Μελέτη του CSIC υποστηρίζει ότι ο αρχαιολόγος Χουάν Καμπρέ το 1945 παραποίησε τη θέση 90 χρυσών νομισμάτων για να συνδέσει ανασκαφή στη Γκουαδαλαχάρα με τη βησιγοτθική πόλη Ρεκόπολις. Η ομάδα των ανασκαφών το διαψεύδει
Ο αρχαιολογικός χώρος του Cerro de la Oliva, στη Γουαδαλαχάρα της Ισπανίας, ταυτίζεται εδώ και δεκαετίες με τη Ρεκόπολη, την πόλη που ο βασιλιάς των Βησιγότθων Λεοβιγίλδος διέταξε να ανεγερθεί το 578 προς τιμήν του γιου του Ρεκαρέδου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Πρόκειται για μια ιδιαιτερότητα: ελάχιστες πόλεις ιδρύθηκαν ex novo (εκ του μηδενός) στην ευρωπαϊκή Πρώιμη Μεσαιωνική περίοδο, γι’ αυτό και η ταύτισή της είχε ανέκαθεν σημαντικό συμβολικό βάρος στην ισπανική αρχαιολογία.
Η ταύτιση αυτή στηρίζεται, κυρίως, σε ένα συγκεκριμένο εύρημα: 90 χρυσά νομίσματα (πηγή στα Ισπανικά) που ο Αραγονέζος αρχαιολόγος Χουάν Καμπρέ είπε ότι βρήκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1945, λίγο μετά την έναρξη της δεύτερης ανασκαφικής καμπάνιας. Ο Καμπρέ αφηγήθηκε ότι ήταν μόνος του όταν εντόπισε τα κομμάτια, συγκεντρωμένα σε αυτό που ερμήνευσε ως βαπτιστήριο μιας βησιγοτθικής εκκλησίας, σε στρώμα που χρονολόγησε στην εποχή του Λεοβιγίλδου.
Πρόκειται περί απάτης;
Ο Φερνάντο Άρθε Σάινθ, αρχαιολόγος και ιστορικός που συνεργάζεται με το CSIC και τη Βιβλιοθήκη Τομάς Ναβάρο Τομάς, επανεξέτασε αυτήν την εκδοχή σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Boletín de Arqueología Medieval.
Η κατάληξή του είναι ότι η αφήγηση του Καμπρέ δεν στέκει: Ο χώρος όπου είπε ότι βρήκε τα νομίσματα αντιστοιχεί, σύμφωνα με τα στρωματογραφικά δεδομένα, σε κατασκευή του 12ου-13ου αιώνα και όχι του 6ου. Ο Καμπρέ, υποστηρίζει ο Άρθε, δεν έσκαψε ποτέ κάτω από το αρχικό βησιγοτθικό δάπεδο.
Ο ερευνητής επισημαίνει, επιπλέον, το πλαίσιο μέσα στο οποίο έγινε το εύρημα. Ο Χούλιο Μαρτίνεθ Σάντα-Ολάγια, γενικός επίτροπος ανασκαφών στην Ισπανία της μεταπολεμικής περιόδου και με φιλοναζιστική ιδεολογία, αναζητούσε ενεργά αποδείξεις γερμανικών ριζών στο παρελθόν της Ιβηρικής.
Ο Λάινα Σεράνο, ο άνθρωπος που προώθησε τις ανασκαφές, του έγραψε τότε, εκφράζοντας την ικανοποίησή του που τα αποτελέσματα επιβεβαίωναν τις θέσεις του. Ο Άρθε προσθέτει ακόμη ένα στοιχείο: Ανάμεσα στα 90 νομίσματα δεν υπάρχει κανένα με το μοτίβο του σταυρού πάνω σε βαθμίδες, κάτι που σήμερα είναι γνωστό ότι απαντά σε όλα τα ισπανικά νομισματοκοπεία της εποχής, συμπεριλαμβανομένου και εκείνου της Ρεκόπολης. Κατά τον ερευνητή, αυτή η απουσία δεν είναι τυχαία, αλλά δείγμα συλλογής που συγκροτήθηκε εκ των υστέρων, πιθανότατα στην αγορά αρχαιοτήτων.
Αν αυτό επιβεβαιωθεί, οι συνέπειες δεν θα είναι αμελητέες. Χωρίς τον θησαυρό ως χρονολογικό σημείο αναφοράς, γράφει ο Άρθε, μεγάλο μέρος όσων θεωρούνται δεδομένα για τον χώρο, και η ίδια η ταύτισή του με τη Ρεκόπολη, θα τεθούν υπό αμφισβήτηση.
Η απάντηση από τον αρχαιολογικό χώρο
Ο Μανουέλ Κάστρο και ο Λάουρο Όλμο, οι σημερινοί συνδιευθυντές των ανασκαφών, έχουν απορρίψει τη θέση του Άρθε και την χαρακτηρίζουν εικασία χωρίς τεκμηριωτική στήριξη. Ο Κάστρο θυμίζει ότι εργάτες που συμμετείχαν στις εργασίες του 1945 έδωσαν συνεντεύξεις χρόνια αργότερα και διαβεβαίωσαν ότι ο Καμπρέ δεν ήταν καν παρών τη στιγμή της ανακάλυψης, κάτι που αντιφάσκει με τη δική του εκδοχή, αλλά και, σύμφωνα με τον Κάστρο, με την κατηγορία περί σκόπιμης χειραγώγησης.
Η ομάδα επιμένει ότι ο θησαυρός βρέθηκε κάτω από το δάπεδο της εκκλησίας, διευκρινίζει όμως ότι αυτό συνέβη μέσα στον χώρο που περιέγραψε ο Καμπρέ, όχι κατ’ ανάγκη στο ακριβές σημείο. Ο Κάστρο παραπέμπει επίσης σε μονογραφία που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο από τον ίδιο και την Πιλάρ δε Άρτε Μπλάσκο, με μεταλλογραφική μελέτη και σύγκριση με άλλους ιδρυτικούς θησαυρούς της Μεσογείου, και υπενθυμίζει ότι από τη δεκαετία του '90 έχουν καταγραφεί νέα βησιγοτθικά και μεροβίγγεια νομίσματα στον χώρο, τα οποία, κατά την άποψή του, ενισχύουν την αρχική χρονολόγηση και την ταύτιση με τη Ρεκόπολη.
Η διαμάχη, επομένως, παραμένει ανοιχτή. Αντιπαραθέτει μια κριτική επανεξέταση της τεκμηρίωσης της δεκαετίας του '40 με το βάρος οκτώ δεκαετιών μεταγενέστερης έρευνας επί τόπου.