Το συνθετικό DNA χρησιμοποιείται για εμβόλια αλλά και για βιολογικά όπλα: οι τεχνολογικοί κολοσσοί και οι ειδικοί της βιοτεχνολογίας ζητούν αυστηρότερη ρύθμιση.
Οι διευθύνοντες σύμβουλοι ορισμένων από τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης (AI), όπως οι OpenAI, Anthropic, Microsoft AI και Google DeepMind, συμμαχούν με ειδικούς στη βιοτεχνολογία και καλούν τις Ηνωμένες Πολιτείες να θεσπίσουν νόμους που θα επιβάλλουν ελέγχους ασφαλείας στις αγορές συνθετικού DNA.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Ο όρος συνθετικό DNA αναφέρεται σε γενετικό υλικό που παράγεται τεχνητά, το οποίο μπορούν να κατασκευάζουν κατά παραγγελία εταιρείες, να παραγγέλνεται μέσω διαδικτύου και να αποστέλλεται όπως κάθε άλλο εργαστηριακό αναλώσιμο.
Η επιστολή απευθύνεται στο Κογκρέσο των ΗΠΑ, όμως το ζήτημα έχει παγκόσμιες προεκτάσεις, καθώς το υλικό μπορεί να παραγγέλνεται και να αποστέλλεται οπουδήποτε στον κόσμο.
«Η δυνατότητα παραγγελίας συνθετικού DNA μέσω διαδικτύου επιτάχυνε την ανάπτυξη εμβολίων, έδωσε ώθηση στη βασική έρευνα και επέτρεψε σε μικρές ομάδες να αποκτήσουν πρόσβαση σε δυνατότητες που παλαιότερα περιορίζονταν σε μεγάλους θεσμούς», αναφέρουν οι υπογράφοντες.
Ωστόσο, αυτό δημιουργεί και έναν κίνδυνο, καθώς, θεωρητικά, κάποιο κακόβουλο άτομο θα μπορούσε να παραγγείλει αλληλουχίες DNA σχεδιασμένες ώστε να αναδημιουργήσουν επικίνδυνα παθογόνα.
Το συνθετικό DNA έχει ένα ευρύ φάσμα χρήσεων. Συμβάλλει στην ανάπτυξη σωτήριων φαρμάκων, στη μηχανική μικροοργανισμών και στην αποθήκευση τεράστιων ποσοτήτων ψηφιακών δεδομένων.
Ορισμένες εταιρείες ήδη ελέγχουν οικειοθελώς τις παραγγελίες και τους πελάτες τους, όμως σήμερα δεν υπάρχει νομική υποχρέωση να το κάνουν.
Η επιστολή επισημαίνει ότι ο έλεγχος «είναι επίσης ένα από τα καλύτερα κατανοητά και λιγότερο παρεμβατικά μέτρα βιοασφάλειας που υπάρχουν».
Οι υπογράφοντες ζητούν επίσης την υποχρεωτική τήρηση αρχείων, σε περίπτωση που χρειαστεί να εντοπιστεί ύποπτη δραστηριότητα· όχι μόνο εκ των υστέρων, αλλά και επειδή, όπως σημειώνουν, η επίγνωση της ιχνηλασιμότητας λειτουργεί αποτρεπτικά στην κατάχρηση, σύμφωνα με την επιστολή.
«Ώστε οποιαδήποτε απειλή που ενδέχεται να διαφύγει τον αρχικό έλεγχο να μπορεί να ανιχνευθεί μέχρι την πηγή της, ακόμη και όταν μεμονωμένες αλληλουχίες δεν θα προκαλούσαν ανησυχία από μόνες τους», αναφέρει η επιστολή.
Οι συντάκτες επισημαίνουν ότι, παρότι το ζήτημα αυτό δεν είναι νέο, ο ρυθμός της προόδου στην τεχνητή νοημοσύνη είναι πρωτοφανής και ότι τα συστήματα AI μπορούν πλέον να ξεπερνούν ιολόγους επιπέδου διδακτορικού σε ερωτήματα που αφορούν ιδιαίτερα τεχνικές εργαστηριακές διαδικασίες.
Καθώς τα συστήματα βελτιώνονται με ταχύ ρυθμό, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα γνωστικά εμπόδια που ιστορικά απέτρεπαν κακόβουλους δράστες από την απόκτηση βιολογικών όπλων θα «διαβρωθούν ουσιαστικά».
Νωρίτερα φέτος, ερευνητές σε όλο τον κόσμο προειδοποίησαν επίσης ότι η ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε ορισμένα βιολογικά σύνολα δεδομένων θα μπορούσε να επιτρέψει σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης να συμβάλουν στον σχεδιασμό ή την ενίσχυση επικίνδυνων ιών, ζητώντας ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας για την αποτροπή κατάχρησης.
Σε ανοικτή επιστολή (πηγή στα Αγγλικά) που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο, ερευνητές από κορυφαία ιδρύματα, όπως το Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και το Πανεπιστήμιο Stanford, υποστηρίζουν ότι, ενώ τα επιστημονικά δεδομένα ανοικτής πρόσβασης έχουν επιταχύνει την ανακάλυψη, ένα μικρό υποσύνολο νέων βιολογικών δεδομένων ενέχει κινδύνους για τη βιοασφάλεια εάν γίνει αντικείμενο κατάχρησης.
Για να διασφαλιστεί η ασφαλής πρόσβαση, η επιστολή ζητά συγκεκριμένα τεχνικά εργαλεία που θα επιτρέπουν στους παρόχους δεδομένων να επαληθεύουν νόμιμους χρήστες και να εντοπίζουν καταχρήσεις, όπως υδατογραφήματα και αρχεία ελέγχου (audit logs).
Ποια είναι η κατάσταση στην Ευρώπη;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε το 2025 τον Νόμο της ΕΕ για τη Βιοτεχνολογία (EU Biotech Act), μια πρόταση για τη ρύθμιση των τομέων βιοτεχνολογίας και βιοπαραγωγής στην ΕΕ, όπου προειδοποιεί ότι «η βιοτεχνολογία εισάγει νέους κινδύνους για τη βιοασφάλεια, καθώς η ευρύτερη πρόσβαση σε αυτές τις τεχνολογίες αυξάνει τις δυνατότητες κατάχρησής τους, δημιουργώντας σοβαρές απειλές για την υγεία».
Επί του παρόντος δεν υπάρχει ευρωπαϊκή νομοθεσία που να ρυθμίζει τις αγορές αυτών των υλικών και η Επιτροπή σημειώνει ότι οι αποκλίνοντες ή ανύπαρκτοι εθνικοί κανόνες δεν εξασφαλίζουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού και αποδυναμώνουν την πρόληψη.
Ο Νόμος αναγνωρίζει τις συνθετικές αλληλουχίες νουκλεϊκών οξέων (DNA και RNA) ως «προϊόντα βιοτεχνολογίας που προκαλούν ανησυχία» και προτείνει ένα νέο ενιαίο πλαίσιο για ολόκληρη την ΕΕ.
Η πρόταση της Επιτροπής ενσωματώνει ορισμένες από τις ίδιες ιδέες με την επιστολή στις ΗΠΑ, μεταξύ των οποίων την επαλήθευση των πελατών και την αναφορά ύποπτων παραγγελιών.