Το ΕΜΣΤ φιλοξενεί μια μεγάλη αναδρομική με πάνω από 100 έργα της καλλιτέχνιδας με τίτλο «Ωδή στα πράγματα»
Το ΕΜΣΤ φιλοξενεί μια μεγάλη αναδρομική έκθεση έργων της Νίκης Καναγκίνη (1933-2008) με τίτλο «Ωδή στα πράγματα». Η Καναγκίνη ήταν μια από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς της ελληνικής μεταπολεμικής τέχνης. Με σπουδές σε Λωζάννη, Αθήνα και Λονδίνο, η καλλιτέχνις είχε μια πολυδιάστατη διαδρομή, εστιάζοντας στις κοινωνικές και πολιτισμικές πραγματικότητες του καιρού της και διερευνώντας τη θέση των γυναικών. Ήταν σε απευθείας συνομιλία με τη διεθνή πρωτοπορία της εποχής και πειραματιζόταν διαρκώς με διαφορετικά εκφραστικά μέσα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση συγκεντρώνει πάνω από 100 έργα της καλλιτέχνιδας από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 έως και το 2000. Στόχος της είναι να επανασυστήσει σημαντικές πτυχές του έργου της δημιουργού γύρω από ζητήματα, όπως η γλώσσα του μοντερνισμού, η σχέση εφαρμοσμένων και καλών τεχνών, η συστηματική διερεύνηση της γραφής ως εικαστικής πράξης, η έμφυλη ταυτότητα και εμπειρία, η συμμετοχική και κοινωνιολογική διάσταση του έργου τέχνης.
«Η έκθεση είναι η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα αναδρομική παρουσίαση του έργου της Νίκης Καναγκίνη, η οποία είναι μια από τις σημαντικότερες γυναίκες δημιουργούς στην ελληνική μεταπολεμική τέχνη. Είμαστε ιδιαίτερα χαρούμενοι που παρουσιάζουμε για πρώτη φορά συγκεντρωμένο ένα πολύ εκτενές και πλούσιο σώμα έργων της, που έκανε από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και το θάνατό της, το 2008. Επεκτείνεται σε ένα εύρος καλλιτεχνικών μέσων και πρακτικών. Με την έκθεση θέλαμε να ξαναδούμε και να επανασυστήσουμε σε ένα ευρύ κοινό σημαντικές πτυχές του έργου της που σχετίζονται με τη δική της σχέση με τη γλώσσα του μοντερνισμού, με το πώς είδε τις σχέσεις καλών και εφαρμοσμένων τεχνών.
Μας ενδιέφερε πολύ να αναδείξουμε την κριτική της στάση πάνω σε θέματα έμφυλης ταυτότητας και έμφυλης συνθήκης, αλλά να αναδείξουμε κιόλας τον διαπολιτισμικό και ίσως κοσμοπολίτικο χαρακτήρα που έχει το έργο της. Η ίδια γεννιέται στην Αλεξανδρούπολη το 1933, αλλά οι πρόγονοί της από την πλευρά της μητέρας της είχαν καταγωγή από το Ορτάκιοϊ της σημερινής Βουλγαρίας. Και αυτές είναι μνήμες και ιστορίες που τις φέρει και η ίδια, αλλά και που τις αποτυπώνει και στο καλλιτεχνικό της έργο» αναφέρει η επιμελήτρια της έκθεσης Τίνα Πανδή.
Στην έκθεση παρουσιάζονται για πρώτη φορά σημαντικά έργα της Νίκης Καναγκίνη από όλη τη διαδρομή της, μεγάλες εγκαταστάσεις που δεν έχουν παρουσιαστεί τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς και συμμετοχικά έργα, που είχαν site specific χαρακτήρα:
«Καταρχάς, από τα μέσα της δεκαετίας του ’60 η Νίκη Καναγκίνη έχει ήδη μια πλούσια εκθεσιακή και καλλιτεχνική δραστηριότητα. Εμφανίζεται ως μια από τις σημαντικότερες εκπροσώπους της μεταπολεμικής αφαίρεσης και μάλιστα διερευνά στο έργο της βασικές αρχές που έχουν να κάνουν με την αναλυτική μεθοδολογία και το Bauhaus. Άρα μιλάμε ότι ευθύς εξαρχής αναπτύσσει ένα πιο ερευνητικό έργο που εστιάζει ακριβώς στις σχέσεις μορφής, χώρου και υλικού. Πολύ πρώιμα, ξεκινάει να πειραματίζεται με παραδοσιακές τεχνικές, όπως η τέχνη της ταπισερί και μάλιστα σε μια περίοδο που αυτές οι τεχνικές θεωρούνταν κατώτερες και υποδεέστερες σε σχέση με την αφαιρετική ζωγραφική γλώσσα.
Οπότε βλέπουμε πώς μέσα από το έργο της υπερβαίνει τέτοιες ιεραρχίες και ασκεί και μια κριτική στη γλώσσα του μοντερνισμού. Επίσης, πολύ νωρίς στην καλλιτεχνική της διαδρομή, θέτει ως πολύ κεντρικό το ζήτημα της γραφής και δημιουργεί μεγάλες ενότητες γύρω από αυτό που ονομάζει εικονογραφημένα χειρόγραφα, όπου εκεί με ένα πολύ ευρύ και ανοιχτό πνεύμα, μιλάει για τη γραφή σαν ένα προσωπικό εικαστικό κώδικα που έχει να κάνει με την αποτύπωση της ανθρώπινης σκέψης.
Παράλληλα στην έκθεση έχουμε μεγάλες εγκαταστάσεις της. Μας ενδιέφερε πάρα πολύ να τις επανεκθέσουμε, καθώς είχαν να παρουσιαστούν πολλές δεκαετίες. Οπότε στην έκθεση αξιοποιούμε αυτή την μουσειολογική και ιδεώδη εκθεσιακή συνθήκη για να αναδείξουμε εκ νέου έργα προηγούμενων δεκαετιών. Μια άλλη διάσταση επίσης που μας ενδιέφερε είναι να ενεργοποιήσουμε συμμετοχικές εγκαταστάσεις της.
Από πολύ νωρίς, από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, ξεκινάει και δημιουργεί συμμετοχικά έργα, που έχουν και ένα site specific χαρακτήρα, δηλαδή έργα που είναι σχεδιασμένα για το χώρο που παρουσιάζονται και αξιοποιεί πάρα πολύ αυτό το στοιχείο της κοινότητας και της σύνδεσης με το θεατή. Στην έκθεση αξιοποιούμε επίσης ιδιαίτερα την έννοια του πιθανού θεατή - αναγνώστη που την ενδιέφερε πάρα πολύ, δηλαδή πώς δημιουργεί για το θεατή μια συνθήκη στοχασμού και περισυλλογής σε σχέση με το έργο της. Του δίνει δηλαδή ακριβώς αυτό το χρόνο να ανακαλύψει το έργο, να προβάλει τις δικές του εικόνες και να εμβυθιστεί μέσα σε αυτό» τονίζει η Τίνα Πανδή.
Τα παλαιότερα έργα που παρουσιάζονται, είναι δύο σχέδια με κοστούμια του 1952, τα οποία έκανε η δημιουργός κατά τη διάρκεια των σπουδών της στην Ελβετία. Αποτυπώνουν όλη την αγάπη και την αναζήτησή της για το ένδυμα: «Το ένδυμα δεν είναι απλά ένα παιχνίδι, ένα διακοσμητικό στοιχείο, αλλά είναι ένα ίχνος - υλικό που φέρει ιστορίες. Φέρνει τη μνήμη μας, την οικογενειακή ζωή, την προσωπική αλλά πολλές φορές και τη συλλογική μας μνήμη». Τα τελευταία έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση είναι αυτά της δεκαετίας του 2000, που ακριβώς εστιάζουν σε καλλιτεχνικές πρακτικές, πιο συμμετοχικές, που είχαν και ένα πιο εφήμερο χαρακτήρα και που διερευνούν έτσι λίγο τον κόσμο των αισθήσεων γύρω από την γεύση και την αφή.
Ο τίτλος της έκθεσης «Ωδή στα πράγματα» προέρχεται από το ομότιτλο ποίημα του Χιλιανού ποιητή Πάμπλο Νερούδα (1904-1973), που βρέθηκε στα αρχεία της καλλιτέχνιδας και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την ίδια. Οι καταληκτικοί στίχοι του ποιήματος του Νερούδα, «πολλά πράγματα / μου τα είπαν όλα. / Όχι μονάχα μ’ άγγιζαν / ή τ’ άγγιζε το χέρι μου, / αλλά συντρόφεψαν / έτσι την ύπαρξη μου» αντηχούν την καλλιτεχνική αναζήτηση και προσήλωση μιας σημαντικής δημιουργού στον καθημερινό μικρόκοσμο των πραγμάτων ως φορέων μνήμης, χρόνου και ταυτοτήτων.
Η οικογένεια της δημιουργού πρόκειται να δωρίσει προσεχώς αρκετά από τα έργα της έκθεσης στο ΕΜΣΤ. Σχεδιασμός έκθεσης: Γιάννης Αρβανίτης. Η αναδρομική έκθεση «Ωδή στα πράγματα. Νίκη Καναγκίνη» στο ΕΜΣΤ διαρκεί μέχρι τις 8 Νοεμβρίου.
Νίκη Καναγκίνη
Η Νίκη Καναγκίνη γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1933. Σπούδασε στην École Cantonale de Dessin et d’Art Appliqué στη Λωζάννη (1951–1954) και στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας (1954–1958). Στη συνέχεια, πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Central School of Arts & Design του Λονδίνου (1958–1961). Η καλλιτεχνική της έρευνα διαμορφώνεται από τις αρχές του Bauhaus. Μετά από μια περίοδο αναζητήσεων που κινούνται στο πεδίο της αφαίρεσης, οδηγείται στην τεχνική της ταπισερί. Το 1962 επιστρέφει και εγκαθίσταται μόνιμα στην Αθήνα. Την ίδια χρονιά πραγματοποιεί την πρώτη της ατομική έκθεση στη γκαλερί La Feluca στη Ρώμη και το 1965 στην Γκαλερί Μέρλιν στην Αθήνα. Το 1973 πραγματοποιεί ατομική έκθεση στην Αίθουσα Τέχνης Δεσμός, όπου εκθέτει, μεταξύ άλλων, το έργο με τίτλο «Νεκρή φύση απ’ τον χώρο εκκολαπτόμενης καταναλωτικής κοινωνίας», το πρώτο από ένα τριμερές έργο, το οποίο παρουσιάστηκε στη συνέχεια σε ένα συγκρότημα θερινών κατοικιών (Πόρτο Ράφτη, 1974) και στο εργοστάσιο ΙΖΟΛΑ (Θήβα, 1975).
Κατά τις δεκαετίες του 1970 και 1980 συνέχισε να παρουσιάζει το έργο της σε ατομικές εκθέσεις σε συνεργασία με αρχιτέκτονες, όπως ο Δημήτρης και η Σουζάνα Αντωνακάκη (γκαλερί Ιόλα–Ζουμπουλάκη, 1976) και ο Χρήστος Παπούλιας (Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, 1986). Το 1993 παρουσιάζεται η έκθεσή της με τίτλο «Γένους Θηλυκού» στο Σπίτι της Κύπρου στην Αθήνα. Στο πλαίσιο της συνεργασίας της με την κριτικό Ελένη Βαροπούλου, η Καναγκίνη αναπτύσσει από τη δεκαετία του 1990 μια σειρά έργων περφόρμανς και εγκαταστάσεων, που παρουσιάζονται, μεταξύ άλλων, στο Φεστιβάλ Άργους (1996) και στη Θερινή Ακαδημία του Εθνικού Θεάτρου (2002–2004). Η Νίκη Καναγκίνη ανέπτυξε και σημαντικό διδακτικό έργο. Πέθανε το 2008 στην Αθήνα. Το 2010 πραγματοποιήθηκε από το ΚΜΣΤ αναδρομική έκθεση της με τίτλο «Εν οίκω».
INFO
Μέρες & Ώρες Λειτουργίας ΕΜΣΤ: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο & Κυριακή: 11.00 – 19:00, Πέμπτη: 11.00 – 22.00