Καθώς τα επανδρωμένα ταξίδια στο διάστημα επεκτείνουν τα όριά τους, οι επιστήμονες μελετούν και περιορίζουν τις σωματικές και ψυχολογικές επιπτώσεις τους στον άνθρωπο.
Το πλήρωμα της διαστημικής αποστολής Artemis II επέστρεψε στη Γη, αφού ταξίδεψε 406.771 χιλιόμετρα μέχρι την αθέατη πλευρά της Σελήνης, πιο μακριά στο διάστημα από οποιονδήποτε άνθρωπο μέχρι σήμερα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ειδικοί προσπαθούν να κατανοήσουν τον αντίκτυπο τέτοιων ταξιδιών στο ανθρώπινο σώμα, καθώς οι διαστημικές αποστολές γίνονται συχνότερες και πιο μακρές, και οι συναφείς κίνδυνοι για την υγεία ξεπερνούν κατά πολύ οτιδήποτε αντιμετωπίζουμε στη Γη.
Η NASA έχει εντοπίσει πέντε βασικούς κινδύνους των διαστημικών πτήσεων: την ακτινοβολία, την απομόνωση και τον περιορισμό, την απόσταση από τη Γη, τη βαρύτητα ή την απουσία της και τα κλειστά ή εχθρικά περιβάλλοντα.
Πώς αλλάζει το σώμα στο διάστημα;
Αποδεικνύεται ότι το ανθρώπινο σώμα δεν είναι φτιαγμένο για το διάστημα.
Οι μεταβολές στη βαρύτητα ή η παρατεταμένη απουσία της μπορούν να μειώσουν την οστική πυκνότητα, να ανακατανείμουν τα υγρά του εγκεφάλου και να επηρεάσουν τη λειτουργία της καρδιάς.
Ακόμη και οι εναλλαγές μεταξύ διαφορετικών επιπέδων βαρύτητας μπορεί να προκαλέσουν ναυτία κίνησης και να δυσκολέψουν τους αστροναύτες στον προσανατολισμό τους.
Σύμφωνα με πρόσφατες ενημερώσεις της NASA, η εύρεση τρόπων βελτίωσης της ανθρώπινης απόδοσης στην αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων αποτελεί βασική προτεραιότητα για τις αποστολές στη Σελήνη και τον Άρη.
Η χαμηλή βαρύτητα μπορεί επίσης να μεταβάλει την καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία, με τη σοβαρότητα να εξαρτάται από τη διάρκεια του ταξιδιού και να αυξάνεται σε μακρύτερες αποστολές.
Οι αλλοιώσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα μπορεί να οδηγήσουν σε θρόμβους αίματος, καρδιακές αρρυθμίες και χαμηλή αρτηριακή πίεση.
Σύμφωνα με τη NASA, τα οστά χάνουν από 1% έως 1,5% της πυκνότητάς τους κάθε μήνα κατά τη διάρκεια μιας αποστολής διάρκειας τεσσάρων έως έξι μηνών.
Παράλληλα, η μακροχρόνια έλλειψη βαρύτητας μπορεί να προκαλέσει μετατοπίσεις στα υγρά του σώματος, που επηρεάζουν την όραση και την ενδοκράνια πίεση, μια κατάσταση γνωστή ως νευρο-οφθαλμικό σύνδρομο που σχετίζεται με τις διαστημικές πτήσεις.
Αλλαγές στις συνήθειες και στο καθημερινό πρόγραμμα
Στο διάστημα, ο χρόνος και τα ωράρια δεν λειτουργούν όπως στη Γη. Οι αστροναύτες βιώνουν ακανόνιστους κύκλους φωτός και σκότους, που μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο και τους κιρκάδιους ρυθμούς τους.
Όσοι βρίσκονται στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, για παράδειγμα, βλέπουν 16 ανατολές και δύσεις του ήλιου την ημέρα, κάτι που επηρεάζει τα πρότυπα ύπνου τους.
Άλλες αλλαγές στην καθημερινότητά τους αφορούν τα γεύματα και το είδος της τροφής που είναι διαθέσιμη κατά τη διάρκεια μιας διαστημικής αποστολής.
Οι αστροναύτες δεν χρειάζονται την ίδια ποσότητα ή το ίδιο είδος θρεπτικών συστατικών όπως στη Γη. Έρευνες από προηγούμενες αποστολές έχουν καταγράψει περιπτώσεις όπου τα μέλη του πληρώματος λάμβαναν ανεπαρκείς ποσότητες ενέργειας, υγρών, ασβεστίου και νατρίου.
Η διατροφή στο διάστημα έχει επομένως διττό ρόλο: να παρέχει στους αστροναύτες επαρκή ενέργεια και ταυτόχρονα τα θρεπτικά συστατικά που χρειάζονται για να αντισταθμιστούν οι δυσμενείς επιπτώσεις των διαστημικών πτήσεων.
Οι επιστήμονες της NASA φροντίζουν ώστε τα γεύματα να είναι αποδεκτά, ασφαλή, θρεπτικά, με μεγάλη διάρκεια ζωής, εύκολα στην προετοιμασία και αρκετά ποικίλα ώστε να αποφεύγεται η «κόπωση» από το ίδιο μενού.
Μια πρόκληση για την ψυχική υγεία
Πέρα από το σωματικό τίμημα, οι διαστημικές πτήσεις επηρεάζουν και τη διάθεση και την ψυχική υγεία των αστροναυτών.
Η απομόνωση, ο περιορισμός σε κλειστό χώρο, η απόσταση από τη Γη και τα υψηλά επίπεδα στρες μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο άγχους, κατάθλιψης και χαμηλού ηθικού.
Η συνεχιζόμενη έρευνα για το πώς τα πληρώματα μπορούν να διατηρούν την ψυχική τους υγεία είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία και την ασφάλεια των μελλοντικών αποστολών, σημειώνει η NASA.
Μεταξύ των μέτρων που προτείνουν οι διαστημικές υπηρεσίες για τη στήριξη της ψυχικής υγείας στο διάστημα είναι η τήρηση ημερολογίου, η καθημερινή άσκηση, η ακρόαση μουσικής και η επικοινωνία με τα αγαπημένα πρόσωπα.
Τι συμβαίνει αν ένας αστροναύτης αρρωστήσει στο διάστημα;
Με δεδομένους όλους αυτούς τους κινδύνους για την υγεία, πώς διαχειρίζεται το πλήρωμα μια ασθένεια κατά τη διάρκεια της αποστολής;
Η NASA τονίζει ότι, ανεξάρτητα από τη διάρκεια ή τους στόχους της αποστολής, κάθε επανδρωμένη διαστημική πτήση απαιτεί ένα βαθμό ιατρικής υποστήριξης κατά τη διάρκειά της.
Ωστόσο, για να μειωθεί η ανάγκη ιατρικής περίθαλψης κατά την αποστολή, η υπηρεσία δίνει έμφαση σε προληπτικά μέτρα όπως η λήψη βιταμινών, οι πλήρεις ιατρικές εξετάσεις και η 14ήμερη καραντίνα πριν από την εκτόξευση.
Με βάση τις συχνότερες αναμενόμενες παθήσεις, η NASA προσαρμόζει τους ιατρικούς πόρους που διατίθενται εν πτήσει, ώστε τα πιο πιθανά ή σοβαρά περιστατικά να μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.
Οι περισσότερες παθήσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν με παρόμοιο τρόπο όπως στη Γη. Ωστόσο, λόγω περιορισμών στη θεραπεία, δίνεται προτεραιότητα σε φάρμακα που μπορούν να έχουν πολλαπλές χρήσεις και ελάχιστες παρενέργειες.