Έρευνα για τρεις μοχελίμ στην Αμβέρσα έχει προκαλέσει διπλωματική ένταση μεταξύ Βρυξελλών και Ουάσινγκτον. Ποιο είναι το νομικό πλαίσιο στο Βέλγιο και αλλού; Πώς αντιδρά η θρησκευτική κοινότητα;
Μετά την κατηγορία του πρεσβευτή των ΗΠΑ στο Βέλγιο, Μπιλ Γουάιτ, ότι η χώρα υποδοχής του επιδεικνύει αντισημιτισμό λόγω της νομοθεσίας της για την περιτομή, η βελγική κυβέρνηση βρέθηκε μπλεγμένη σε μια ιδιαίτερα δημόσια αντιπαράθεση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η κριτική του Γουάιτ πυροδοτήθηκε από μια δικαστική υπόθεση που ανάγεται στον Μάιο του περασμένου έτους, όταν η αστυνομία της Αμβέρσας πραγματοποίησε έρευνες στα σπίτια τριών μοχελίμ – των προσώπων που διενεργούν περιτομές σύμφωνα με τα εβραϊκά θρησκευτικά έθιμα – οι οποίοι θεωρούνταν ύποπτοι ότι προχωρούσαν στην πράξη χωρίς την εμπλοκή αδειοδοτημένου επαγγελματία υγείας.
«Στο Βέλγιο, ο νόμος προβλέπει ρητά ότι μόνο γιατροί μπορούν να πραγματοποιούν περιτομή ή οποιαδήποτε παρόμοια επέμβαση», δήλωσε στο Euronews ο Ντιρκ Ντεφρόι, καθηγητής οικογενειακής ιατρικής στο πανεπιστήμιο VUB των Βρυξελλών.
Πέρα από πολιτιστικούς ή ιατρικούς λόγους, η περιτομή αποτελεί θεμελιώδη θρησκευτική πρακτική τόσο στον Ιουδαϊσμό όσο και στο Ισλάμ. Στο Ισλάμ μπορεί να διενεργείται από εκπαιδευμένους επαγγελματίες υγείας, ενώ στον Ιουδαϊσμό, όπου είναι γνωστή ως Μπριτ Μιλά ή συντομογραφικά μπριτ, παραδοσιακά πρέπει να τελείται από ειδικά εκπαιδευμένο μοχέλ.
Αν και οι περισσότεροι μοχελίμ είναι είτε γιατροί είτε ραβίνοι – ή και τα δύο – αναμένεται να έχουν υποβληθεί σε εντατική εκπαίδευση στον ειδικό τρόπο με τον οποίο διενεργείται η περιτομή, όπως τον υπαγορεύει η εβραϊκή πίστη.
Σύμφωνα με την εβραϊκή παράδοση, ένα αγόρι πρέπει να υποβληθεί σε περιτομή οκτώ ημέρες μετά τη γέννησή του. Κατά τη διάρκεια της μπριτ, ο μοχέλ περνά ένα εργαλείο πάνω από την πόσθη, όσο το δυνατόν πιο κοντά στη βάλανο, πριν αφαιρέσει την πόσθη με νυστέρι.
Υποστηρικτές της πρακτικής ισχυρίζονται ότι η περιτομή βάσει θρησκευτικών τελετουργιών είναι λιγότερο επώδυνη και λιγότερο επεμβατική για το νεογνό σε σύγκριση με την ιατρική, ωστόσο οι επικριτές αμφισβητούν κατά πόσον τηρούνται όλες οι ιατρικές διαδικασίες όταν δεν είναι παρών ένας αδειοδοτημένος επαγγελματίας υγείας.
«(Η περιτομή μπορεί να είναι) επικίνδυνη όταν γίνεται σε μη αποστειρωμένες συνθήκες και χωρίς αναισθησία», είπε ο Ντεφρόι. «Ο πόνος μπορεί να περάσει, αλλά παραμένει η πιθανότητα λοίμωξης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χάνεται τμήμα του πέους εξαιτίας αυτού.»
Το ερώτημα ποιος θα πρέπει να διενεργεί την πρακτική έχει προκαλέσει αναστάτωση και στο εβραϊκό κοινό του Βελγίου.
Ο ραβίνος Μόσε Φρίντμαν, από την Αμβέρσα, του οποίου οι καταγγελίες οδήγησαν στην εν λόγω έρευνα, δήλωσε στο φλαμανδικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα VRT NWS ότι έχουν υπάρξει περιπτώσεις παιδιών που μολύνθηκαν με σοβαρές ασθένειες ως αποτέλεσμα τελετουργικής περιτομής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, υποστήριξε, παιδιά έχασαν τη ζωή τους.
Ο ραβίνος Μενάχεμ Μαρκόλιν, πρόεδρος και ιδρυτής της Ευρωπαϊκής Εβραϊκής Ένωσης, απέρριψε αυτές τις ανησυχίες. «Η περιτομή γίνεται από καταρτισμένους επαγγελματίες που υποβάλλονται σε πολύ σοβαρή εκπαίδευση», δήλωσε στο Euronews.
«Είναι πολύ σημαντικό οι αρχές να ελέγχουν ότι όλα γίνονται σωστά», είπε ο ραβίνος Μαρκόλιν.
«Αλλά όταν μιλάμε για κάτι που γίνεται εδώ και πάνω από 4.000 χρόνια και το οποίο έχουν περάσει εκατομμύρια παιδιά – ο πατέρας μου το έκανε σε μένα κι εγώ το έκανα στα παιδιά μου – ουσιαστικά λέτε: "Δεν εμπιστευόμαστε ότι φροντίζετε τα παιδιά σας"», υπογράμμισε.
Το Euronews απευθύνθηκε στην εισαγγελία ζητώντας στοιχεία που να στηρίζουν τους ισχυρισμούς του ραβίνου Φρίντμαν. Επιβεβαιώθηκε ότι έχει καταθέσει πολιτική αγωγή, η οποία όμως είχε προηγουμένως κριθεί απαράδεκτη από το δικαστήριο. «Μπορεί να εκκρεμεί ακόμη έφεση.»
Προστέθηκε ότι, παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη δικαστική έρευνα για "παράνομες περιτομές", με επίκεντρο ιατρικές πράξεις που διενεργήθηκαν από άνδρες που δεν ήταν γιατροί.
Το Euronews επικοινώνησε επίσης με τις βελγικές Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας για να ρωτήσει αν έχουν λάβει αναφορές από νοσοκομεία σχετικά με λοιμώξεις σε βρέφη ή συναφείς θανάτους, αλλά μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης δεν είχε λάβει απάντηση.
Δημοσίως συγκεντρωτικά στοιχεία για τον αριθμό λοιμώξεων μετά από περιτομή δεν υπάρχουν.
Στο μεταξύ, ορισμένα μέλη της εβραϊκής κοινότητας στο Βέλγιο φοβούνται ότι η έρευνα για τους μοχελίμ της Αμβέρσας θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια de facto απαγόρευση της μπριτ.
Τι προβλέπει ο νόμος;
Προς το παρόν, σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν υπάρχει νομική απαγόρευση της μη ιατρικά αναγκαίας περιτομής αγοριών. Η Ισλανδία το 2018 βρέθηκε στα πρωτοσέλιδα καθώς εξέταζε το ενδεχόμενο να γίνει η πρώτη χώρα που θα την απαγορεύσει, αλλά η σχετική νομοθεσία δεν έχει ακόμη εγκριθεί.
Πολλές χώρες επιβάλλουν παρόμοιους κανόνες με εκείνους του Βελγίου, απαιτώντας η περιτομή να διενεργείται από καταρτισμένους επαγγελματίες. Άλλες απαιτούν αναισθησία ή την πιο αποτελεσματική δυνατή αναλγησία. Σκανδιναβικές χώρες έχουν στο παρελθόν ζητήσει να οριστεί ένα ελάχιστο όριο ηλικίας ώστε να διασφαλίζεται η συναίνεση των αγοριών.
Η απουσία ρητής απαγόρευσης οφείλεται εν μέρει στις ανησυχίες ότι τότε η περιτομή θα πραγματοποιείται σε μη ιατρικό περιβάλλον. Ωστόσο, ο Νικολά Μαμπέρ, συμπρόεδρος της οργάνωσης Droit au Corps, που δραστηριοποιείται στην πρόληψη, υποστήριξε ότι αυτό οφείλεται περισσότερο σε πολιτικές και θρησκευτικές πιέσεις.
«Μόλις μια χώρα επιχειρήσει να απαγορεύσει την περιτομή, ασκείται θρησκευτική και/ή αμερικανική πίεση, όπως συμβαίνει σήμερα με τον πρεσβευτή Μπιλ Γουάιτ», δήλωσε ο Μαμπέρ στο Euronews.
Αναφέρθηκε στη Γερμανία, όπου δικαστήριο της Κολωνίας έκρινε το 2012 ότι η περιτομή μικρών αγοριών για θρησκευτικούς λόγους συνιστά σωματική βλάβη και είναι παράνομη, προκαλώντας οργή σε εβραϊκές και μουσουλμανικές κοινότητες.
Μετά την κατακραυγή αυτή, η γερμανική κυβέρνηση και τα κόμματα της αντιπολίτευσης κατάρτισαν νομοσχέδιο που επιβεβαίωνε ότι η πρακτική είναι νόμιμη.
Το 2013, το Συμβούλιο της Ευρώπης (CoE) προκάλεσε αντιδράσεις υιοθετώντας μη δεσμευτικό ψήφισμα που εξέφραζε ανησυχία για παραβιάσεις της σωματικής ακεραιότητας των παιδιών και ζητούσε ρύθμιση ώστε να διασφαλίζονται ιατρικές, ανώδυνες πρακτικές.
Το ψήφισμα προκάλεσε αντιδράσεις από θρησκευτικές ομάδες, με αποτέλεσμα διευκρινίσεις ότι δεν επρόκειτο για δεσμευτική απαγόρευση.
Ανησυχίες για τη θρησκευτική ελευθερία
Για τις θρησκευτικές κοινότητες, οι συζητήσεις περί αυστηρότερης νομοθεσίας ή επιβολής απαγορεύσεων αγγίζουν ένα υπαρξιακό δικαίωμα.
«Μιλάμε για την ελευθερία της θρησκείας, την οποία ολόκληρος ο δημοκρατικός κόσμος έχει αποφασίσει να σεβαστεί», είπε ο ραβίνος Μαρκόλιν.
«Κάθε προσπάθεια επιβολής περιορισμών σε αυτό μας στέλνει ξεκάθαρα το πολύ ισχυρό μήνυμα ότι θέλουν να πλήξουν τα απολύτως θεμελιώδη δικαιώματά μας. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν μπορούμε να το ανεχθούμε.»
Ένα μέλος της εβραϊκής κοινότητας του Βελγίου, που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του, αναρωτήθηκε πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτή η προσέγγιση.
«Αν κάποιος λέει ότι τα παιδιά πρέπει να μπορούν να αποφασίσουν μόνα τους όταν κλείσουν τα 18, τότε τον ρωτώ κάθε φορά: δηλαδή μου λες ότι ως γονιός δεν μπορώ να πάρω καμία απόφαση για το παιδί μου;»
Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να ερμηνευθεί ως η αντίληψη ότι "το κράτος ξέρει καλύτερα". «Και αυτό είναι ένα πάρα, πάρα, πάρα πολύ επικίνδυνο προηγούμενο.»
Παράλληλα αναρωτήθηκε γιατί η συζήτηση έχει πάρει τόσο μεγάλη έκταση, δεδομένου ότι αφορά «περίπου 500 έως 700 αγόρια» τον χρόνο που υποβάλλονται σε περιτομή.
Για τον Ντεφρόι, ωστόσο, η συζήτηση στο Βέλγιο, το οποίο χαρακτήρισε «μία από τις πρωταθλήτριες χώρες στον κόσμο στην περιτομή», υπερβαίνει το θρησκευτικό πλαίσιο και αφορά την ίδια την πρακτική, ανεξάρτητα από την πίστη του καθενός.
«Σχεδόν πουθενά αλλού δεν γίνονται τόσες πολλές περιτομές όσο στο Βέλγιο, και πολύ συχνά χωρίς να είναι αναγκαίες», εξήγησε, προσθέτοντας ότι πραγματοποιούνται περίπου 26.000 περιτομές τον χρόνο. «Μόνο το 1% αυτών των περιτομών μπορεί πραγματικά να είναι αναγκαίο.»
Όσον αφορά όσους επιλέγουν την περιτομή των παιδιών τους για θρησκευτικούς λόγους, ο Ντεφρόι είπε ότι είναι «ελεύθεροι να έχουν τη δική τους θρησκεία», αλλά η δική του ανησυχία αφορά τη συναίνεση.
«Περιμένετε να κάνετε την περιτομή όταν το άτομο είναι ενήλικο, ή τουλάχιστον αρκετά μεγάλο ώστε να μπορεί να κρίνει μόνο του. Τότε μπορεί να επιλέξει και τη θρησκεία του», είπε.
Στο μεταξύ, σύμφωνα με τον ραβίνο Μαρκόλιν, αν η βελγική κυβέρνηση ανησυχεί για την υγεία των εβραϊκών παιδιών και για τις ανησυχίες του εβραϊκού λαού ευρύτερα, θα πρέπει να απευθυνθεί στην ίδια την κοινότητα για να τις συζητήσουν απευθείας.
«Έχουμε πραγματικά σοβαρά ζητήματα, που είναι και υπαρκτά προβλήματα. Και η περιτομή, όπως και το επίπεδο υγιεινής των μοχελίμ, απολύτως δεν συγκαταλέγονται σε αυτά», κατέληξε ο ραβίνος Μαρκόλιν.