Χειρόγραφο του 18ου αιώνα: με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης οι ερευνητές αποκρυπτογραφούν κείμενο για την ηθική και την ανθρώπινη πρόοδο.
Ένας αρχαίος πάπυρος που επέζησε από την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. αποκαλύπτει επιτέλους τα μυστικά του.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι επιστήμονες κατάφεραν να αποκρυπτογραφήσουν τον εύθραυστο πάπυρο χωρίς να τον ξετυλίξουν. Αντί γι’ αυτό, αξιοποίησαν την τεχνητή νοημοσύνη για να αποκαλύψουν αυτό που, κάπως ειρωνικά, αποδείχθηκε ότι είναι φιλοσοφική πραγματεία για την ηθική, την ανθρώπινη φύση και την ηθική πρόοδο.
Ο πάπυρος, γνωστός ως PHerc. 1667, ανήκε σε μια βιβλιοθήκη απανθρακωμένων χειρογράφων που ήρθαν στο φως για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1750 στην αρχαία ρωμαϊκή πόλη Ερκολανό.
Συνολικά, περίπου 1.800 κομμάτια παπύρου διασώθηκαν θαυματουργά κάτω από τα ερείπια μιας από τις πιο πολυτελείς βίλες της πόλης, η οποία καταστράφηκε κατά την έκρηξη. Τα θραύσματα αυτά αποτελούν τη μοναδική πλήρη βιβλιοθήκη του ελληνορωμαϊκού κόσμου που έχει σωθεί.
Όταν όμως αυτός ο θησαυρός αποκαλύφθηκε, προέκυψε μια νέα πρόκληση.
Οι πάπυροι είχαν επιζήσει από μια καταστροφική έκρηξη και είχαν μείνει θαμμένοι για εκατοντάδες χρόνια κάτω από ηφαιστειακή στάχτη· πλέον ήταν υπερβολικά εύθραυστοι για να ανοίξουν. Το να τους ξετυλίξουν σήμαινε ότι κινδύνευαν να διαλυθούν σε σκόνη. Έτσι έμειναν σχολαστικά σφραγισμένοι.
Το 2023, η πρωτοβουλία Vesuvius Challenge έδωσε σε ερευνητές και λάτρεις των παπύρων ένα νέο κίνητρο να αποκρυπτογραφήσουν τους κυλίνδρους, μετατρέποντας το παζλ σε έναν παγκόσμιο διαγωνισμό με χρηματικά έπαθλα.
Οι συμμετέχοντες αξιοποίησαν τεχνικές υπολογιστικής όρασης και μηχανικής μάθησης – έναν κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης – για να πετύχουν καθοριστικά αποτελέσματα.
Την ίδια χρονιά, ένας 21χρονος φοιτητής επιστήμης υπολογιστών έλαβε 40.000 δολάρια, αφού έγινε «ο πρώτος άνθρωπος εδώ και δύο χιλιετίες» που ανακάλυψε μια λέξη – «πορφυρό» – σε έναν κλειστό πάπυρο.
Μια ομάδα επιστημόνων από διάφορα ευρωπαϊκά και αμερικανικά πανεπιστήμια κατάφερε τελικά, μέσα στον τρέχοντα μήνα, να αποκρυπτογραφήσει όλο το σωζόμενο κείμενο από έναν ολόκληρο πάπυρο.
«Ο PHerc. 1667 ξεκίνησε ως μια μαυρισμένη, τυλιγμένη μάζα απανθρακωμένου παπύρου», ανέφερε την περασμένη εβδομάδα η ομάδα του Vesuvius Challenge. «Για να τον διαβάσουμε, δεν τον ξετυλίξαμε ποτέ φυσικά. Αντίθετα, τον σαρώσαμε με ακτίνες Χ υψηλής ανάλυσης, ανασυνθέσαμε το τυλιγμένο φύλλο στο εσωτερικό του κυλίνδρου, το ισιώσαμε σε μια αναγνώσιμη επιφάνεια και χρησιμοποιήσαμε μηχανική μάθηση για να αναδείξουμε τα αχνά ίχνη του αρχαίου μελανιού.»
Προγενέστερες προσπάθειες να ανοίξουν τον PHerc. 1667 είχαν ήδη προκαλέσει φθορές στον πάπυρο, αφήνοντάς τον με ύψος μόλις 8 εκατοστά από τα αρχικά 19–24 εκατοστά. Οι ερευνητές ανέκτησαν το πλήρες κείμενο από αυτό το σωζόμενο τμήμα και ανακάλυψαν «μια φιλοσοφική πραγματεία περί ηθικής, που ασχολείται με την ηθική, τις τέχνες και την ανθρώπινη συμπεριφορά».
Ο πάπυρος αναφέρει επίσης τον Αριστοκρέωνα, ανιψιό και μαθητή του Στωικού φιλοσόφου Χρύσιππου. Σύμφωνα με τους μελετητές, οι αναφορές, η γλώσσα και το θέμα του κειμένου το χρονολογούν στον 2ο αιώνα π.Χ. και πιθανότατα αντανακλούν τη στωική διδασκαλία.
«Για σχεδόν δύο χιλιετίες, πολλά από αυτά τα κείμενα έχουν διατηρηθεί υλικά αλλά ήταν πνευματικά απρόσιτα», δήλωσε ο συνιδρυτής του Vesuvius Challenge, Μπρεντ Σιλς.
«Σήμερα – μετά από χρόνια διεπιστημονικής δουλειάς που συνδυάζει προηγμένη απεικόνιση, τεχνητή νοημοσύνη (AI), ακαδημαϊκή έρευνα και έναν διαγωνισμό καινοτομίας – είμαστε επιτέλους σε θέση να τα διαβάζουμε.»
Η τελευταία αυτή προσπάθεια οδήγησε επίσης στον εντοπισμό ενός νέου έργου του Επικούρειου φιλοσόφου Φιλόδημου σε έναν άλλο πάπυρο.
Με μόλις ένα χειρόγραφο αποκρυπτογραφημένο, το εγχείρημα Vesuvius Challenge απέχει πολύ από το να ολοκληρωθεί. Εκατοντάδες ακόμη πάπυροι παραμένουν σφραγισμένοι, με τα μυστικά τους να περιμένουν να αποκαλυφθούν.
«Σήμερα ακούμε φωνές που ήταν σιωπηλές για 2.000 χρόνια», είπε ο Σιλς. «Για πρώτη φορά τις αποκαλύπτουμε και τις διαβάζουμε – αλλά, το σημαντικότερο, αρχίζουμε να τις κατανοούμε.