Το χορογραφικό και χορευτικό δίδυμο παρουσιάζει σε επανάληψη το έργο «Outliers» στο Opbo Studio στον Πειραιά
Μετά την πετυχημένη εμφάνιση στο περσινό Φεστιβάλ MIR, ο Άρης Παπαδόπουλος και η Μάρθα Πασακοπούλου, το χορογραφικό και χορευτικό ντουέτο που έχει δημιουργήσει το σχήμα arisandmartha, επαναλαμβάνει στις αρχές Ιουνίου (3-6 Ιουνίου), το έργο «Outliers» στο Opbo Studio στον Πειραιά. Η παράσταση μελετά με ευφυή και απολαυστικό τρόπο τις δομές εξουσίας, τις σχέσεις εξουσιαστή και εξουσιαζόμενου, το πώς αυτές μπορούν να ανατραπούν και πού μπορούν να οδηγήσουν. Το ενδιαφέρον του έργου επικεντρώνεται στις καθημερινές, επαναλαμβανόμενες, βιωμένες πρακτικές ή δράσεις μας που ακροβατούν ηθικά, ανάμεσα στην ατομική επιθυμία και το κοινωνικά ανεπίτρεπτο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το «Outliers» αποτελεί το πρώτο βήμα μιας ευρύτερης έρευνας, που έχουν κάνει οι δύο καλλιτέχνες για τη δυναμική της εξουσίας που αναδύεται μέσα από το σχήμα κυριαρχίας-υποταγής και για τα ρευστά όρια μεταξύ επιτρεπτού και απαγορευμένου. Το έργο δημιουργεί σκηνικά τέρατα για να ενεργοποιήσει καταστάσεις, όπου οι ερμηνευτές και το κοινό καλούνται να επανεκτιμήσουν και να αξιολογήσουν εκ νέου την άποψή τους για τον Άλλο και τη σχέση τους με το διαφορετικό, και να τοποθετηθούν μεταξύ αποδεκτού και μη, επιθυμητού και ανεπιθύμητου.
Μιλήσαμε με τους δύο δημιουργούς για το έργο τους:
Τι είναι αυτό που σας ενδιέφερε να ερευνήσετε στο συγκεκριμένο έργο; Πού καταλήξατε; Ποιο ήταν το ερευνητικό υλικό που αποφασίσατε να αξιοποιήσετε ως βάση και πηγή αναφοράς στο Outliers;
arisandmartha: Για το Outliers ερευνήσαμε τις δυναμικές εξουσίας, το πώς διαμορφώνονται, εφαρμόζονται και απομονώνουν το διαφορετικό. Όχημά μας υπήρξε η έννοια του «τέρατος», ως επινοημένη πολιτισμική τεχνολογία και ως μηχανισμός που λειτουργεί ως καθρέφτης, αντανακλώντας τις προκαταλήψεις, τα ταμπού και τις αγωνίες της κοινωνίας, έτσι όπως την περιγράφει ο Jack Halberstam στο έργο του Skin Shows: Gothic Horror and the Technology of Monsters. Η σχέση εξουσιαστή κι εξουσιαζόμενου βρέθηκε τελικά στο προσκήνιο ως αμφίδρομη σχέση, που διαρκώς ανατρέπεται και που ο ένας πόλος προϋποθέτει τον άλλο.
Με αφορμή το κοινωνικό πείραμα του Milgram, που δημιούργησε τεχνητές συνθήκες για να αναδείξει την έλλειψη κριτικής ικανότητας και ενσυναίσθησης από τους συμμετέχοντες που ακολουθούν τυφλά την οδηγία του πειράματος, αλλά και με την αναφορά του Raoul Vaneigem «Τίποτα δεν είναι ιερό, όλα μπορούν να ειπωθούν», θέσαμε τους εαυτούς μας σε συνθήκες εξουσιαστή-εξουσιαζόμενου. To Outliers είναι τελικά μια σκηνική δοκιμή για την υποταγή, όπου διαδοχικά εξετάζονται διαφορετικές συνθήκες και συμπεριφορές, που διαχέονται μεταξύ των τριών ερμηνευτών επί σκηνής. Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη, κυρίως ως προς την επιθυμία μας να αποφύγουμε την κυριολεξία και την εύκολη λύση του να καταφύγει κανείς στην παραστατική υπερβολή και στη σωματική βία.
Τι προκαλούν οι δομές και οι δυναμικές εξουσίας και γιατί αισθάνεστε ότι μεταμορφώνεστε σε σκηνικά τέρατα;
arisandmartha: Οι εξουσιαστικές πρακτικές ενέχουν πάντοτε μια μορφή ιεραρχίας και, κατ’ επέκταση, μια ανισότητα που γεννά ανισοβαρείς σχέσεις, άλλοτε πιο εμφανείς και άλλοτε πιο υπόγειες. Η ιδέα του «τέρατος» προέκυψε για εμάς μέσα από τη φράση του Jack Halberstam: «We have fashioned monsters to embody what we cannot name, to frame what we have come to fear, and to banish what we cannot tolerate.» (Έχουμε δημιουργήσει τέρατα για να ενσαρκώσουν ό,τι δεν μπορούμε να ονομάσουμε, για να οριοθετήσουμε ό,τι έχουμε αρχίσει να φοβόμαστε και για να εξοστρακίσουμε ό,τι δεν μπορούμε να ανεχτούμε). Η σκέψη αυτή είχε κάνει την εμφάνισή της σε προηγούμενο έργο μας, όπου αναρωτιώμασταν ποιες είναι εκείνες οι πλευρές του εαυτού μας, που κάποιος άλλος θα μπορούσε να χαρακτηρίσει τερατώδεις. Στο Outliers συνεχίζουμε αυτή την έρευνα, στρέφοντας το ενδιαφέρον μας στις συνθήκες που επιτρέπουν ή πυροδοτούν την εμφάνιση της τερατώδους πτυχής που ενέχει ο καθένας/η καθεμία μας, όχι ως μεμονωμένο περιστατικό ή τυχαία παρεκκλίνουσα συμπεριφορά, αλλά ως καθημερινή πρακτική και συμπεριφορά που ταλαντεύεται ανάμεσα στο ηθικά αποδεκτό και το ανεπίτρεπτο. Για τον λόγο αυτό τοποθετούμε τους εαυτούς μας σε θέσεις εξουσίας, δοκιμάζοντας τα όρια του άλλου, αλλά και τα όρια εκείνου που παρακολουθεί.
Πού και πώς εμπλέκεται ο θεατής σε όλο αυτό; Γιατί αποφασίσατε να τον «αξιοποιήσετε» σε αυτό το έργο;
arisandmartha: Για το έργο μελετήσαμε δυναμικές και κοινωνικά πειράματα επιβολής εξουσίας. Αρχικά, η πρόθεσή μας ήταν να εξερευνήσουμε πώς η επιβολή της εξουσίας που πηγάζει από σκηνής, αρχίζει και διαχέεται προς άλλους συμμετέχοντες/συνεργάτες και καταλήγει τελικά να περάσει και στα χέρια του κοινού. Η πρόθεσή μας λοιπόν δεν ήταν να συμπεριλάβουμε ή να αξιοποιήσουμε τους θεατές ως αναπόσπαστο στοιχείο για την εξέλιξη του έργου, αλλά να τοποθετήσουμε το κοινό εντός της γνώριμης πλην άβολης και αμήχανης συνθήκης του να είναι παρατηρητής αυτού που συμβαίνει και να εμπλέκεται οργανικά, υπογραμμίζοντας ένα από τα έντονα στοιχεία του έργου - το γεγονός πως σε αυτό τον μηχανισμό επιβολής είμαστε όλοι συμμέτοχοι. Αυτό που πετύχαμε μέσα στην σπονδυλωτή δομή του έργου είναι η εμπλοκή του θεατή, ενώ αυτό εξελίσσεται ανεξάρτητα από το βαθμό της συμμετοχής.
Πώς προέκυψε το κινητικό λεξιλόγιο αυτής της παράστασης και τι περιλαμβάνει;
arisandmartha: Το κινητικό υλικό της παράστασης προέκυψε από κινητικούς και παραστατικούς πειραματισμούς, καθώς και από σχεδιασμένες καθημερινές πρακτικές που δοκιμάσαμε για πρώτη φορά, δίνοντάς τους τίτλους όπως «το τέρας της ημέρας», «όμορφο τέρας» ή «ενός λεπτού τέρας», όπου δοκιμάζαμε μια σειρά από μικρά πορτραίτα καθημερινών τεράτων, εμπνεόμενοι από την καθημερινότητά μας, καθώς και από άλλες καλλιτεχνικές αναφορές όπως το Good Boy Bad Boy του Bruce Nauman, Το Βδέλυγμα του Δημήτρη Δημητριάδη, το The Great Dictator του Charlie Chaplin και Το τέλος της ζωής της Ana Mendieta, μεταξύ άλλων.
Τι σημαίνει Outliers και πού κατηγοριοποιείτε χορευτικά – χορογραφικά - προσωπικά τον εαυτό σας;
Μάρθα: Το outlier μεταφράζεται ως ο «παρεκκλίνων», αυτός που ξεφεύγει μιας κανονικότητας, ο διαφορετικός. Τόσο προσωπικά όσο και τους δυό μας, μας ενδιαφέρει αυτή η διαφορετικότητα, πώς εμφανίζεται, υπό ποιους όρους, πώς είτε αναδεικνύεται, είτε κατατροπώνεται. Σε προηγούμενό μας έργο, όπου καταπιαστήκαμε με την Ιεροτελεστία της Άνοιξης, αναρωτηθήκαμε ποιος είναι το θύμα. Ήδη εκεί, δειλά, αγγίξαμε τα αντιθετικά χαρακτηριστικά που μπορεί να εγκολπώνονται μέσα σε αυτόν τον τίτλο: ο αδύναμος, ο όμορφος, ο δυνατός κ.α. Σε αυτό το έργο, αναμετριόμαστε με το πώς μπορεί να προκύψει ένα outlier, ιδιαιτέρως μέσα στην καθημερινότητά μας, χωρίς να ταυτίζεται βεβαίως αναγκαστικά με την έννοια του «θύματος». Αντιθέτως, ένα outlier μπορεί να αποτελεί και το φωτεινό ή εμπνευστικό παράδειγμα. Έχει πολύ ενδιαφέρον η παρατήρηση μικρο-συμπεριφορών στην καθημερινότητά μας, και πώς μπορούν να αναδείξουν καταστάσεις ή υποκείμενα ως τέτοια.
Άρης: Το Outliers ως έργο δεν περιγράφει κυριολεκτικά τις εκτός κανονικότητας συμπεριφορές ή πράξεις ως σπάνια, «μεμονωμένα περιστατικά» ή παρεκκλίνουσες τιμές, όπως δηλώνει ο τίτλος. Αντίθετα, για μένα το ενδιαφέρον του έργου συγκεντρώνεται στις καθημερινές, επαναλαμβανόμενες, βιωμένες πρακτικές ή δράσεις που ακροβατούν ηθικά, ανάμεσα στην ατομική επιθυμία και το κοινωνικά ανεπίτρεπτο. Το έργο προσπαθεί να εστιάσει και να φωτίσει εκείνες τις πτυχές που δυσκολότερα κατηγοριοποιούνται και αυτό δημιουργεί ένα πολύ γόνιμο πεδίο για μένα, τόσο σε ερευνητικό επίπεδο όσο και σε ερμηνευτικό. Χορογραφικά θεωρώ πως η σκέψη και ο τρόπος δουλειάς μου ανήκει στο πεδίο της διευρυμένης χορογραφικής πρακτικής που αποφεύγει την κατηγοριοποίηση και την ανάγκη να επιβεβαιώσει την ταυτότητά της. Does this make me an outlier?
Έχετε ήδη διαγράψει μια γόνιμη δεκαετή πορεία. Τι είναι αυτό που σας φέρνει κοντά και τι βρίσκει ο ένας στον άλλο; Πόσο εύκολο ήταν να βρεθεί η χημεία και να υπάρχει ένα κοινό πλαίσιο ενδιαφερόντων; Πώς θα περιγράφατε τη δικιά σας σχεσιακή δυναμική;
Μάρθα: Με τον Άρη αγαπιόμαστε, καταλαβαινόμαστε και αυτά τα σχεδόν 10 χρόνια έχουμε μεγαλώσει και μάθει παρέα. Αυτό είναι το σημαντικότερο πράγμα κατά τη γνώμη μου. Με αφορμή μια αρχική συμπάθεια, ένα παρόμοιο χιούμορ και μια κοινή επιθυμία να δοκιμάσουμε και να δοκιμαστούμε καλλιτεχνικά μαζί, δημιουργήσαμε ένα έδαφος ιδιαιτέρως γόνιμο για εμάς καλλιτεχνικά, μέσα από το οποίο πειραματιζόμαστε και συνομιλούμε. Αν και συχνά διαφορετικοί σε καταστάσεις, με κάποιον μαγικό ή «χημικό» τρόπο συνεχίζουμε μαζί δημιουργικά. Αυτό ενέχει και μια ανακούφιση. Έχουμε ήδη προσπελάσει διάφορες δυσκολίες και είμαστε πιο ώριμοι στο να αντιμετωπίζουμε καταστάσεις, τόσο καλλιτεχνικά όσο και πρακτικά. Σαφώς υπάρχει σχεσιακή δυναμική η οποία τίθεται πάντα υπό διαπραγμάτευση, όπως σε όλα τα δίπολα, όπως σε όλες τις σχέσεις. Όταν εκτιμάς τον άλλο και σε αφορά, τότε βρίσκεις τους τρόπους να επενδύσεις σε αυτή τη σχέση, να την κάνεις να λειτουργεί.
Άρης: Αυτό που μας συνέδεσε αρχικά είναι η επιθυμία για ένα κοινό καλλιτεχνικό και δημιουργικό πλαίσιο, με αξίες και συνθήκες έτσι όπως ιδανικά τις φανταζόμασταν. Αυτό ήταν κάτι που μας έλειπε από το πλαίσιο στην Αθήνα. Αυτό ήταν και είναι η κινητήριος δύναμη. Επίσης το γεγονός πως οι ιδανικές συνθήκες δεν υπάρχουν αλλά διαμορφώνονται, καθώς αλλάζει το καλλιτεχνικό τοπίο γύρω μας, μας δίνει συνεχώς νέες αφορμές και δυνάμεις για τη συνέχεια. Η δυσκολία δηλαδή δεν ήταν να βρεθεί η χημεία ή το κοινό ενδιαφέρον. Αυτά ήταν εκεί εξαρχής. Η δυσκολία ήταν να αντιληφθούμε τους εαυτούς μας ως ένα, να μπορούμε να αρθρώνουμε καθαρά τις προσωπικές μας επιθυμίες και τις μελλοντικές κατευθύνσεις και να αποδεχτούμε πως η συνεργασία και η ομάδα έχει μια δυναμική και μια φόρα που λειτουργεί ανεξάρτητα ως τρίτος πόλος.
Πώς θα μας περιγράφατε το χορευτικό στίγμα της ομάδα σας και τι είναι αυτό που αναζητάτε στα έργα σας;
Μάρθα: Κάνοντας μια μικρή αναδρομή στα έργα μας των τελευταίων χρόνων, νομίζω πως πάντα μας απασχολούν ζητήματα κοινωνικά στο τώρα, αλλά και διαχρονικά/φιλοσοφικά που τοποθετούν στο κέντρο τους τον «άνθρωπο», το «ανθρώπινο», τις σχέσεις. Το ενδιαφέρον μας, και ιδιαιτέρως δουλεύοντας και με τον σταθερό συνεργάτη μας Αναστάσιο Κουκουτά, είναι να μεταφράζουμε αυτά τα μεγάλα και δύσκολα νοήματα, εφευρίσκοντας οχήματα που τα εσωκλείουν, και που με ένα κλείσιμο ματιού τοποθετούνται στο τώρα, με μια δόση «φρέσκου» και «χιουμοριστικού».
Άρης: Έχουμε παρουσιάσει μια σειρά έργων που έχουν ως κοινά χαρακτηριστικά την έντονη σωματικότητα, αρκετή δόση χιούμορ και ένα ισχυρό εννοιολογικό πλαίσιο. Δουλεύουμε αρκετά με προσωπικά, υπάρχοντα ή νέα αρχεία με μια διάθεση να τα ανα-ταράξουμε και να συνθέσουμε νέες δομές και σχήματα, εξυπηρετώντας την θεματική ή τα ζητήματα που μας απασχολούν κάθε φορά. Η προσωπική και συλλογική ταυτότητα, οι δυναμικές της φιλίας και της συνεργασίας, η σκηνική κατανάλωση της εικόνας και του εαυτού είναι ορισμένα από τα ζητήματα που μας έχουν απασχολήσει και που τείνουν να επανεμφανίζονται με διαφορετικές εκφάνσεις κάθε φορά.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Ιδέα: Άρης Παπαδόπουλος, Μάρθα Πασακοπούλου (arisandmartha)
Καλλιτεχνικός Συνεργάτης: Αναστάσιος Κουκουτάς
Δημιουργία/ Επεξεργασία υλικού παράστασης: Άρης Παπαδόπουλος, Μάρθα Πασακοπούλου
Σχεδιασμός ήχου & σύνθεση: Νίκος Τσώλης
Κοστούμια & αντικείμενα: arisandmartha
Σχεδιασμός φωτισμών: Νύσος Βασιλόπουλος
Φωτογραφίες: Αρέθα Βασιλείου-Τηνιακού MIR25
Επικοινωνία: Ευαγγελία Σκρομπόλα
Παραγωγή: arisandmartha 2025
Συμπαραγωγή: Φεστιβάλ MIR 2025
Η παραγωγή OUTLIERS πραγματοποιήθηκε με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η arisandmartha είναι το όχημα της καλλιτεχνικής σύμπραξης των χορευτών, περφόρμερ και χορογράφων Άρη Παπαδόπουλου και Μάρθας Πασακοπούλου. Από το 2016, έχουν παρουσιάσει μεταξύ άλλων τα SKINFLICK (2024), they returned regularly, each time for more (2023) και ALL THAT MATTER (2021–22), ενώ αναδείχτηκαν Aerowaves Artists με το touching.just (2018). Το έργο τους έχει υποστηριχθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού, το FLUX Laboratory, το Onassis AiR και το MIRfestival, ενώ οι πρόσφατες παραγωγές τους περιοδεύουν σε φεστιβάλ και σκηνές της Ευρώπης.
INFO
OPBO Studio, Φίλωνος 86, Πειραιάς
Ημερομηνίες: 3-6 Ιουνίου, 21.00
Διάρκεια: 45'
Ο χώρος δεν διαθέτει αριθμημένες θέσεις. Οι θεατές είναι ελεύθεροι να κινούνται στον χώρο κατά τη διάρκεια της παράστασης.