Θωμάς Μοσχόπουλος: Μου αρέσει το θέατρο να υπαινίσσεται, να μην υπογραμμίζει

Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου παρουσιάζει φέτος το καλοκαίρι τον αινιγματικό «Ίωνα» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου. Το έργο γράφτηκε την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου. Δεν είναι μια «καθαρή» τραγωδία: κινείται στο μεταίχμιο μεταξύ τραγικού και κωμικού, μύθου και ρεαλισμού, μυστικισμού και σκεπτικισμού, θέτοντας στο επίκεντρο το ζήτημα της ταυτότητας και του ανήκειν.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Η δράση εκτυλίσσεται στο ιερό μαντείο του Απόλλωνα στους Δελφούς. Εκεί μεγαλώνει ο νεαρός Ίων χωρίς όνομα και επίγνωση της καταγωγής του. Είναι γιος της Κρέουσας, κόρη του μυθικού ιδρυτή της Αθήνας Ερεχθέα, η οποία βιάστηκε από τον Απόλλωνα. Προσπαθώντας να ξεχάσει τη βίαια ένωση, τον εγκαταλείπει. Ο Ερμής βρίσκει το παιδί και το φέρνει στους Δελφούς.

Η Κρέουσα παντρεύεται τον Ξούθο, τον βασιλιά της Αθήνας. Το ζευγάρι μένει άτεκνο και πάει στους Δελφούς για να πάρει χρησμό. Ο Απόλλωνας, επιχειρώντας να οδηγήσει τα πράγματα προς μια προδιαγεγραμμένη τάξη, αποκαλύπτει ψευδώς στον Ξούθο πως ο πρώτος νέος που θα συναντήσει βγαίνοντας από το ιερό είναι ο γιος του.

Αυτός είναι ο Ίων, ένας υπηρέτης του ναού που ακολουθεί τον Ξούθο στην Αθήνα. Η Κρέουσα δεν θέλει τον Ίωνα, και οργανώνει απόπειρα δηλητηρίασής του, όμως οι θεοί τον σώζουν. Η Πυθία αποκαλύπτει ποιος είναι και συντελείται η αναγνώριση μητέρας και γιου, με τη βοήθεια της Αθηνάς, που αποκαθιστά την τάξη και προαναγγέλλει το μέλλον του Ίωνα και των ελληνικών φύλων.

Συναντήσαμε τον Θωμά Μοσχόπουλο και μιλήσαμε για την τραγωδία του Ευριπίδη και τη δική του σκηνοθετική προσέγγιση.

Ποια είναι τα βασικά ζητήματα στη συγκεκριμένη τραγωδία;

Ο Ίωνας είναι ένα πολύ ιδιαίτερο έργο και σαν ύφος και σαν θεματολογία. Τα θέματα που πραγματεύεται, είναι πολλά. Εγώ θα μείνω σε αυτό που με ενδιέφερε πιο πολύ από όλα, που είναι πως τα φαινόμενα απατούν, κάτι το οποίο είναι πολύ σύνηθες στην προβληματική του Ευριπίδη και ακόμη περισσότερο το ζήτημα της ταυτότητας. Τι σημαίνει «είμαι»; Ο λόγος που το διάλεξα, πέρα από το ότι με ενδιαφέρουν τα έργα τα οποία έχουν μια ρευστή ταυτότητα, δεν είναι ακριβώς τα problem play που λέμε στα αγγλικά. Αυτό ιδιαιτέρως ανήκει σε ένα από αυτά. Δηλαδή έχει πολύ έντονα κωμικά στοιχεία, πολύ έντονα δραματικά στοιχεία και όλα αυτά σε μια μόνιμη εναλλαγή.

Αυτό που με ενδιαφέρει πάρα πολύ στην εποχή μας είναι η αμφιθυμία, δηλαδή το πώς κάποια πράγματα μπορεί να είναι ταυτόχρονα και θετικά και αρνητικά.Εμείς δυσκολευόμαστε να ανταπεξέλθουμε στην απαίτηση να αντέξουμε αυτή την αμφιθυμία. Γι’ αυτό είμαστε συνήθως δυστυχισμένοι, γιατί αισθανόμαστε ότι κάνουμε κάτι λάθος. Θεωρούμε ότι δεν μπορεί να αγαπάς έναν άνθρωπο και να τον μισείς ταυτόχρονα. Μπορείς όμως. Είναι ένα έργο λοιπόν που πραγματεύεται πολύ αυτό το ζήτημα καθώς και το ζήτημα της ταυτότητας. Δηλαδή νομίζουμε ότι είμαστε ένα πράγμα, ενώ είμαστε πολλά διαφορετικά. Αυτό είναι κάτι που η μετέπειτα δραματουργία έχει αγγίξει σε πολλά έργα και περιόδους, αλλά στο αρχαίο δράμα νομίζω ότι ο Ίωνας είναι μια φοβερή πρωτοτυπία.

Πώς διαχειρίζεσαι αυτή την αμφιθυμία του έργου;

Η διαχείριση αυτής της αμφιθυμίας μεταξύ κωμικού και δραματικού δεν είναι πάρα πολύ δύσκολο να γίνει, γιατί είναι πολύ εύκολο στήνοντας κάτι δραματικό, να το αναιρέσεις με ένα πολύ μικρό σχόλιο. Το πολύ δύσκολο θα είναι να αντέξει στο κοινό αυτή την εικόνα, δηλαδή το ότι τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα κωμικά ή δραματικά, αλλά είναι ανοιχτά στο πώς τα ερμηνεύει ο καθένας. Δυστυχώς το σημερινό κοινό έχει μάθει λίγο να παίρνει εύκολες απαντήσεις, να ξέρει ότι «πάω εκεί, άρα πρέπει να συμπεριφερθώ έτσι». Οπότε προσκαλούμε το κοινό να είναι λίγο πιο έτοιμο να αντιμετωπίσει το τι βλέπει ως κωμικό κωμικό και τι βλέπει ως δραματικό δραματικό.

Το έργο, πέρα από αμφίθυμο, είναι και αμφίσημο. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν ανεβαίνει συχνά_;_

Ένας από τους λόγους που δεν ανεβαίνει συχνά κατά τη γνώμη μου, παρόλο που τον τελευταίο καιρό οι μελετητές αρχίζουν και το τοποθετούν σε πολύ υψηλή βαθμίδα αξιολόγησης, είναι το ότι δεν είναι ξεκάθαρο έργο με καθαρούς ήρωες. Οι ήρωες είναι μάλλον αντιήρωες, οπότε το επίπεδο ταύτισης με τον κόσμο που έχει ανάγκη να ζήσει λίγο μελοδραματικά τα πράγματα, να ξέρει ποιοι είναι οι καλοί και οι κακοί του έργου, είναι μικρό ή ανύπαρκτο. Αυτό αντίστοιχα ισχύει με τους πρωταγωνιστές ηθοποιούς, οι οποίοι δεν το προτιμούν. Θέλουν να ερμηνεύουν κάτι το οποίο αναδεικνύει μία πλευρά, μία δραματική, μία κωμική, ανάλογα πού ο καθένας νιώθει άνετα. Αυτό λοιπόν το ρευστό κομμάτι δεν είναι πάντα εύκολα διαχειρίσιμο και δημιουργεί αμηχανία. Και νομίζω αυτός ο βασικός λόγος, που δεν παρουσιάζεται συχνά.

Το έργο έχει και πολλά στοιχεία που μπορούν να έχουν επικαιρότητα, όπως η σεξουαλική κακοποίηση ενός αδύνατου από έναν ισχυρό, το ανεπούλωτο τραύμα και η θέση της γυναίκας σε ένα πατριαρχικό πλαίσιο. Σε ενδιέφερε να αναδείξεις αυτά τα στοιχεία στη δική σου σκηνοθετική προσέγγιση;

Παρόλο που είναι εύκολο να εντοπίσει κανείς διάφορα επικαιρικά στοιχεία, όπως το θέμα της κακοποίησης των γυναικών και η γυναικεία θέση σε μια πατριαρχική κοινωνία, εμένα γενικά το επικαιρικό δεν μου αρέσει πολύ. Αυτό όμως που αναπόφευκτα υπάρχει στο έργο, είναι μια καταγγελία απέναντι στη βία. Η εκδίκηση είναι ένα πράγμα το οποίο ρέει και βλέπουμε επίσης και τους άντρες να υπόκεινται στη βία της πατριαρχίας. Σε σχέση με το πατριαρχικό σύστημα, παρόλο που είναι λίγο πρωθύστερο να μιλάμε για πρόθεση του Ευριπίδη να μιλήσει γι’ αυτό, σίγουρα όμως αφουγκράζεται ότι αξίες της εποχής του είναι τοποθετημένες παρακινδυνευμένα σε σχέση με το καλό και το κακό.

Οπότε νομίζω ότι αν κανείς θέλει να τα δει αυτά τα στοιχεία, μπορεί να τα δει. Αν θέλει να τα προσπεράσει στην παράσταση, θα τα προσπεράσει και θα δει κάτι άλλο. Πιστεύω πάρα πολύ ότι η υποκειμενική ματιά του θεατή πρέπει να μένει αβίαστη, δηλαδή να μην κατευθύνεται ο θεατής στο τι πρέπει να βλέπει, αλλά να μπορεί ο ίδιος να ερμηνεύσει τα πράγματα ανάλογα με τη δική του τοποθέτηση. Αυτό που με ενδιαφέρει, είναι να υπάρχει η αμφισημία μ’ έναν υπαινικτικό τρόπο. Μ’ αρέσει το θέατρο να υπαινίσσεται, να μην υπογραμμίζει. Οπότε θα δείτε μάλλον μια παιχνιδιάρικη παράσταση, που πολλοί θα πουν ότι αυτό δεν είναι αρχαίο δράμα. Εγώ θα τους απαντήσω ότι κανείς μας δεν ξέρει τι είναι πραγματικά το αρχαίο δράμα. Υποχρέωσή μας είναι να παίρνουμε το υλικό και να το εκμεταλλευόμαστε, όσο πιο δημιουργικά γίνεται.

Στον Ίωνα έχουμε επαναλαμβανόμενες αφηγήσεις από τους βασικούς χαρακτήρες της τραγωδίας, που αναδεικνύουν τη δική τους υποκειμενική ματιά πάνω στα γεγονότα. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν του ξέφυγε του Ευριπίδη και ότι κάτι θέλει να πει μέσα από αυτό. Αυτό που εμείς κάναμε στο έργο, πέρα από κάποιες επεμβάσεις, μειώνοντας σε ένα βαθμό τον όγκο αυτών των επαναλήψεων, είναι να τηρήσουμε την υποκειμενική ματιά της κάθε αφήγησης. Δηλαδή όλοι λένε την ίδια ιστορία, λίγο παραλλαγμένη σε σχέση με το πώς είναι η αρχική αφήγηση. Οπότε όλο αυτό τονίζει ιδιαίτερα τον μη αντικειμενικό χαρακτήρα των γεγονότων. Παίζουμε λίγο με κάποια θέματα, όπως η έννοια του αντικατοπτρισμού, ακόμη και στην κυριολεξία. Το σκηνικό μας δηλαδή έχει πάρα πολλούς καθρέφτες, έχει ένα λαβύρινθο από καθρέφτες που κάποια στιγμή δεν ξέρεις, αν βλέπεις το υποκείμενο ή το είδωλό του.

Τελικά είναι ένα έργο με happy end;

Ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο που χρησιμοποιεί ο Ευριπίδης δίνοντας happy end στο έργο, είναι ότι ειρωνεύεται το ίδιο το happy end, τόσο που βάζει δυο σχεδόν από μηχανής θεούς. Βγαίνει η Πυθία και δίνει τη λύση. Δεν πείθονται οι θνητοί και εμφανίζεται η Αθηνά, η οποία λέει ένα κατεβατό, που φαίνεται σαν κανείς να μην την ακούει. Είναι λίγο σαν ο συγγραφέας να κοροϊδεύει την ανάγκη του ανθρώπου για βεβαιότητα και για τακτοποίηση. Οπότε δίνει την τακτοποίηση για όσους έχουν ανάγκη την τακτοποίηση και κλείνει το μάτι σε όσους μπορούν ακριβώς να πουν ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι, δεν είναι άσπρο μαύρο. Είναι σίγουρα μια ευχάριστη εμπειρία το να παρακολουθείς τον Ίωνα, όταν κανείς δεν τρομάξει απέναντι σε αυτά τα ολισθηρά ζητήματα τα οποία θέτει.

Η Στέλα Φυρογένη ερμηνεύει την Κρέουσα, τη βιασμένη από τον Απόλλωνα βασίλισσα της Αθήνας.

Ποιο είναι το κομβικό στοιχείο στο ρόλο σας;

Κλειδί για την κατανόηση της Κρέουσας, είναι ότι πρόκειται για μια βιασμένη βασίλισσα. Γιατί αν υποθέσουμε ότι το έργο ασχολείται πολύ με την αναζήτηση της ταυτότητας, αυτό που καθορίζει αυτή τη γυναίκα, τη βασίλισσα της Αθήνας, την Κρέουσα, είναι ο βιασμός που έχει υποστεί από τον θεό Απόλλωνα πριν από πολλά πολλά χρόνια. Αυτό είναι και το κέντρο βάρους. Αυτό είναι που έχει μείνει, χωρίς τέλος, χωρίς μια ικανοποίηση, χωρίς μια απάντηση. Και αυτό είναι που καθορίζει την ίδια, μέχρι το σημείο που συναντάει τον Ίωνα.

Το έργο εξελίσσεται πανέξυπνα κι έχει για μένα φοβερό σασπένς, παρόλο που υπάρχουν κάποιες επαναλήψεις, οι οποίες και αυτές έχουν το μυστικό λόγο για τον οποίο βρίσκονται εκεί. Παρότι θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι τραγωδία, κάποιοι λένε ότι είναι ρομαντικό δράμα ή τέλος πάντων είναι από αυτά τα έργα που δεν σκοτώνεται κάποιος, δεν βασανίζεται πάρα πολύ. Έχουμε λοιπόν ένα αίσιο τέλος, αλλά νομίζω με πολύ μεγάλη ανάπτυξη πολλών προβληματισμών στο ενδιάμεσο. Κι αυτό ισχύει και για το ρόλο μου.

Είναι όμως ένα έργο αμφίσημο, γιατί ουσιαστικά αλλιώς ξεκινάει και αλλού καταλήγει. Πώς βλέπεις αυτή την αμφισημία αυτού του έργου;

Είναι μια μεγάλη διαδρομή και τα θέματα που αγγίζει είναι πολλά και τεράστια. Γράφτηκε την εποχή του Πελοποννησιακού πολέμου με πολύ έντονη την ανάγκη της ταυτότητας και για τον κόσμο της Αθήνας. Γι’ αυτό βλέπουμε τον Ίωνα, παρότι έρχεται από τα βάθη της Ανατολής, να είναι τελικά Αθηναίος πολίτης, γιος της βασίλισσας της Αθήνας και του θεού Απόλλωνα. Επίσης είναι το κομμάτι του βιασμού. Είναι αυτό το ατιμώρητο που έχει μείνει μέχρι εκείνη τη στιγμή, που αλίμονο και αν δεν το βλέπουμε στην εποχή μας και αυτή τη στιγμή που μιλάμε. Και οπωσδήποτε είναι πολύ έντονο το κομμάτι της αναζήτησης της ταυτότητας.

Σαφώς για το δικό μου ρόλο, αλλά πιο πολύ για τον ίδιο τον Ίωνα, ο οποίος ξεκινάει στο έργο, μην έχοντας καν όνομα. Βλέπουμε να ανοίγονται και να διανύονται μπροστά μας μεγάλες διαδρομές. Είμαι διπλά ευτυχής που συμμετέχω σε αυτή την παραγωγή με τον Θωμά Μοσχόπουλο, γιατί πέραν της χρησιμότητας του να γνωρίζω καινούργια πράγματα και καινούργιες μεθόδους, έχω γνωρίσει έναν υπέροχο άνθρωπο με χιούμορ, ευφυΐα, καλλιέργεια και μεγάλη αγάπη για τον άνθρωπο αλλά και για τον ηθοποιό του. Και αυτό είναι ανεκτίμητο και δεν μπορούσα να του το πω, γιατί είναι πολύ σημαντικό και δεν συμβαίνει πάντα.

Στην Κύπρο, οι παραστάσεις του Ίωνα φιλοξενούνται στο Αμφιθέατρο Μακάριος Γ’, Σχολής Τυφλών στη Λευκωσία στις 16, 17 & 18 Ιουλίου, στο Παττίχειο Δημοτικό Αμφιθέατρο Λάρνακας στις 22 Ιουλίου και στο Αρχαίο Θέατρο Κουρίου στις 24 Ιουλίου.

Στη συνέχεια η παραγωγή παρουσιάζεται στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 28 & 29 Αυγούστου, στο πλαίσιο του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Σκηνοθεσία-Μετάφραση-Δραματουργική επεξεργασία: Θωμάς Μοσχόπουλος

Συνεργάτης Σκηνοθέτης: Μάριος Κακουλλής

Σκηνικά-Κοστούμια: Βασίλης Παπατσαρούχας

Μουσική σύνθεση-Σχεδιασμός ηχοτοπίων-Μουσική διδασκαλία: Nama Dama

Κίνηση-Χορογραφία: Φώτης Νικολάου

Σχεδιασμός φωτισμού: Γεώργιος Κουκουμάς

Καλλιτεχνική διεύθυνση οπτικής ταυτότητας: Βασίλης Παπατσαρούχας

Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ορέστης Λαζούρας

Συνεργάτιδα παραγωγής: Ελένη Νικολάου

Παίζουν:

Γιάννης Τσουμαράκης Ίων

Στέλα Φυρογένη Κρέουσα

Νεοκλής Νεοκλέους Ξούθος

Βαλεντίνος Κόκκινος Παιδαγωγός

Βασίλης Αθανασόπουλος, Δημήτρης Αντωνίου, Ιωάννης Βαρβαρέσος, Γρηγόρης Γεωργίου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Μαρία Δράκου, Μαργαρίτα Ζαχαρίου, Ιωάννα Κορδάτου, Θεοφάνης Κοσμάς, Αντρέας Κουτσόφτας, Μάριαν Κυπριανού, Δημήτρης Λαγούτης, Πέλλα Μακροδημήτρη, Θεόφιλος Μανόλογλου, Αθηνά Μουστάκα, Χρήστος Παπαδόπουλος, Χριστίνα Παπαδοπούλου, Ιωάννα Παπαμιχαλοπούλου, Κρις Σπύρου, Μαρία Τσιάκκα, Βασίλης Χαραλάμπους

Μουσικοί επί σκηνής: Nama Dama, Νικόλας Τσαγγάρης, Ζήνωνας Οικονομίδης

INFO

Παραστάσεις Κύπρου

▪Λευκωσία: Αμφιθέατρο Μακάριος Γ’, Σχολής Τυφλών

Πέμπτη 16 Ιουλίου 2026 (με αγγλικούς και τουρκικούς υπέρτιτλους)

Παρασκευή 17 Ιουλίου 2026 (με ελληνικούς υπέρτιτλους)

Σάββατο 18 Ιουλίου 2026

▪Λάρνακα: Παττίχειο Δημοτικό Αμφιθέατρο

Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026 (στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Λάρνακας 2026)

▪Λεμεσός: Αρχαίο Θέατρο Κουρίου

Παρασκευή 24 Ιουλίου 2026 (με αγγλικούς και τουρκικούς υπέρτιτλους)

Όλες οι παραστάσεις αρχίζουν στις 21:00

Δωρεάν μεταφορά με λεωφορείο από Πάφο προς Αρχαίο Θέατρο Κουρίου και επιστροφή

ΑΦΕΤΗΡΙΑ

Στάδιο Στέλιος Κυριακίδης (πρώην Παφιακό Στάδιο)

Λεωφόρος Μιχαήλ Σάββα 1, Πάφος 8028

Ώρα προσέλευσης: 19:00 Ώρα αναχώρησης λεωφορείων: 19:15 ακριβώς

Πληροφορίες / Εισιτήρια

▪Ηλεκτρονικά στη σελίδα www.thoc.org.cy

▪Ταμείο Θεάτρου ΘΟΚ, τηλ. 77 77 27 17 (Τρίτη-Σάββατο 10:00-13:30 & 16:00-18:00)

Τιμές Εισιτηρίων: €20, €10 (άνεργοι, συνταξιούχοι, πολύτεκνοι με την επίδειξη του αντίστοιχου αποδεικτικού εγγράφου και άτομα κάτω των 25 ετών με την επίδειξη πολιτικής ταυτότητας)

Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026

Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Παρασκευή 28 Αυγούστου 2026

Σάββατο 29 Αυγούστου 2026

Εισιτήρια