Οι προβολές δείχνουν μεγάλες διαφοροποιήσεις στον πληθυσμό της Ευρώπης, με αυτόν της ΕΕ να μειώνεται κατά 53 εκατ. έως το 2100. Οι ειδικοί τονίζουν τον ρόλο της μετανάστευσης, ενώ τότε ένας στους τρεις Ευρωπαίους θα είναι άνω των 65.
Η γεννητικότητα μειώνεται και ο πληθυσμός γηράσκει στην Ευρώπη. Οι πιο πρόσφατες προβολές της Eurostat δείχνουν ότι ο πληθυσμός της ΕΕ αναμένεται να μειωθεί κατά 11,7% την περίοδο 2025-2100. Ο πληθυσμός θα υποχωρήσει από τα 452 στα 399 εκατομμύρια, δηλαδή κατά 53 εκατομμύρια άτομα, έως τις αρχές του επόμενου αιώνα. Αυτή η πρόβλεψη συνυπολογίζει τη μελλοντική μετανάστευση.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι προβλεπόμενες μεταβολές του πληθυσμού στην Ευρώπη διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Ορισμένες χώρες θα έχουν μεγαλύτερο πληθυσμό το 2100 σε σχέση με το 2025, ενώ πολλές άλλες θα καταγράψουν μειώσεις.
Ποιες χώρες λοιπόν αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις εντονότερες πληθυσμιακές συρρικνώσεις; Ποιες θα αυξηθούν; Τι εξηγεί αυτές τις διαφορές μεταξύ των χωρών; Γιατί ο πληθυσμός σε ορισμένες αυξάνεται ενώ σε άλλες μειώνεται;
Από τις 30 ευρωπαϊκές χώρες, στις 12 ο πληθυσμός εκτιμάται ότι θα αυξηθεί, ενώ στις 18 θα μειωθεί έως το 2100.
Η Λετονία (33,9%), η Λιθουανία (33,4%), η Πολωνία (31,6%) και η Ελλάδα (30,1%) προβλέπεται να καταγράψουν τις μεγαλύτερες μειώσεις, όλες πάνω από 30%. Αυτό σημαίνει ότι ενδέχεται να χαθεί περισσότερος από ένας στους τρεις κατοίκους έως το 2100.
Η μείωση υπερβαίνει επίσης το 20% στη Βουλγαρία (28%), την Κροατία (27%), τη Σλοβακία (26,7%), τη Ρουμανία (24,3%), την Ιταλία (24%) και την Ουγγαρία (22,5%). Αυτό αντιστοιχεί χονδρικά σε απώλεια περίπου ενός στους τέσσερις κατοίκους σε αυτές τις χώρες, εξέλιξη ιδιαίτερα σημαντική.
Η πληθυσμιακή μείωση κυμαίνεται επίσης μεταξύ 10% και 20% στην Πορτογαλία (19,3%), την Εσθονία (19,1%), την Τσεχία (11,5%), τη Φινλανδία (10,7%), τη Σλοβενία (10,6%) και τη Γερμανία (10,6%).
Αντίθετα, τρεις ευρωπαϊκές χώρες αναμένεται να αυξήσουν τον πληθυσμό τους πάνω από 25%, παρότι είναι σχετικά μικρές: το Λουξεμβούργο (36,4%), η Ισλανδία (27,1%) και η Μάλτα (26%).
Η Ελβετία (16,9%), η Ιρλανδία (14,6%), η Νορβηγία (11,8%) και η Σουηδία (10%) είναι άλλες χώρες όπου ο πληθυσμός αναμένεται να αυξηθεί πάνω από 10%.
«Κυρίως αποτέλεσμα των παρελθόντων και προβλεπόμενων ρυθμών μετανάστευσης»
«Αυτή η διαφοροποίηση οφείλεται κυρίως στις διαφορές στους παρελθόντες και προβλεπόμενους ρυθμούς μετανάστευσης, σε συνδυασμό με τις διαφορές στη δομή ηλικιών», δήλωσε στο Euronews Health ο δρ Τόμας Σομπότκα, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφίας της Βιέννης.
«Οι χώρες που είχαν χαμηλή γεννητικότητα και έντονη εκροή μεταναστών τις τελευταίες δεκαετίες τείνουν να έχουν πιο γηρασμένη ηλικιακή δομή, με λίγα άτομα σε νεαρές και αναπαραγωγικές ηλικίες».
Ο Σομπότκα επεσήμανε ότι αυτή η διαφοροποίηση στη δημογραφική δυναμική επηρεάζεται επίσης από τις διαφορές στους προβλεπόμενους δείκτες γονιμότητας, αλλά «σε μικρότερο βαθμό». Οι χώρες της Νότιας Ευρώπης έχουν και αναμένεται να συνεχίσουν να έχουν χαμηλότερη γονιμότητα σε σχέση με άλλες περιοχές της ηπείρου.
Η δρ Ανν Γκουζόν από το Ινστιτούτο Δημογραφίας της Βιέννης τόνισε επίσης ότι ο βασικός λόγος για αυτές τις διαφορές είναι η ισορροπία ανάμεσα στη φυσική μεταβολή και την καθαρή μετανάστευση.
«Παρότι όλες οι χώρες της ΕΕ έχουν χαμηλή γεννητικότητα, οι χώρες με σταθερή εισροή μεταναστών μπορούν να συνεχίσουν να αναπτύσσονται και μετά το 2050, παρά τη χαμηλή γονιμότητα (π.χ. Λουξεμβούργο και Μάλτα), ενώ οι χώρες με χαμηλή γεννητικότητα και ασθενέστερες μεταναστευτικές εισροές ή αρνητικό καθαρό μεταναστευτικό ισοζύγιο τείνουν να συρρικνώνονται (π.χ. Λετονία, Λιθουανία και Πολωνία)», είπε στο Euronews Health.
Ο ρόλος της γονιμότητας και της θνησιμότητας στις διαφορές είναι περιορισμένος
Σύμφωνα με τον δρ Ντμίτρι Τζντάνοφ από το Ινστιτούτο Δημογραφικής Έρευνας Μαξ Πλανκ, τρεις βασικοί παράγοντες εξηγούν τη δημογραφική δυναμική: η θνησιμότητα, η γονιμότητα και η μετανάστευση.
Εξήγησε ότι τα σημερινά επίπεδα γονιμότητας δεν επαρκούν ούτε για τη διατήρηση του σημερινού μεγέθους του πληθυσμού, επομένως χωρίς μετανάστευση η φυσική μείωση είναι αναπόφευκτη. Οι μεταξύ των χωρών διαφορές στη θνησιμότητα σε αυτή την προβολή δεν είναι αρκετά μεγάλες ώστε να εξηγήσουν τις διαφοροποιήσεις στη δημογραφική δυναμική.
«Η μετανάστευση είναι ο μόνος παράγοντας που μπορεί να εξασφαλίσει πληθυσμιακή αύξηση στην Ευρώπη. Προφανώς, οι παραδοχές για τη μετανάστευση διαφέρουν από χώρα σε χώρα», είπε στο Euronews Health.
Η Ισπανία είναι η μόνη χώρα από τις «μεγάλες τέσσερις» με αύξηση πληθυσμού
Ανάμεσα στις τέσσερις μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ ως προς το μέγεθος της οικονομίας και του πληθυσμού, η Ισπανία είναι η μόνη που αναμένεται να εμφανίσει αύξηση του πληθυσμού έως το 2100, έστω και περιορισμένη, της τάξης του 1,3%.
Για τη Γαλλία προβλέπεται μια μικρή μείωση κατά 2,5%. Η Γερμανία (10,6%) και ιδίως η Ιταλία (24%) αναμένεται να καταγράψουν πολύ μεγαλύτερες μειώσεις.
«Η Ισπανία γνώρισε πολύ υψηλά επίπεδα μετανάστευσης τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, γεγονός που διατήρησε την ταχεία αύξηση του πληθυσμού της παρά τους πολύ χαμηλούς δείκτες γονιμότητας στη χώρα», σημείωσε ο Σομπότκα.
Τόνισε ότι η Γαλλία έχει υψηλότερο δείκτη γονιμότητας από τις περισσότερες άλλες χώρες της ΕΕ και ότι η ελαφρώς αυξημένη γονιμότητα, η νεότερη ηλικιακή δομή και η μέτρια μετανάστευση αναμένεται να κρατήσουν τον πληθυσμό της περίπου σταθερό.
Ο Σομπότκα στάθηκε στον ρόλο της χαμηλής γονιμότητας και του γηρασμένου πληθυσμού στην Ιταλία.
Οι πληθυσμιακές κατατάξεις αλλάζουν: η Ισπανία ξεπερνά την Ιταλία
Οι προβλεπόμενες δημογραφικές τάσεις θα αλλάξουν επίσης την κατάταξη των πιο πολυπληθών χωρών την περίοδο 2025-2100.
Η πιο αξιοσημείωτη μεταβολή είναι ότι η Ισπανία αναμένεται να προσπεράσει την Ιταλία και να γίνει η τρίτη πιο πολυπληθής χώρα. Στο ίδιο διάστημα, ο πληθυσμός της Ιταλίας εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 15 εκατομμύρια, ενώ της Ισπανίας θα αυξηθεί περίπου κατά μισό εκατομμύριο.
Ανάμεσα στις 30 χώρες, η Ελβετία (από τη 15η στη 10η θέση), η Ιρλανδία (από την 21η στη 17η) και η Νορβηγία (από τη 19η στη 16η) θα σημειώσουν τις μεγαλύτερες ανόδους στην κατάταξη. Αντίθετα, η Βουλγαρία (από τη 16η στη 20ή), η Πορτογαλία (από τη 10η στη 13η) και η Ελλάδα (από τη 12η στη 15η) θα εμφανίσουν τις μεγαλύτερες πτώσεις.
Ανομοιόμορφες πληθυσμιακές τάσεις σε όλη την Ευρώπη
Οι προβλεπόμενες μεταβολές του πληθυσμού στην Ευρώπη την περίοδο 2025-2100 δεν είναι γραμμικές. Σε ορισμένες χώρες, ο πληθυσμός θα αυξάνεται για ένα διάστημα προτού αρχίσει να μειώνεται. Ως αποτέλεσμα, το επίπεδο στο τέλος της περιόδου μπορεί να είναι είτε χαμηλότερο είτε υψηλότερο από αυτό του 2025.
Αν ο πληθυσμός του 2025 ληφθεί ως βάση 100, οι δημογραφικές τάσεις διαφέρουν πολύ από χώρα σε χώρα, εμφανίζοντας διαφορετικά μοτίβα αύξησης και μείωσης. Για παράδειγμα, στην ΕΕ ο πληθυσμός αναμένεται να υποχωρήσει κάτω από τα σημερινά επίπεδα έως το 2040. Στην Ισπανία, προβλέπεται να αυξηθεί περίπου κατά 10% έως το 2055 και στη συνέχεια να μειωθεί, ώστε το 2100 να βρίσκεται μόλις 1% πάνω από τα επίπεδα του 2025.
Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες η τάση είναι πτωτική σε όλη την περίοδο. Η μείωση αυτή είναι πιο απότομη στην Ιταλία, ενώ στη Γερμανία είναι πιο σταδιακή.
Ένας στους τρεις Ευρωπαίους θα είναι άνω των 65 ετών έως το 2100
Αν δούμε τις μεταβολές ανά ηλικιακή ομάδα, ο πληθυσμός της ΕΕ προβλέπεται να είναι σαφώς πιο γηρασμένος έως το 2100. Το γράφημα για την ΕΕ παραπάνω αποτυπώνει αυτή τη σταδιακή αλλά βαθιά δημογραφική μεταβολή.
Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 85 ετών και άνω αναμένεται να υπερτριπλασιαστεί, από 3,2% το 2025 σε 10,8% έως το 2100. Αυτό σημαίνει ότι περισσότεροι από ένας στους δέκα Ευρωπαίους θα ανήκουν σε αυτή την ηλικιακή ομάδα.
Και η ομάδα ηλικίας 66 έως 84 ετών εκτιμάται ότι θα αυξήσει το μερίδιό της, από 17,6% σε 21,8%. Συνολικά, τα άτομα άνω των 65 ετών θα αντιστοιχούν σχεδόν σε έναν στους τρεις Ευρωπαίους το 2100, από έναν στους πέντε σήμερα.
Αντίθετα, όλες οι νεότερες ηλικιακές ομάδες αναμένεται να μειωθούν ως ποσοστό του συνόλου. Ο πληθυσμός παραγωγικής ηλικίας, 31 έως 65 ετών, η ραχοκοκαλιά των ευρωπαϊκών οικονομιών, προβλέπεται να μειωθεί από 47,8% σε 40,5%.