Φιγούρες πουλιών από ελεφαντόδοντο μαμούθ 40.000 ετών βρέθηκαν σε γερμανικό σπήλαιο

Αρχαιολόγοι βρήκαν στη σπηλιά Χόλε Φελς δύο μικροσκοπικά πουλιά από χαυλιόδοντα μαμούθ, μια νέα ένδειξη για την ύπαρξη ανεπτυγμένης τέχνης πριν 40.000 χρόνια.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα δύο ειδώλια, που εντόπισε ομάδα του Πανεπιστημίου του Τύμπιγκεν στα κάτω στρώματα της σπηλιάς, αποδίδονται πιθανότατα σε ανθρώπους του πολιτισμού του Ωρινάκειου, οι οποίοι ζούσαν στην περιοχή κατά την ανώτερη παλαιολιθική εποχή.

Το καλύτερα διατηρημένο από τα δύο σκαλίσματα δείχνει ένα πουλί σε στάση ανάπαυσης, πιθανώς ενώ κλωσά. Το άλλο απεικονίζει ένα πουλί με ανοιγμένα φτερά, αν και το αριστερό φτερό έχει σπάσει. Οι αρχαιολόγοι βρήκαν τα δύο ειδώλια σε απόσταση μόλις ενάμισι μέτρου το ένα από το άλλο.

Μινιατούρες από ελεφαντόδοντο μαμούθ

Τα δύο γλυπτά είναι τόσο μικρά, που χωρούν πάνω σε ένα νύχι, και ζυγίζουν μόλις 1,3 και 0,7 γραμμάρια αντίστοιχα. Ένα από αυτά – ένα πουλί με ανοιγμένα φτερά και μήκος μόλις δύο εκατοστών – θεωρείται προς το παρόν το μικρότερο γνωστό έργο τέχνης της εποχής των παγετώνων που έχει βρεθεί ποτέ στην περιοχή.

«Το ελεφαντόδοντο μαμούθ δεν χρησιμοποιήθηκε απλώς για να σχηματίσει μια απλοποιημένη μορφή σώματος πουλιού», εξηγεί σε ανακοίνωσή του ο Νίκολας Κόναρντ, αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τύμπιγκεν και επικεφαλής των ανασκαφών. «Οι ακριβείς παρατηρήσεις της φύσης μετατράπηκαν σε μορφές, των οποίων η λεπτομέρεια επιτρέπει ακόμη και την εξέταση του είδους του πουλιού που απεικονίζεται και του τι κάνει τη στιγμή της αναπαράστασης».

Το πουλί σε ανάπαυση, που απεικονίζεται τεντωμένο και ξαπλωμένο, μπορεί να εικονίζει το κάθισμα σε φωλιά με αυγά. Η δεύτερη μορφή, με ανοιγμένα φτερά και τεντωμένο λαιμό, ίσως δείχνει ένα πουλί σε συμπεριφορά ζευγαρώματος, την στιγμή της απογείωσης ή της προσγείωσης στο νερό.

Λευκοπτέρινο ή αγριόκουρκο;

Οι αρχαιολόγοι δεν είναι μέχρι στιγμής απολύτως βέβαιοι ούτε για το ακριβές είδος του πουλιού ούτε για τις συμπεριφορές που απεικονίζονται. Μία πιθανότητα είναι ότι τα ειδώλια παριστούν λευκοπτέρινα – ένα είδος πουλιού που αγαπά το ψύχος και του οποίου τα οστά βρίσκονται συχνά σε προϊστορικές θέσεις της περιοχής.

Θα μπορούσαν όμως να απεικονίζουν και μεγαλύτερα, φασινοειδή πουλιά, όπως το αγριόκουρκο, ένα δασόβιο είδος γνωστό για την εντυπωσιακή εμφάνιση και τα περίτεχνα τελετουργικά ζευγαρώματος. Οι λεπτομερείς γλυπτές μορφές επιτρέπουν συγκρίσεις ως προς το σχήμα του σώματος, τη στάση και την απόδοση των φτερών, αλλά το πολύ μικρό μέγεθος και ο στιλιζαρισμένος τρόπος απεικόνισης δυσκολεύουν μια ασφαλή ταυτοποίηση.

Βέβαιο είναι ότι και τα δύο είδη πουλιών ζούσαν ήδη στην Ευρώπη κατά την εποχή των παγετώνων.

Η σπηλιά Χόλε Φελς (συχνά αναφερόμενη και ως Χόλερ Φελς) κατοικήθηκε κατά την Ωρινάκειο εποχή (περίπου πριν από 43.000 έως 28.000 χρόνια) από πρώιμους Homo sapiens – σε μια εποχή κατά την οποία οι Νεάντερταλ είχαν ήδη εξαφανιστεί από την Ευρώπη.

Την περίοδο αυτή οι άνθρωποι γνώρισαν μια εντυπωσιακή πολιτιστική και καλλιτεχνική άνθηση, δημιουργώντας ορισμένα από τα αρχαιότερα γνωστά μουσικά όργανα, κοσμήματα και ανθρωπόμορφα έργα τέχνης. Ανάμεσα στα πιο διάσημα ευρήματα από τη σπηλιά είναι η «Αφροδίτη του Χόλε Φελς», μια γυναικεία μορφή από ελεφαντόδοντο, ηλικίας περίπου 41.000 ετών, με έντονα τονισμένο στήθος και γοφούς, που θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα παραδείγματα ανθρωπόμορφης τέχνης στην Ευρώπη.

Η Χόλε Φελς ανήκει σε έξι σπηλιές της Σουαβικής Άλμπης, οι οποίες τελούν υπό ειδική προστασία ως τμήμα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Η περιοχή αυτή θεωρείται μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ζώνες για τη μελέτη των απαρχών της ανθρώπινης τέχνης στην Ευρώπη.

Από την έναρξη των αρχαιολογικών ανασκαφών τη δεκαετία του 1860 έχουν έρθει στο φως πολυάριθμα ευρήματα, ηλικίας μεταξύ 33.000 και 43.000 ετών – ανάμεσά τους και ορισμένα από τα παλαιότερα γνωστά μουσικά όργανα.

Τα ειδώλια θα εκτίθενται έως τις 4 Απριλίου 2027 στο Μουσείο Προϊστορίας και Τέχνης της Εποχής των Παγετώνων στο Μπλάουμποϊρεν.