευρά έχουμε κουστούμια τα οποία αναπαριστούν το 16ο αιώνα, από την άλλη, είναι κομμάτι του αρχείου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, τα οποία τώρα ξαναζωντανεύουν σε μια νέα παραγωγή της Μπολένα. Άρα και εδώ έχουμε συγκρούσεις ιστορικοτήτων. Η Μπολένα, που θα δείτε, θα είναι μια σύγχρονη Μπολένα, θα είναι μια Μπολένα για ένα σύγχρονο κοινό και μια Μπολένα, για μία περίοδο η οποία είναι πολιτικά, εξαιρετικά τεταμένη και συγκρουσιακά πάρα πολύ τεταμένη» τονίζει ο σκηνοθέτης.

Πώς επενέβη όμως στο λιμπρέτο της όπερας, για να φέρει στην επιφάνεια, όλα αυτά τα ιστορικά και συγκρουσιακά στοιχεία;

«Η ίδια η επεξεργασία του ιστορικού πλαισίου σε σχέση με το λιμπρέτο και ο σκηνικός χώρος που έχει πλάσει ο Λέσλι Τράβερς είναι και αυτός ένας θραυσματικός κόσμος από κατάλοιπα της αγγλικής ιστορίας. Επίσης χρησιμοποιούμε ηλεκτρονικό ήχο, τον οποίο τον συνέθεσε ο Θάνος Πολυμενέας- Λιοντήρης, όπου με βάση αρχειακό υλικό από την αγγλική ραδιοφωνία, από δελτία ειδήσεων κτλ, φτιάξαμε κάποια ιντερλούδια, που εισχωρούν ανάμεσα στα κομμάτια, ανάμεσα στα μέρη της όπερας. Δεν παρεμβαίνουμε μέσα στην καθαρή μουσική, αλλά στις αλλαγές σκηνών. Θεωρήσαμε ότι αυτές οι αλλαγές σκηνών δεν πρέπει να είναι νεκρός χρόνος, αλλά πρέπει να είναι ένας πάρα πολύ ζωντανός χρόνος, όπου η ιστορία κάπως εισβάλλει και αλλάζει το αισθητικό αποτύπωμα της μουσικής του Ντονιτσέττι».

Τον πρωταγωνιστικό ρόλο της Άννας Μπολένα ερμηνεύει η Μαρία Κοσοβίτσα, η οποία παίρνει το βάπτισμα του πυρός σε έναν ιδιαίτερα απαιτητικό ρόλο. Η 30χρονη σοπράνο, με σπουδές φωνητικής στο Βασιλικό Ωδείο της Αμβέρσας και στην Ακαδημία Βέρντι του Βασαλικού Θεάτρου της Πάρμας, ερμηνεύει εκπληκτικά τη φημισμένη βασίλισσα:

«Ο Ντονιτσέττι βλέπει τον ρόλο της Μπολένα με έναν πολύ μοναδικό τρόπο. Βρίσκεται πια στην περίοδο, όπου έχει αρχίσει η ώριμη γραφή του. Βλέπουμε λοιπόν έναν πολύ θεατρικό τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τους χαρακτήρες. Η Άννα Μπολένα είναι ένα πρόσωπο πολύ δυναμικό, φλογερή γυναίκα, πολύ φιλόδοξη, που βρέθηκε στον κλοιό της βασιλικής εξουσίας του Ερρίκου Η΄. Νομίζω ότι ο Ντονιτσέττι προσδίδει όλα τα στοιχεία του χαρακτήρα της με ένα πολύ ιδιαίτερο τρόπο, με πολλές διακυμάνσεις και πολλά μουσικά χρώματα.

Τα στοιχεία του χαρακτήρα, που με έχουν γοητεύσει περισσότερο από όλα, είναι η δυναμικότητα και το θάρρος της να υπερασπιστεί την τιμή και τις ιδέες της μπροστά στην εξουσία του βασιλιά και να μην ενδώσει στις προτάσεις που της έκαναν για να σώσει τη ζωή της, λέγοντας ότι είναι ένοχη, αλλά να υποστηρίξει την τιμή της και τον έρωτά της και να οδηγηθεί με αυτό τον τρόπο στο θάνατο. Νομίζω ότι είναι ένα πρόσωπο που έχει αφήσει το στίγμα της στην αγγλική ιστορία. Νιώθω πολύ μεγάλη τιμή που παίζω έναν τόσο σημαντικό ρόλο για ένα τόσο σημαντικό πρόσωπο της ιστορίας».

Η όπερα αποτελεί μέρος της «Τριλογίας των Τυδόρ» γράφτηκε από τον Ντονιτσέττι μέσα σε έναν μήνα, ενώ μετά την πρώτη παρουσίασή της παρέμεινε δημοφιλής για περίπου πενήντα χρόνια. Μετά από ένα μεγάλο διάστημα λήθης, επανήλθε στο ρεπερτόριο τη δεκαετία του 1950, κυρίως χάρη στην ερμηνεία της Μαρίας Κάλλας στη Σκάλα του Μιλάνου το 1957, η οποία άνοιξε τον δρόμο για την αναβίωση και άλλων «ξεχασμένων» έργων του μπελ κάντο.

Πόσο εύκολο ήταν να αναμετρηθεί με ένα ρόλο τεράστιων φωνητικών απαιτήσεων, που φέρνει την σφραγίδα της μεγάλης ντίβας;

«Η αλήθεια είναι ότι ο ρόλος της Άννας Μπολένα είναι πολύ μεγάλων απαιτήσεων, τεχνικών και ερμηνευτικών. Χρειάστηκε πάρα πολλή μελέτη, πολύς χρόνος και πολλή αφοσίωση και στο τεχνικό κομμάτι, αλλά κυρίως στο ερμηνευτικό, γιατί αυτά τα δύο συνδέονται πάρα πολύ. Και φυσικά υπάρχουν οι αξεπέραστες ερμηνείες, όπως της Κάλλας και άλλων θρυλικών τραγουδιστριών που ερμήνευσαν τον ρόλο, που για μένα αποτέλεσαν έμπνευση, αλλά με βοήθησαν να καταλάβω ότι για να βγει αληθινά ρόλος, πρέπει να βάλω και το δικό μου βίωμα μέσα, ώστε να ζωντανέψει η Άννα και να μην προσπαθήσω να κάνω απλά μια αντιγραφή των σπουδαίων ερμηνειών που έχουν υπάρξει γι’ αυτό το ρόλο».

Η Άννα Μπολένα του Γκαετάνο Ντονιτσέττι παρουσιάζεται στην Εθνική Λυρική Σκηνή μέχρι τις 19 Απριλίου. Όλα τα εισιτήρια έχουν εξαντληθεί.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Άννα Μπολένα Γκαετάνο Ντονιτσέττι

Μουσική διεύθυνση: Ζακ Λακόμπ

Σκηνοθεσία: Θέμελης Γλυνάτσης

Σκηνικά: Λέσλι Τράβερς

Πρωτότυπα κοστούμια: Νίκος Γεωργιάδης

Αναβίωση κοστουμιών: Νίκη Ψυχογιού, Θέμελης Γλυνάτσης

Κινησιολογία: Κατερίνα Γεβετζή

Φωτισμοί: Χάουαρντ Χάντσον

Επιμέλεια ήχου: Θάνος Πολυμενέας-Λιοντήρης

Διεύθυνση χορωδίας: Αγαθάγγελος Γεωργακάτος

Ερρίκος Η΄: Πέτρος Μαγουλάς

Άννα Μπολένα: Μαρία Κοσοβίτσα

Τζοβάννα Σεϋμούρ: Μιράντα Μακρυνιώτη

Λόρδος Ροσφόρ: Γιάννης Γιαννίσης

Λόρδος Ρικκάρντο Περσύ: Γιάννης Χριστόπουλος

Σμέτον: Διαμάντη Κριτσωτάκη

Σερ Χέρβυ: Μάνος Κοκκώνης

Με την Ορχήστρα και τη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

INFO

26, 29 Μαρτίου & 2, 5, 15, 19 Απριλίου 2026

Ώρα έναρξης: 19.30 (Κυριακή: 18.30)

Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος ΕΛΣ – Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος