Πολλές κρατικές εταιρείες ορυκτών καυσίμων, που το 2024 είχαν τις μεγαλύτερες εκπομπές ρύπων, μπλόκαραν τον οδικό χάρτη σταδιακής κατάργησης στην COP30.
Ένας ολοένα πιο συγκεντρωμένος κύκλος κολοσσών των ορυκτών καυσίμων κυριαρχεί στις παγκόσμιες εκπομπές και «υπονομεύει ενεργά» την κλιματική δράση, με στόχο να αποδυναμώσει τις φιλοδοξίες των κυβερνήσεων.
Νέα ανάλυση από τη βάση δεδομένων του Carbon Majors έδειξε ότι μόλις 32 εταιρείες ήταν υπεύθυνες για το 50% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 το 2024, έναντι 36 την προηγούμενη χρονιά.
Το 2024 ήταν το θερμότερο έτος από τότε που υπάρχουν καταγραφές και το πρώτο που ξεπέρασε κατά 1,5°C τα προβιομηχανικά επίπεδα. Copernicus επιβεβαίωσε πρόσφατα ότι το 2025 ήταν η τρίτη πιο θερμή χρονιά παγκοσμίως και στην Ευρώπη, με την κλιματική αλλαγή να ωθεί τις θερμοκρασίες πάνω από 1,5°C για πρώτη φορά σε περίοδο τριών ετών.
Οι ειδικοί ζητούν πλέον επιτάχυνση των επενδύσεων στην πράσινη ενέργεια, υποστηρίζοντας ότι οι «παραπλανητικές» εταιρείες ορυκτών καυσίμων δεν μπορούν πια να κρατούν τον κόσμο πίσω.
Ήρθε η ώρα για σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα;
Η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα εξελίχθηκε γρήγορα σε σημείο τριβής στη σύνοδο COP30 πέρυσι στο Μπελέμ, παρότι δεν βρισκόταν στην επίσημη ατζέντα.
Πάνω από 90 χώρες, ανάμεσά τους το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Ολλανδία, στήριξαν την ιδέα ενός οδικού χάρτη που θα επέτρεπε σε κάθε χώρα να καθορίσει τους δικούς της στόχους για τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Ο Λούλα ντα Σίλβα ήταν επίσης ιδιαίτερα κατηγορηματικός, καλώντας τον κόσμο να «αρχίσει να σκέφτεται πώς θα ζήσει χωρίς ορυκτά καύσιμα».
Παρά την ορμή, κάθε αναφορά στα ορυκτά καύσιμα αφαιρέθηκε από την τελική συμφωνία τις τελευταίες ώρες της συνόδου.
Carbon Majors διαπίστωσε ότι 17 από τους 20 κορυφαίους ρυπαντές το 2024 ήταν εταιρείες που ελέγχονται από χώρες οι οποίες στη συνέχεια μπλόκαραν αυτόν τον οδικό χάρτη. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία, το Ιράκ, το Ιράν και το Κατάρ.
«Κάθε χρόνο, οι παγκόσμιες εκπομπές συγκεντρώνονται ολοένα και περισσότερο σε μια ολοένα μικρότερη ομάδα παραγωγών με υψηλές εκπομπές, ενώ η συνολική παραγωγή συνεχίζει να αυξάνεται», λέει ο Emmet Connaire, ανώτερος αναλυτής στην Influence Map, που φιλοξενεί την πλατφόρμα Carbon Majors.
«Ταυτόχρονα, αυτοί οι μεγάλοι ρυπαντές συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το λόμπινγκ για να παρεμποδίσουν μια μετάβαση που η επιστημονική κοινότητα γνωρίζει εδώ και δεκαετίες ότι είναι απαραίτητη.»
Η ελπίδα για ένα μέλλον χωρίς ορυκτά καύσιμα βρίσκεται πλέον εκτός της αρμοδιότητας του ΟΗΕ. Τον Απρίλιο, πάνω από 85 χώρες θα συναντηθούν στη Διάσκεψη της Κολομβίας για την Παγκόσμια Απεξάρτηση από τα Ορυκτά Καύσιμα, η οποία θα συνδιοργανωθεί με την Ολλανδία.
Οι μεγαλύτεροι ρυπαντές του κόσμου
Το 2024, οι πέντε κορυφαίες κρατικές εταιρείες με τις μεγαλύτερες εκπομπές ήταν οι Saudi Aramco, Coal India, CHN Energy (ιδιοκτησίας της Κίνας), National Iranian Oil Co. και Gazprom (ιδιοκτησίας της Ρωσίας).
Μαζί, οι εταιρείες ευθύνονταν για το 18% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 από ορυκτά καύσιμα και τσιμέντο. Οι Coal India, CHN Energy, National Iranian Oil Co. και Gazprom αύξησαν όλες τις εκπομπές τους το 2024 σε σχέση με το 2023.
Οι πέντε κορυφαίες εταιρείες με έλεγχο από επενδυτές ως προς τις εκπομπές ήταν οι ExxonMobil, Chevron, Shell, BP και ConocoPhillips, που αντιστοιχούσαν στο 5,5% των παγκόσμιων εκπομπών CO2 από ορυκτά καύσιμα και τσιμέντο το 2024.
Η Shell και η BP είναι ιδιωτικές στο Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ οι ExxonMobil, Chevron και ConocoPhillips είναι όλες αμερικανικές εταιρείες με έλεγχο από επενδυτές. Το COP30 σηματοδότησε την πρώτη φορά στην ιστορία που οι ΗΠΑ δεν έστειλαν εκπρόσωπο στη σύνοδο του ΟΗΕ, προτού ο Τραμπ αποσύρει την κυβέρνησή του από μια σειρά συμφωνιών για το κλίμα νωρίτερα φέτος.
Ο υπουργός Ενέργειας του Ηνωμένου Βασιλείου, Έντ Μίλιμπαντ, ζητά εδώ και καιρό τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και προς «καθαρή, εγχώρια ενέργεια» στο πλαίσιο των στόχων της χώρας για καθαρές μηδενικές εκπομπές.
Στροφή προς την πράσινη ενέργεια
«Οι μεγάλοι ρυπαντές βρίσκονται στη λάθος πλευρά της ιστορίας», λέει η Christiana Figueres, πρώην εκτελεστική γραμματέας της UNFCCC.
«Όταν πρέπει να επιταχύνουμε την πορεία προς ένα μέλλον καθαρής ενέργειας που θα μας προσφέρει μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια, προσιτότητα και ελευθερία, αυτοί οι ρυπαντές συνεχίζουν να μας φράζουν τον δρόμο.»
«Ενώ η καθαρή ενέργεια και ο εξηλεκτρισμός ήδη προσελκύουν σχεδόν διπλάσιες επενδύσεις από τα ορυκτά καύσιμα παγκοσμίως, οι μεγάλοι παίκτες των ορυκτών καυσίμων εξακολουθούν να εμμένουν σε παρωχημένα, ρυπογόνα προϊόντα και συνεχίζουν να παραπλανούν το κοινό σχετικά με τις επείγουσες, πραγματικές συνέπειες των πράξεών τους.»
Η Tzeoporah Berman, πρόεδρος και ιδρύτρια της πρωτοβουλίας Fossil Fuel Treaty Initiative, υποστηρίζει ότι η ανάλυση αποδεικνύει πως οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων «υπονομεύουν ενεργά» την κλιματική δράση και αποδυναμώνουν τις κυβερνητικές φιλοδοξίες.
«Η αυξανόμενη παραγωγή τους και η απροκάλυπτη αντίθεσή τους σε μια απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, όπως φάνηκε στο COP30, αποκαλύπτουν ένα συστημικό εμπόδιο στην πρόοδο», προσθέτει.
«Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο μια συνθήκη για τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι απλώς μια επιλογή, αλλά ο αναντικατάστατος μηχανισμός για να λογοδοτήσουν αυτοί οι γίγαντες, να σπάσει ο ασφυκτικός τους έλεγχος στην κλιματική πολιτική και να διασφαλιστεί μια γρήγορη και δίκαιη παγκόσμια μετάβαση μακριά από τα προϊόντα που απειλούν την ίδια μας την ύπαρξη.»