Η υπόθεση ανεβάζει τα διακυβεύματα, μετά την άρνηση των αξιωματούχων της ΕΕ τον Νοέμβριο να αφαιρέσουν από το ορυχείο Μπαρόζου τον «στρατηγικό» του χαρακτήρα.
Μια διαμάχη που σιγοβράζει εδώ και χρόνια για την εξόρυξη λιθίου στη βόρεια Πορτογαλία έφτασε πλέον στο ανώτατο δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις και συλλογικότητες κατοίκων προσέφυγαν στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αποδώσει στο έργο λιθίου Barroso «στρατηγικό» καθεστώς.
Την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, ο σύλλογος κατοίκων Associação Unidos em Defesa de Covas do Barroso (UDCB) και η περιβαλλοντική νομική οργάνωση ClientEarth κατέθεσαν προσφυγή, υποστηρίζοντας ότι η Επιτροπή δεν επανεξέτασε το έργο μετά την εμφάνιση νέων στοιχείων για πιθανούς κινδύνους για το περιβάλλον, την κοινωνία και την ασφάλεια.
Η υπόθεση επικεντρώνεται στην Πράξη της ΕΕ για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες του 2024 (Critical Raw Materials Act). Τα έργα που χαρακτηρίζονται «στρατηγικά» επωφελούνται από ταχύτερες διαδικασίες αδειοδότησης, ευκολότερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και λιγότερα εμπόδια, προκειμένου να εξασφαλιστούν προμήθειες για πράσινα προϊόντα όπως τα ηλεκτρικά οχήματα και οι μπαταρίες.
Ασφάλεια εφοδιασμού έναντι τοπικών επιπτώσεων
Η προτεινόμενη εξορυκτική δραστηριότητα, κοντά στην πόλη Boticas στην ορεινή περιοχή Trás-os-Montes («πίσω από τα βουνά»), βρίσκεται πάνω από αυτό που θεωρείται το μεγαλύτερο γνωστό κοίτασμα σποδουμένου στην Ευρώπη – βασική πηγή λιθίου που χρησιμοποιείται σε μπαταρίες και εξαρτήματα κινητών τηλεφώνων.
Ωστόσο, το ορυχείο βρίσκεται επίσης μέσα σε ένα οικολογικό τοπίο που έχει αναγνωριστεί από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ ως «Globally Important Agricultural Heritage System».
Περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι η απόδοση στρατηγικού καθεστώτος στο έργο παραβλέπει τεκμηριωμένους κινδύνους για τους υδάτινους πόρους, τη βιοποικιλότητα και τα τοπικά μέσα βιοπορισμού.
Παρά ταύτα, τον Μάρτιο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε το Barroso ανάμεσα στα 47 «στρατηγικά» έργα σε ολόκληρη την ΕΕ.
Τον Ιούνιο πέρυσι, ακτιβιστές ζήτησαν από την Επιτροπή να αφαιρέσει το έργο από τη λίστα. Η Επιτροπή απέρριψε το αίτημα αυτό τον Νοέμβριο, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχος συμμόρφωσης με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ είναι ευθύνη των πορτογαλικών αρχών.
Στη συνέχεια, αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν τον Δεκέμβριο ότι το έργο θα διατηρήσει το καθεστώς του, επικαλούμενοι αξιολογήσεις σύμφωνα με τις οποίες τα μέτρα άμβλυνσης και παρακολούθησης θα περιορίσουν την πίεση στους τοπικούς υδάτινους πόρους, παρά την αντίθεση περιβαλλοντικών οργανώσεων.
Σε κοινή τους ανακοίνωση, η UDCB και η ClientEarth ανέφεραν ότι η αντιμετώπιση του έργου ως έργου δημοσίου συμφέροντος, ενώ αγνοούνται οι κίνδυνοί του, «υπονομεύει θεμελιώδεις νομικές αρχές της ΕΕ» και μπορεί να μετατρέψει αγροτικές περιοχές όπως αυτή σε «ζώνες θυσίας» για την ενεργειακή μετάβαση.
Ο αγώνας της Ευρώπης για υλικά μπαταριών έχει ξεκινήσει
Η διαμάχη εκτυλίσσεται τη στιγμή που η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει την εξάρτησή της από ξένους προμηθευτές, με πρώτη την Κίνα, για υλικά κρίσιμα για τους κλιματικούς και βιομηχανικούς της στόχους.
Η πορτογαλική κυβέρνηση έχει ταχθεί υπέρ του έργου, εγκρίνοντας χρηματοδότηση 110 εκατ. ευρώ προς την εταιρεία ανάπτυξης Savannah Resources.
Οι εταιρείες ανάπτυξης υποστηρίζουν ότι το ορυχείο θα μπορούσε κάθε χρόνο να παράγει αρκετό λίθιο για εκατοντάδες χιλιάδες, και ενδεχομένως έως και ένα εκατομμύριο, πακέτα μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα, καθιστώντας το μία από τις πιο σημαντικές προτεινόμενες πηγές του μετάλλου στην ΕΕ.
Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές ανησυχίες παραμένουν.
Παρότι το λίθιο είναι απαραίτητο για τις μπαταρίες, η εξόρυξη και η επεξεργασία του μπορεί να απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού και να εγκυμονούν κινδύνους ρύπανσης. Η εξόρυξή του παραμένει αμφιλεγόμενη.
Η Savannah υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στον σχεδιασμό και τα μέτρα παρακολούθησης έχουν μειώσει σημαντικά τους κινδύνους για τα επιφανειακά και τα υπόγεια ύδατα και διασφαλίζουν τη συμμόρφωση με τους κανόνες της ΕΕ για την προστασία των υδάτων.
Το έργο Barroso αποτελεί κρίσιμη δοκιμασία για το ανώτατο δικαστήριο της Ευρώπης. Η απόφασή του θα μπορούσε επίσης να επηρεάσει και άλλα εξορυκτικά έργα που έχουν λάβει στρατηγικό καθεστώς βάσει της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες, καθώς και το κατά πόσο τα εξορυκτικά και εμπορικά συμφέροντα θα υπερισχύσουν της τοπικής αντίθεσης.