Οι ψηφοφόροι του Reform UK είναι η μόνη πολιτική ομάδα που δεν έχει πλειοψηφία υπέρ της επίτευξης μηδενικών εκπομπών έως το 2050 ή νωρίτερα, σύμφωνα με νέα έρευνα.
Το «αίσθημα επείγοντος» του Ηνωμένου Βασιλείου σε ό,τι αφορά την επίτευξη των καθαρών μηδενικών εκπομπών και τη στήριξη πολιτικών για το κλίμα έχει σημειώσει δραματική πτώση, σύμφωνα με νέα έρευνα.
Το 2019 το Ηνωμένο Βασίλειο έγινε η πρώτη μεγάλη οικονομία στον κόσμο που ψήφισε νόμους με στόχο να τερματίσει τη συμβολή του στην υπερθέρμανση του πλανήτη. Ο φιλόδοξος αυτός στόχος δεσμεύει νομικά τη χώρα να μειώσει όλες τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου σε καθαρό μηδέν (net zero) έως το 2050, σε σύγκριση με τον προηγούμενο στόχο για τουλάχιστον 80 τοις εκατό μείωση σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.
Επί πρωθυπουργίας της Συντηρητικής Τερέζα Μέι, ο στόχος του net zero αποσκοπούσε στην αύξηση των «πράσινων» θέσεων εργασίας σε δύο εκατομμύρια και στην ανάπτυξη της οικονομίας χαμηλών εκπομπών στα 170 δισ. λίρες (περίπου 195,32 δισ. ευρώ) ετησίως έως το 2030.
Πώς αλλάζουν οι στάσεις απέναντι στο net zero στο Ηνωμένο Βασίλειο
Το 2021, οι έρευνες έδειχναν ότι το 54 τοις εκατό των Βρετανών θεωρούσε πως η κυβέρνηση έπρεπε να πετύχει το net zero πριν από το ορόσημο του 2050. Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει πέσει μόλις στο 29 τοις εκατό.
Η μελέτη*, που διενεργήθηκε από το Policy Institute του King’s College London, την Ipsos και το Centre for Climate Change and Social Transformations, διαπίστωσε επίσης ότι το ποσοστό όσων θεωρούν πως το Ηνωμένο Βασίλειο είτε δεν χρειάζεται να φτάσει στο net zero έως το 2050 είτε δεν θα έπρεπε καν να έχει στόχο για net zero, έχει αυξηθεί από 9 σε 26 τοις εκατό την ίδια περίοδο.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι μεταξύ 2024 και 2025 η στήριξη πολιτικών υπέρ του κλίματος, όπως οι γειτονιές χαμηλής κυκλοφορίας, οι φόροι σε όσους ταξιδεύουν συχνά αεροπορικώς, οι επιδοτήσεις για αγορά ηλεκτρικών οχημάτων (EV) και ένας φόρος σε τρόφιμα με μεγάλη περιβαλλοντική επιβάρυνση, έχει μειωθεί σε όλα τα μέτωπα.
Παράλληλα, η αντίθεση σε ορισμένα από αυτά τα μέτρα είναι πλέον ισχυρότερη από τη στήριξη, γεγονός που συνιστά μια «σαφή αναστροφή» των προηγούμενων στάσεων.
Ποια πολιτικά κόμματα αντιτίθενται περισσότερο στο net zero;
Οι ψηφοφόροι του Reform UK στις εκλογές του 2024 ξεχωρίζουν ως η μόνη πολιτική ομάδα χωρίς πλειοψηφία υπέρ της επίτευξης του net zero έως το 2050 ή νωρίτερα. Είναι επίσης εκείνοι που λιγότερο συχνά στηρίζουν μια σειρά άλλων πολιτικών για το κλίμα και η μοναδική ομάδα στην οποία λιγότεροι από τους μισούς δηλώνουν ότι ανησυχούν για την κλιματική αλλαγή.
Οι ψηφοφόροι του Reform UK και των Συντηρητικών καταγράφουν επίσης τις μεγαλύτερες μετατοπίσεις υπέρ της επιβράδυνσης της δράσης για το κλίμα. Μεταξύ των ψηφοφόρων των Συντηρητικών το 2024, το 49 τοις εκατό προτιμά πλέον ένα κόμμα που θα επιβράδυνε τη δράση, έναντι 39 τοις εκατό το 2024. Στους ψηφοφόρους του Reform UK, το ποσοστό αυτό φτάνει τώρα το 68 τοις εκατό, από 54 τοις εκατό.
Αντίθετα, οι ψηφοφόροι των Πρασίνων, των Φιλελεύθερων Δημοκρατών και των Εργατικών παραμένουν «σχετικά σταθεροί» στην προτίμησή τους για ένα κόμμα που αναλαμβάνει αποφασιστική δράση απέναντι στην κλιματική αλλαγή, προσθέτει η έρευνα.
Παρότι η πλειονότητα όλων των ηλικιακών ομάδων εξακολουθεί να τάσσεται υπέρ της επίτευξης του net zero έως το 2050, το ποσοστό των 16-34 ετών που στηρίζουν τον στόχο έχει μειωθεί από 59 τοις εκατό το 2021 σε 37 τοις εκατό το 2050.
Στους μεγαλύτερους σε ηλικία καταγράφεται η πιο έντονη αύξηση της αντίθεσης, με το 35 τοις εκατό να δηλώνει πλέον ότι ο στόχος δεν είναι αναγκαίος έως το 2050 ή και καθόλου. Πρόκειται για άλμα 24 ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2021.
Συνολικά, όμως, η έρευνα διαπιστώνει ότι μια σημαντική πλειονότητα (64 τοις εκατό) εξακολουθεί να θεωρεί πως ο κυβερνητικός στόχος για το net zero θα πρέπει να είναι το 2050 το αργότερο, αν όχι νωρίτερα.
Ο «πολιτισμικός πόλεμος» για το net zero στο Ηνωμένο Βασίλειο
«Η έρευνα αυτή αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή υποχώρηση του αισθήματος επείγοντος στην κοινή γνώμη γύρω από τη δράση για το κλίμα», δηλώνει ο καθηγητής Μπόμπι Ντάφι από το Policy Institute του King’s College London.
«Το ποσοστό όσων πιστεύουν ότι πρέπει να φτάσουμε στο net zero πριν από το 2050 έχει σχεδόν μειωθεί στο μισό από το 2021, ενώ η υποστήριξη έχει υποχωρήσει για κάθε κλιματική πολιτική που παρακολουθούμε σε αυτή την περίοδο».
Ο Ντάφι υποστηρίζει ότι τόσο το αίσθημα επείγοντος που νιώθουν οι πολίτες όσο και η προθυμία τους να στηρίξουν πολιτικές που μπορεί να επηρεάσουν την καθημερινότητα ή τα οικονομικά τους έχουν ατονήσει. Προσθέτει ότι αυτή η μεταστροφή συνέβη καθώς η κλιματική πολιτική «παγιδεύεται ολοένα και περισσότερο» σε ευρύτερες συζητήσεις του λεγόμενου πολιτισμικού πολέμου.
Στην πραγματικότητα, οι Βρετανοί είναι πλέον πιο πιθανό να αντιλαμβάνονται πόλωση μεταξύ σκεπτικιστών και υπέρμαχων της κλιματικής δράσης παρά ανάμεσα σε ψηφοφόρους του Brexit υπέρ της αποχώρησης ή της παραμονής.
«Αυτό αντανακλάται και σε μια νέα πολιτική διαίρεση γύρω από το ζήτημα: οι ψηφοφόροι του Reform UK ξεχωρίζουν από όλες τις άλλες ομάδες, καθώς μόλις ένα τέταρτο στηρίζει το net zero έως το 2050 ή νωρίτερα και λιγότεροι από τους μισούς δηλώνουν ότι ανησυχούν καθόλου για την κλιματική αλλαγή», προσθέτει ο Ντάφι.
Ο Γκίντεον Σκίνερ, ανώτερος διευθυντής για τα πολιτικά στο Ηνωμένο Βασίλειο στην Ipsos, σημειώνει ότι ζητήματα όπως ο πληθωρισμός, η μετανάστευση και το Εθνικό Σύστημα Υγείας (NHS) κυριαρχούν στις καθημερινές ανησυχίες των πολιτών, αφαιρώντας προτεραιότητα από την κλιματική αλλαγή.
«Κάτι που αποτυπώνεται και στη στήριξη των επιμέρους κλιματικών πολιτικών, ιδίως όταν αυτές συνεπάγονται πιο δύσκολους συμβιβασμούς», προσθέτει.
Φταίνε τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης;
Η έρευνα δημοσιοποιείται λίγους μόλις μήνες μετά από μελέτη που διαπίστωσε ότι τα ισχυρότερα βρετανικά μέσα ενημέρωσης δεν καταφέρνουν να «συνδέσουν τα σημεία» ανάμεσα στο net zero και την κλιματική αλλαγή.
Μια ανάλυση που ανατέθηκε από την οργάνωση Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU) έδειξε ότι ολοένα και περισσότερα άρθρα στον εθνικό βρετανικό Τύπο, τα οποία επικεντρώνονται στο net zero, παραλείπουν οποιαδήποτε αναφορά στην κλιματική κρίση, παρότι τα δύο θέματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα ευρήματά τους δείχνουν έναν «διαχωρισμό» της κλιματικής αλλαγής από τη λύση της αποτροπής αύξησης των εκπομπών και έρχονται σε μια περίοδο χαμηλής κατανόησης του τι ακριβώς σημαίνει ο όρος net zero.
Η ανάλυση διαπίστωσε ότι έναν χρόνο πριν υπογραφεί η σχετική νομοθεσία, το 100 τοις εκατό των άρθρων σε εννέα μεγάλες εφημερίδες που ανέφεραν τον όρο «net zero» τουλάχιστον τρεις φορές (συμπεριλαμβανομένου του τίτλου) αναφέρονταν επίσης στην «κλιματική αλλαγή» ή σε συναφείς όρους όπως η «υπερθέρμανση του πλανήτη». Ωστόσο, έως το 2024, το ποσοστό αυτό είχε κατακρημνιστεί μόλις στο 59 τοις εκατό.
Το 2024, 323 αναλυθέντα άρθρα ανέφεραν τον όρο net zero τουλάχιστον τρεις φορές, συμπεριλαμβανομένου του τίτλου, χωρίς όμως να κάνουν καμία αναφορά στην κλιματική αλλαγή ή σε παρόμοιους όρους.
Περίπου τα μισά από αυτά (166) δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα The Telegraph. Την ίδια χρονιά, 88 άρθρα ανέφεραν τον όρο net zero τουλάχιστον πέντε φορές χωρίς να τον συνδέουν με την κλιματική αλλαγή. Η εφημερίδα The Times είχε το χαμηλότερο ποσοστό άρθρων που αναφέρονταν στην κλιματική αλλαγή μεταξύ των λεγόμενων ποιοτικών εφημερίδων, με 64 τοις εκατό.
*Η μελέτη διεξήχθη τον Αύγουστο του 2025 και βασίζεται σε μια αντιπροσωπευτική έρευνα σε 4.027 άτομα ηλικίας 16 ετών και άνω.