Στην Ευρώπη, οι προβλέψεις δείχνουν μεγάλες διαφορές: ο πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να μειωθεί κατά 53 εκατ. έως το 2100, με τη μετανάστευση να εξηγεί τις αποκλίσεις. Ένας στους τρεις Ευρωπαίους θα είναι άνω των 65 το 2100.
Το ποσοστό γονιμότητας μειώνεται και ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνά. Οι τελευταίες προβολές της Eurostat δείχνουν ότι ο πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να μειωθεί κατά 11,7% μεταξύ 2025 και 2100. Ο πληθυσμός θα υποχωρήσει από τα 452 στα 399 εκατομμύρια, δηλαδή κατά 53 εκατομμύρια ανθρώπους έως τις αρχές της επόμενης εκατονταετίας. Αυτή η πρόβλεψη περιλαμβάνει και την πιθανή μετανάστευση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι προβλεπόμενες μεταβολές του πληθυσμού στην Ευρώπη διαφέρουν σημαντικά. Ορισμένες χώρες θα έχουν το 2100 μεγαλύτερο πληθυσμό σε σχέση με το 2025, ενώ πολλές άλλες θα καταγράψουν μείωση.
Ποιες χώρες θα αντιμετωπίσουν τις πιο απότομες μειώσεις πληθυσμού; Ποιες χώρες θα αυξηθούν; Τι εξηγεί αυτές τις διαφορές μεταξύ των χωρών; Γιατί σε ορισμένες χώρες ο πληθυσμός αυξάνεται ενώ σε άλλες μειώνεται;
Από τις 30 ευρωπαϊκές χώρες, στις 12 ο πληθυσμός αναμένεται να αυξηθεί, ενώ στις 18 να μειωθεί έως το 2100.
Η Λετονία (33,9%), η Λιθουανία (33,4%), η Πολωνία (31,6%) και η Ελλάδα (30,1%) προβλέπεται να εμφανίσουν τις μεγαλύτερες μειώσεις, όλες άνω του 30%. Αυτό σημαίνει ότι μέχρι το 2100 μπορεί να χαθεί πάνω από το 30% του πληθυσμού τους.
Η μείωση ξεπερνά επίσης το 20% σε Βουλγαρία (28%), Κροατία (27%), Σλοβακία (26,7%), Ρουμανία (24,3%), Ιταλία (24%) και Ουγγαρία (22,5%). Αυτό αντιστοιχεί περίπου σε απώλεια ενός στους τέσσερις κατοίκους σε αυτές τις χώρες, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό.
Η μείωση του πληθυσμού κυμαίνεται μεταξύ 10% και 20% σε Πορτογαλία (19,3%), Εσθονία (19,1%), Τσεχία (11,5%), Φινλανδία (10,7%), Σλοβενία (10,6%) και Γερμανία (10,6%).
Αντίθετα, τρεις ευρωπαϊκές χώρες αναμένεται να αυξήσουν τον πληθυσμό τους πάνω από 25%, αν και είναι σχετικά μικρές: το Λουξεμβούργο (36,4%), η Ισλανδία (27,1%) και η Μάλτα (26%).
Η Ελβετία (16,9%), η Ιρλανδία (14,6%), η Νορβηγία (11,8%) και η Σουηδία (10%) είναι άλλες χώρες που προβλέπεται να καταγράψουν αύξηση άνω του 10%.
«Κυρίως αποτέλεσμα των παρελθόντων και προβλεπόμενων μεταναστευτικών ρυθμών»
«Αυτή η διαφοροποίηση οφείλεται κυρίως στις διαφορές στους παρελθόντες και προβλεπόμενους ρυθμούς μετανάστευσης, σε συνδυασμό με τις διαφορές στη δομή ηλικιών», δήλωσε στην Euronews Health ο δρ Tomas Sobotka, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφίας της Βιέννης.
«Οι χώρες που τις τελευταίες δεκαετίες έχουν χαμηλή γονιμότητα και καθαρή εκροή μεταναστών τείνουν να έχουν πιο γερασμένη ηλικιακή δομή, με λίγους ανθρώπους στις νεότερες και αναπαραγωγικές ηλικίες».
Ο Sobotka επισήμανε ότι αυτή η διαφοροποίηση στη δυναμική του πληθυσμού επηρεάζεται επίσης από τις διαφορές στα προβλεπόμενα ποσοστά γονιμότητας, αλλά «σε μικρότερο βαθμό». Οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου έχουν και αναμένεται να έχουν χαμηλότερη γονιμότητα από άλλες περιοχές της Ευρώπης.
Η δρ Anne Goujon από το Ινστιτούτο Δημογραφίας της Βιέννης ανέφερε επίσης ότι ο βασικός λόγος για αυτές τις διαφορές είναι η ισορροπία ανάμεσα στη φυσική μεταβολή του πληθυσμού και τη καθαρή μετανάστευση.
«Παρότι όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν χαμηλή γονιμότητα, οι χώρες με σταθερές εισροές μεταναστών μπορούν να συνεχίσουν να αυξάνουν τον πληθυσμό τους παρά τη χαμηλή γονιμότητα και μετά το 2050 (π.χ. το Λουξεμβούργο και η Μάλτα), ενώ χώρες με χαμηλή γονιμότητα και ασθενέστερες μεταναστευτικές εισροές ή αρνητικό καθαρό μεταναστευτικό ισοζύγιο τείνουν να συρρικνώνονται (π.χ. η Λετονία, η Λιθουανία και η Πολωνία)», είπε στην Euronews Health.
Ο ρόλος της γονιμότητας και της θνησιμότητας στις διαφορές είναι περιορισμένος
Σύμφωνα με τον δρ Dmitri Jdanov από το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών Max Planck, τρεις κύριοι παράγοντες εξηγούν τη δυναμική του πληθυσμού: η θνησιμότητα, η γονιμότητα και η μετανάστευση.
Εξήγησε ότι τα σημερινά επίπεδα γονιμότητας δεν επαρκούν ούτε για τη διατήρηση του σημερινού πληθυσμού, επομένως η φυσική μείωση είναι αναπόφευκτη χωρίς μετανάστευση. Οι διαφορές ανά χώρα στη θνησιμότητα, όπως προβλέπονται, δεν είναι τόσο μεγάλες ώστε να εξηγήσουν τις διαφοροποιήσεις στη δυναμική του πληθυσμού.
«Η μετανάστευση είναι ο μοναδικός παράγοντας που μπορεί να διασφαλίσει την αύξηση του πληθυσμού στην Ευρώπη. Προφανώς, οι παραδοχές σχετικά με τη μετανάστευση διαφέρουν από χώρα σε χώρα», πρόσθεσε μιλώντας στην Euronews Health.
Η Ισπανία είναι η μόνη από τις «Big Four» με αύξηση πληθυσμού
Ανάμεσα στις τέσσερις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ σε οικονομικό μέγεθος και πληθυσμό, η Ισπανία είναι η μόνη χώρα για την οποία προβλέπεται αύξηση πληθυσμού έως το 2100, έστω και οριακή, της τάξης του 1,3%.
Η Γαλλία αναμένεται να μειωθεί ελαφρά, κατά 2,5%. Η Γερμανία (10,6%) και ιδίως η Ιταλία (24%) προβλέπεται να σημειώσουν μεγαλύτερες μειώσεις.
«Η Ισπανία γνώρισε πολύ υψηλά επίπεδα μετανάστευσης τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, γεγονός που διατήρησε την ταχεία αύξηση του πληθυσμού της παρά τα πολύ χαμηλά ποσοστά γονιμότητας στη χώρα», ανέφερε ο Sobotka.
Τόνισε ότι η Γαλλία έχει υψηλότερο ποσοστό γονιμότητας από τις περισσότερες άλλες χώρες της ΕΕ και ότι ο ελαφρώς υψηλότερος δείκτης γονιμότητας, η νεότερη ηλικιακή δομή και η μέτρια μετανάστευση προβλέπεται να κρατήσουν τον πληθυσμό της περίπου σταθερό.
Ο Sobotka στάθηκε στον ρόλο που παίζουν η χαμηλή γονιμότητα και ο γερασμένος πληθυσμός στην Ιταλία.
Ανατροπές στην κατάταξη πληθυσμών: η Ισπανία ξεπερνά την Ιταλία
Οι προβλέψεις για την εξέλιξη του πληθυσμού αναμένεται επίσης να αλλάξουν την κατάταξη των πιο πολυπληθών χωρών μεταξύ 2025 και 2100.
Η πιο εντυπωσιακή αλλαγή είναι ότι η Ισπανία προβλέπεται να ξεπεράσει την Ιταλία και να γίνει η τρίτη πιο πολυπληθής χώρα. Στο ίδιο διάστημα, ο πληθυσμός της Ιταλίας εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 15 εκατομμύρια, ενώ της Ισπανίας θα αυξηθεί κατά περίπου μισό εκατομμύριο.
Ανάμεσα στις 30 χώρες, η Ελβετία (από 15η σε 10η), η Ιρλανδία (από 21η σε 17η) και η Νορβηγία (από 19η σε 16η) θα καταγράψουν τις μεγαλύτερες ανόδους στην κατάταξη. Αντίθετα, η Βουλγαρία (από 16η σε 20ή), η Πορτογαλία (από 10η σε 13η) και η Ελλάδα (από 12η σε 15η) θα σημειώσουν τις μεγαλύτερες πτώσεις.
Ανισομερείς δημογραφικές τάσεις σε όλη την Ευρώπη
Οι προβλεπόμενες μεταβολές του πληθυσμού δεν είναι γραμμικές σε όλη την Ευρώπη την περίοδο 2025-2100. Σε ορισμένες χώρες, ο πληθυσμός θα αυξηθεί για ένα διάστημα προτού αρχίσει να μειώνεται. Ως αποτέλεσμα, το τελικό επίπεδο μπορεί να είναι είτε χαμηλότερο είτε υψηλότερο από αυτό του 2025.
Όταν ο πληθυσμός του 2025 τίθεται ως δείκτης 100, οι δημογραφικές τάσεις διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα, δείχνοντας διαφορετικά μοτίβα αύξησης και μείωσης. Για παράδειγμα, στην ΕΕ ο πληθυσμός αναμένεται να πέσει κάτω από τα σημερινά επίπεδα έως το 2040. Στην Ισπανία προβλέπεται να αυξηθεί περίπου κατά 10% έως το 2055 και στη συνέχεια να υποχωρήσει, ώστε το 2100 να βρίσκεται μόλις 1% πάνω από τα επίπεδα του 2025.
Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες ο πληθυσμός ακολουθεί πτωτική πορεία σε όλη την περίοδο. Η μείωση αυτή είναι πιο απότομη στην Ιταλία, ενώ στη Γερμανία είναι πιο σταδιακή.
Ένας στους τρεις Ευρωπαίους θα είναι άνω των 65 το 2100
Αν εξετάσουμε τις μεταβολές ανά ηλικιακή ομάδα, ο πληθυσμός της ΕΕ προβλέπεται να είναι σημαντικά πιο γηρασμένος το 2100. Το διάγραμμα για την ΕΕ δείχνει αυτή τη σταδιακή αλλά βαθιά δημογραφική μετατόπιση.
Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 85 ετών και άνω αναμένεται να υπερτριπλασιαστεί, από 3,2% το 2025 σε 10,8% το 2100. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από ένας στους δέκα Ευρωπαίους θα ανήκουν σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.
Αναμένεται επίσης να αυξηθεί το μερίδιο των ατόμων 66 έως 84 ετών, από 17,6% σε 21,8%. Συνολικά, οι άνω των 65 ετών θα αντιστοιχούν σχεδόν σε έναν στους τρεις Ευρωπαίους το 2100, έναντι ενός στους πέντε σήμερα.
Αντίθετα, όλες οι νεότερες ηλικιακές ομάδες προβλέπεται να συρρικνωθούν ως ποσοστό του συνόλου. Ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας, από 31 έως 65 ετών – η ραχοκοκαλιά των ευρωπαϊκών οικονομιών – αναμένεται να μειωθεί από 47,8% σε 40,5%.